جارێکی تر ناکۆکییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران گەیشتوونەتە ئاستێکی زۆر مەترسیدار. لە ڕووکەشدا وا دیارە کێشەکە تەنها لەسەر سێ تەوەری سەرەکی بێت: چەکی ئەتۆمی، گرووپە میلیشیاکان و مووشەکە بالیستییەکانی ئێران، کە ئەمریکا فشار دەکات تاوەکو ئێران وازیان لێبهێنێت. بەڵام ڕاستییە بنەڕەتییەکە ئەوەیە کە ئەمە تەنها بەشێکە لە ململانێیەکی زۆر گەورەتر لە نێوان چین و ئەمریکادا؛ گەورەترین کێشەی واشنتۆن لە ئێستادا خودی ئەو چەکانە نییە، بەڵکو ئەو هەژموون و دەسەڵاتە زۆرەیە کە چین بەسەر تاراندا هەیەتی و ئێرانی کردووەتە سەنگەرێکی پێشەوەی خۆی.
ئامانجی سەرەکیی ئەمریکا تەنها ئەوە نییە ئێران لاواز بکات، بەڵکو دەیەوێت ئەو وڵاتە لە باوەش و هاوپەیمانیی چین و ڕووسیا دەربهێنێت و بیخاتەوە ژێر ڕکێفی خۆی. بۆ ئەم مەبەستە، مەرج نییە ئەمریکا بەدوای دیموکراسییەتدا بگەڕێت؛ ڕەنگە تەنها کار لەسەر گۆڕینی "سەرانی کۆماری ئیسلامی" بکات. واتە ڕازییە بەوەی هەر "بازنەی دەسەڵات" و هەمان سیستم حوکم بکەن، بە مەرجێک دەموچاوەکان بگۆڕێن و کەسانێک بێنە پێشەوە کە لەجیاتی چین، بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا بپارێزن. ئەمە ئەو ستراتیژەیە کە پێی دەوترێت "گۆڕینی ڕەفتار، نەک گۆڕینی ڕژێم". واشنتۆن دەیەوێت ئێران وەک "بەربەستێک" بەکاربهێنێت بۆ ڕێگریکردن لە هەژموونی زیاتری چین لە ناوچەکەدا.
ئێستا جیهان بووەتە دوو بەرەوە؛ بەرەیەک ئەمریکا و هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەکانی، بەرەکەی تر چین و ڕووسیا و هاوپەیمانەکانیان. لەم هاوکێشەیەدا ئێران دۆستێکی ستراتیژیی گرنگی چینە. چین هەم پێویستی بە نەوت و گازی هەرزانی ئێرانە، هەم دەیەوێت لە ڕێگەی ئێرانەوە جێگەی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست قایم بکات و کێبڕکێی ئەمریکا بکات. بۆیە هەر فشارێک بۆ سەر ئێران، وەک لێدانێک لە بەرژەوەندییەکانی چین سەیر دەکرێت. چین لە ڕێگەی پڕۆژەی "یەک پشتێنە و یەک ڕێگا" (Belt and Road Initiative) دەیەوێت تۆڕێکی ئابووریی جیهانی دروست بکات کە ئێران تێیدا ڕۆڵێکی ناوەندیی هەیە وەک پردێک لە نێوان ئاسیا و ئەوروپا.
ئەگەر ئەمریکا تووشی شەڕێکی گەورە ببێت لەگەڵ ئێران، ناچار دەبێت زۆربەی هێز و پارە و سەرنجی خۆی لە "ئاسیا و دەریای باشووری چین" لاببات و بیهێنێتە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئەمە بۆ چین دەرفەتێکی زێڕینە تا بەبێ ترس لە ئەمریکا، دەسەڵاتی خۆی لە جیهاندا فراوان بکات و تەنانەت ڕەنگە دەست بەسەر "تایوان"یشدا بگرێت. بە واتایەکی تر، چین ئامادەیە قوربانی بە ئێران بدات یان وەک "سەرقاڵکەرێک" بەکاری بهێنێت بۆ ئەوەی ئەمریکا لە ئامانجە گەورەکەی خۆی (کە کۆنترۆڵکردنی ئاسیایە) دوور بخاتەوە.
