قسەکانی ئەم دواییەی سەڵاحەدین بەهادین، ئەمینداری گشتیی یەکگرتووی ئیسلامی، دەربارەی شەڕی سووریا و کارەساتی حەلەب، زیاتر لە "وەعزی مەلایەک" دەچێت نەک شیکاریی سەرکردەیەکی سیاسی. لە کاتێکدا خەڵک چاوەڕێی هەڵوێستێکی ڕوون و چارەسەرن، ئەو پەنای بردووەتە بەر دوعا و ئامۆژگاریی گشتی، کە ئەمەش لەگەڵ جیهانی ئاڵۆزی سیاسەتدا ناگونجێت. لێرەدا کێشەکە تەنها لە کەسەکەدا نییە، بەڵکو لەو "دیدگا ئایینییە"دایە کە دەیەوێت بە دەق و ئامۆژگاری، چارەسەری کێشە زەوی و مادییەکان بکات.
لێرەدا بە چەند خاڵێک باسی لاوازیی ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە دەکەم:
سەڵاحەدین بەهادین دەڵێت ئەم هەموو کوشتار و وێرانکارییە دەرەنجامی "بڕیاری هەڵەی سیاسییەکانە". ئەمە قسەیەکی زۆر سادەیە بۆ شەڕێک کە ١٣ ساڵە بەردەوامە و زیاتر لە ٦٠٠ هەزار کەسی تێدا کوژراوە. بیرمەندی گەورەی سیاسی هانس مۆرگێنتۆ دەڵێت: "سیاسەتی نێودەوڵەتی ململانێی هێزە و بەرژەوەندییەکان بەپێی دەسەڵات دیاری دەکرێن، نەک بەپێی ئامۆژگاریی ئەخلاقی."
کاتێک سیاسییەک کێشەکان تەنها وەک "هەڵە" یان "قەدەری خودا" دەبینێت، خەڵک لە تێگەیشتن لە ڕاستییەکان دوور دەخاتەوە. ئایین لێرەدا دەبێتە پەناگەیەک بۆ ئەوەی باس لە بەرژەوەندیی وڵاتان، پارە، نەوت و ستراتیژییەکان نەکرێت. واتە کاتێک وڵاتانی زلهێز شارێک وێران دەکەن، بۆیان گرنگ نییە کێ ئامۆژگارییان دەکات، بەڵکو تەنها بەدوای هێز و بەرژەوەندیی خۆیاندا دەگەڕێن. بەم قسانەی سەڵاحەدین بەهادین، تەنها قەبارەی کارەساتەکە بچووک دەکرێتەوە و هۆکارە ڕاستەقینەکان دەشاردرێنەوە.
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، جیهان دیمەنێکی یەکجار دڵتەزێنی بینی کە تێیدا گرووپە توندڕەوەکان کچە شەڕڤانێکیان لە باڵەخانەیەکی بەرزەوە فڕێ دایە خوارەوە. ئەم جۆرە تاوانانە ڕێک بە ناوی "ئایین و مەزهەب" و "جێبەجێکردنی فەرمانی خودا"وە دەکرێن. کێشەی گەورەی گوتاری ئایینی ئەوەیە کە دەتوانێت بە ئاسانی مۆڵەتی کوشتن بداتە بکوژەکان، چونکە بکوژەکە وا هەست دەکات "خودای لەگەڵدایە".
پرسیارەکە ئەوەیە: ئایا ئەو کەسانەی ئەم دڕندەییە دەکەن، بە ئامۆژگاری و وەعز دەوەستن؟ کاتێک سەڵاحەدین بەهادین ناوێرێت ناوی ئەم گرووپە توندڕەوانە بهێنێت و تەنها بە گشتی دەڵێت "ستەمکاری خراپە"، لە ڕاستیدا دەیەوێت خۆی لە بەرپرسیارێتی بدزێتەوە. ئەمە کێشەی ئایینی سیاسییە؛ چونکە ناتوانێت بە ڕاشکاوی ڕەخنە لەو توندڕەوییە بگرێت کە لە ناو جەرگەی دەقە ئایینییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە.