ئەگەر ئەم شەڕە درێژە بکێشێت، ئەمریکا دەکەوێتە ناو "تەڵەیەکی ماندووکەر"ەوە کە ڕێک ئەوەیە چین چاوەڕێی دەکات. لە شەڕێکی درێژخایەندا، ئەمریکا ناچار دەبێت ساڵانە ملیاران دۆلار خەرج بکات و سەرنجی خۆی لەسەر ئاسیا لاببات، ئەمەش دەرفەتی زێڕین دەدات بە چین تاوەکو بەبێ ترس هەژموونی خۆی بسەپێنێت و تەنانەت دەست بەسەر "تایوان"یشدا بگرێت. چونکە لەم هاوکێشەیەدا "کات" لە بەرژەوەندیی چینە، ئەمریکا لە شەڕی درێژخایەن دەترسێت؛ هەر بۆیە ئەگەر هەست بکات خەریکە وەک عێراق و ئەفغانستان گیر دەخوات، ڕەنگە پەنا بۆ لێدانی زۆر کوشندە یان گۆڕینی شەڕەکە بۆ "جەنگی وەکالەت" ببات، چونکە گیرخواردنی درێژخایەنی واشنتۆن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، واتای پاشەکشەی ئەمریکایە وەک زلهێزی یەکەم و بەجێهێشتنی جیهان بۆ جەمسەرە نوێیەکەی ڕۆژهەڵات.
ئەمریکا بە ئاگاییەکی زۆرەوە توانیویەتی ئەوروپا لەم کێبڕکێیە جیهانییە دووربخاتەوە. واشنتۆن بە چڕکردنەوەی هەموو تواناکانی ئەوروپا لەسەر شەڕی ئۆکرانیا و مەترسییەکانی ڕووسیا، وای کردووە کە وڵاتانی ئەوروپی هێندە سەرقاڵی پاراستنی سنوورەکانی خۆیان بن، کاتی ئەوەیان نەمێنێت دەست بخەنە ناو ستراتیژییەکانی ئەمریکا. لە ڕاستیدا، ڕۆژئاوا (ئەوروپا) چیتر ئەو دەور و ڕۆڵە جیهانییە کاریگەرەی پێشووی نەماوە و هێزێکی وەهایان نییە کە بتوانن گۆڕانکاری لە هاوکێشەکاندا بکەن، هەر بۆیە ئەمریکا بە ئاسانی پشتگوێیان دەخات و بێمنەتانە بڕیاریان بەسەردا دەدات. ئەمریکا لە ڕێگەی دابینکردنی غاز و چەک بۆ ئەوروپا، جۆرە پاشکۆیەتییەکی بۆ ئەوروپییەکان دروست کردووە کە ناچاریان دەکات تەنها وەک "تەماشاکارێکی نیگەران" بمێننەوە، چونکە دەزانێت چیتر ئەوان یاریزانێکی سەرەکی نین لە دابەشکردنەوەی جیهاندا.
ئەم پشتگوێخستنەی ئەوروپا بۆ ئەوەیە کە واشنتۆن دەستکراوە بێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران وەک کارتێکی فشار دژی بەرژەوەندییەکانی چین. ئەمریکا باش دەزانێت کە هەر شەڕ و ئاڵۆزییەک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕووبدات، باجە قورسەکەی (وەک شەپۆلی نوێی کۆچبەران و گرانبوونی نرخی سوتەمەنی) ڕاستەوخۆ بەر ئەوروپا دەکەوێت نەک خۆی، چونکە ئەمریکا هەم لە ڕووی جوگرافییەوە دوورە و هەم خۆی خاوەنی وزەیەکی زۆرە. بۆیە واشنتۆن بەبێ منەتکردن لە هاوپەیمانە ئەوروپییەکانی، خەریکی دابەشکردنەوەی نەخشەی جیهانە لەگەڵ چین؛ چونکە دەڵێت ئێوە خەریکی کێشە ناوخۆییەکەی خۆتان (ئۆکرانیا) بن و منیش بە تەنیا خەریکی یەکلاکردنەوەی ململانێ گەورەکە دەبم لەگەڵ جەمسەرە نوێیەکەی ڕۆژهەڵات.
لایەنێکی تری ئەم هاوپەیمانییەی چین و ئێران، گواستنەوەی تەکنەلۆژیای چاودێری و سەرکوتکردنە. چین شارەزاییەکی زۆری هەیە لە کۆنترۆڵکردنی ئینتەرنێت و ناسینەوەی دەموچاو و بێدەنگکردنی ناڕەزایەتییەکان لە ڕێگەی دیجیتاڵییەوە. ئەم تەکنەلۆژیایە دەدرێت بە ئێران تا بتوانێت باشتر ڕووبەڕووی بزووتنەوە مەدەنییەکان ببێتەوە. لێرەدا بەرژەوەندیی هەردوو دەوڵەت (سەقامگیریی ڕژێم و پاراستنی بەرژەوەندی ئابووری) یەکدەگرێتەوە لەسەر حیسابی ئازادییەکانی خەڵک.
ترسناکترین بەشی ئەم شەڕە، کوشتنی ئیرادەی خەڵکە. هەر کاتێک دەنگی تەقە و مووشەک بەرز بووەوە، دەنگی داواکارییەکانی خەڵک دەخنکێنرێت. شەڕ دەبێتە باشترین "بیانوو" بۆ دەسەڵاتداران تاوەکو:
خەڵک بێدەنگ بکەن: هەرکەس داوای ژیانێکی باشتر بکات، یەکسەر تۆمەتی "خیانەت" و "هاوکاری بۆ دوژمنی دەرەکی" دەخرێتە پاڵی.
بێهیواکردنی خەڵک: کاتێک خەڵک دەبینن وڵاتەکەیان بووەتە مەیدانی شەڕی زلهێزەکان، هەست بە بێهێزی دەکەن و بێهیوا دەبن لەوەی بتوانن خۆیان چارەنووسی خۆیان بگۆڕن.
گۆڕینی داواکارییەکان: لە کاتی جەنگدا، خەڵک لەجیاتی ئەوەی داوای "ئازادی و دیموکراسی و نان" بکەن، ناچارن تەنها بیر لە "مانەوە و نەمردن" بکەنەوە. ئەمەش وا دەکات بزووتنەوە مەدەنییەکان بۆ چەندین ساڵ پەکیان بکەوێت.
ئەگەر ئەم شەڕە ڕووبدات، نرخی نەوت بە شێوەیەکی خەیاڵی بەرز دەبێتەوە. داخستنی ڕێگای ئاویی وەک "تەنگەی هورمز" تەنها زیان بە ئێران و ئەمریکا ناگەیەنێت، بەڵکو دەبێتە هۆی قەیرانێکی ئابووریی جیهانی. ئەمەش لایەنێکی تری یارییەکەیە؛ چین دەیەوێت سەرچاوەکانی وزە لەژێر چاودێری خۆیدا بن، ئەمریکاش دەیەوێت بە لێدانی ئێران، شادەماری ئابووریی چین (کە نەوتە) لاواز بکات. لەم نێوەندەدا تەنها هەژارترین خەڵکی ناوچەکە باجەکەی دەدەن کە ڕووبەڕووی گرانییەکی بێوێنە دەبنەوە.
ئەم ململانێیە تەنها لەناو سنووری ئێراندا نامێنێتەوە. وڵاتانی وەک عێراق، سوریا، لوبنان و یەمەن دەبنە "قوربانی لاوەکی". چین و ئەمریکا و ئێران، ئەم وڵاتانە وەک کارتێکی فشار دژی یەک بەکاردەهێنن. ئەمە وادەکات ئەم وڵاتانە هیچ کات سەقامگیری بەخۆیانەوە نەبینن، چونکە هەمیشە وەک "سەنگەری پێشەوە"ی شەڕی زلهێزەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت.
ئەمڕۆ دەبینین کە بزووتنەوەی جیهانیی دژە جەنگ لەبەردەم هەڕەشەیەکی گەورەدایە. لە کاتی شەڕی غەززەدا، حکومەتەکان پەرچەکرداری زۆر توندیان بەرامبەر چالاکوانان و ڕێکخراوەکانی دژە جەنگ نیشاندا و تەنانەت لە زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژئاوا هەندێک ڕێکخراو و گردبوونەوە بە یاسا یاساغ کران. ئەم هەڵمەتی سەرکوتکردن و بێدەنگکردنی خەڵکی ئازادیخواز، بووەتە هۆی پاشەکشەپێکردنی ناڕەزایەتییەکانی شەقام و کەمکردنەوەی کاریگەریی دەنگی خەڵک لەسەر بڕیارە سیاسییەکان. کاتێک شەقام بەم شێوەیە بێدەنگ دەکرێت، زلهێزەکان بەبێ ترس لە گوشاری جەماوەری، دەتوانن نەخشەی شەڕە نوێیەکانیان بکێشن؛ چونکە دەزانن پێشوەختە ژینگەی ناڕەزایەتییە مەدەنییەکانیان خنکاندووە و ئیرادەی خەڵکیان بۆ وەستانەوە دژی جەنگ تێکشکاندووە.
کێشەی ئەمریکا و ئێران تەنها شەڕی دوو دەوڵەت نییە، بەڵکو بەشێکە لە کێبڕکێی گەورەی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا بۆ دابەشکردنەوەی جیهان. چین بە بێدەنگی دانیشتووە و چاوەڕێ دەکات چۆن ڕکابەرەکەی (ئەمریکا) لە گۆمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەخنکێت، لە کاتێکدا ئەمریکا هەوڵ دەدات ئێران ناچار بکات بەرەکەی بگۆڕێت.