ئەمینداری یەکگرتوو دەیەوێت بە جۆرێک قسە بکات کە دڵی کەس نەیەشێنێت و وەک "پیاوێکی ئایینی بێلایەن" دەربکەوێت، بەڵام نووسەر و تێکۆشەری ناودار ئیلی فیزێل لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی لە ساڵی ١٩٨٦دا وتی: "بێلایەنی تەنها خزمەت بە ستەمکار دەکات، نەک قوربانی. بێدەنگی ورە دەداتە جەلاد، نەک ئەو کەسەی ئازار دەچێژێت."
لە سیاسەتدا نابێت بکوژ و قوربانی تێکەڵ بکرێن. ئایین زۆرجار بەناوی "بەخشین" و "لێبوردەیی گشتی" بکوژ و قوربانی وەک یەک سەیر دەکات، بەڵام ئەمە لە سیاسەتدا کارەساتە. دەبێت سیاسییەکان بوێرییان هەبێت و بڵێن کێ بکوژە و کێ ستەملێکراو، نەک تەنها بە دوعا و گوتاری لێڵ کۆتایی بە بابەتەکە بهێنن.
بەستنەوەی چارەسەری کێشەکان بە "ترس لە خودا" و "تەقوا"، نیشانەی ئەوەیە کە ناوبراو هیچ بەرنامەیەکی سیاسیی پێ نییە. مێژوونووسی ناودار ئیبن خەلدون دەڵێت: "دەوڵەت بە دادپەروەری و یاسا دەمێنێتەوە، نەک تەنها بە پیاوچاکی."
کێشەی ئایین ئەوەیە کە دەیەوێت کێشەکان تەنها وەک "کێشەی ئەخلاقیی تاک" نیشان بدات، تا خەڵک بیر لە گۆڕینی "سیستمە ستەمکارەکە" نەکەنەوە بەڵام سیاسەت پێویستی بە کارکردنە لەسەر "سیستم و دامەزراوەکان". ئاشتی بە "وەعز" دروست نابێت، بەڵکو بە سیستەمێکی دادپەروەر دروست دەبێت. ئاشتی بە "وەعز" دروست نابێت، بەڵکو بە گۆڕینی پەیوەندییەکانی دەسەڵات و دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان دروست دەبێت. خەڵکی حەلەب و ئەو کچەی بە ناحەق کوژرا، پێویستیان بە یاسا و سیستمێکی ئینسانی هەبوو کە مافی ژیانیان بپارێزێت، نەک دوعا و پاڕانەوە کە تەنها بکوژەکان دەستکراوەتر دەکات.
ئەگەر سەیری مێژوو بکەین، هەر کاتێک ئایین بووەتە بنەمای دەسەڵات، ئەنجامەکەی وێرانکاری و شەڕی تائیفی بووە. خەڵکی لێقەوماو پێویستیان بە سیاسییەک نییە وەک مەلا ئامۆژگارییان بکات، چونکە ئەوان هەر بە ناوی "پیرۆزییەکان"ەوە ماڵوێران کران. ئایین وەڵامی بۆ ئاڵۆزییەکانی ئابووری، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و مافی مرۆڤ پێ نییە، بۆیە پەنا دەباتە بەر "دوعا". دوعا کردن لە جیهانی سیاسەتدا، واتە داننان بەوەی کە دەستەوەستانین و هیچ چارەسەرێکی زانستیمان پێ نییە.
ئەوان پێویستیان بە سەرکردەیەکە کە بە ڕاشکاوی ستەمکاران بناسێنێت و چارەسەری واقیعی پێ بێت، نەک سیاسییەک کە کێشەکان ڕەوانەی ئاسمان بکات تا لە بەرپرسیارێتی سەر زەوی ڕزگاری بێت.
قسەکانی سەڵاحەدین بەهادین ئەوە دەسەلمێنێت کە کاتێک ئایین و سیاسەت تێکەڵ دەکرێن، ئایین دەبێتە "ئامرازی سڕکردن" و سیاسەتیش دەبێتە گوتارێکی بێ ناوەڕۆک. ئەگەر کێشەکان تەنها بە دوعا و "تەقوا" چارەسەر ببان، چ پێویستمان بە تێکۆشان بۆ نان و ئازادی هەبوو؟ سیاسەت شوێنی گۆڕینی واقیعی ماددییە، نەک تەنها ڕاکردن بۆ ناو جیهانی خەیاڵ و دوعا کە تەنها خزمەت بە مانەوەی جەلادەکان دەکات.