ئاژاوەگێڕییە ناوخۆییەکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، بەتایبەت ڕووداوەکانی ٢٢ی ئابی سلێمانی، نیشانەی کێشەیەکی کاتی نین، بەڵکوو دەرخەری ململانێیەکی قووڵ و درێژخایەنی دەسەڵاتن لەناو یەکێتی و گۆڕەپانی فراوانتری سیاسەتی کوردیدا. ئەم ململانێیانە پاش مردنی جەلال تاڵەبانی لە ساڵی ٢٠١٧دا، بەهۆی نەبوونی سەرکردایەتییەکی یەکگرتوو، زیاتر بوون، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی ناکۆکی و کێبڕکێی نێوان ئەندامانی خێزان و باڵە جیاوازەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی یەکێتی.
ڕووداوەکانی ٢٢ی ئاب کە لاهور شێخ جەنگییان کردە ئامانج، درێژکراوەی ڕووداوەکانی ٨ی تەمموزی ٢٠٢١ بوون، کاتێک لە پێکهاتەی فەرمی یەکێتی دوورخرایەوە. سەرەڕای ئەم دوورخستنەوەیە، لاهور شێخ جەنگی کاریگەرییەکی بەرچاوی لەنێو بنکەی جەماوەری پارتەکە و باڵە چەکدارەکانیدا هێشتەوە. پێکهێنانی "بەرەی گەل" لەلایەن ئەوەوە قۆناغێکی نوێی لە ڕکابەرییەکەیدا لەگەڵ بافڵ تاڵەبانیدا نیشاندا، کە ململانێکەی لەسەر میرات و سەرچاوەکانی پارتەکە فراوانتر کرد.
بەکارهێنانی هێزی چەکداری لەلایەن یەکێتییەوە بۆ یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییە ناوخۆییەکان، بابەتێکی دووبارەیە لە مێژووی یەکێتیدا. یەکێتی باڵی سەربازیی خۆی بەکارهێناوە نەک تەنها دژی ڕکابەرە سیاسییە دەرەکییەکان، بەڵکو بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکانیش. ئەم ستراتیژە ئامانجی کۆکردنەوەی دەسەڵات و پاراستنی کۆنترۆڵە بەسەر "زۆنی سەوز"دا. ئەم نمایشی هێزە هەنگاوێکی پێشوەختەشە بۆ مسۆگەرکردنی پێگەیەکی باش لە هەڵبژاردنەکانی داهاتووی عێراقدا، کە یەکێتی ڕووبەڕووی کێبڕکێ دەبێتەوە لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان و ئۆپۆزیسیۆنەکان لە ناوچەکانی خۆیدا.
لە ڕووی مێژووییەوە، یەکێتی تێکۆشاوە بۆ ئەوەی ببێتە هێزی باڵادەست لە سیاسەتی کوردیدا، زۆرجار خۆی وەک "هێزی دووەم" بینیوەتەوە. ئەمەش بووەتە هۆی هەستێکی بەردەوامی دڵەڕاوکێ و هەوڵدان بۆ پاراستنی کاریگەریی خۆی لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنی سەرچاوە ئابوورییەکانەوە. مەرگی جەلال تاڵەبانی بۆشایی لە سەرکردایەتی حیزبەکە دروستکرد کە هیچ کەسێک نەیتوانیوە پڕی بکاتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی پارتێکی پارچەپارچە و لاواز. سەرهەڵدانی نەوەیەکی نوێی بنەماڵەی تاڵەبانی، لەوانە بافڵ، لاهور و قوباد، هەنگاوێکی ستراتیژی بوو بۆ ڕێگریکردن لە داڕمانی تەواوی پارتەکە و پاراستنی دەسەڵاتی بنەماڵە و بەرژەوەندییە ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان.
کێشەی سەرەکی لە گۆڕەپانی سیاسی کوردستاندا هەژموونی حزبە سیاسییە چەکدارییە بنەماڵەییەکانە کە لە سەرووی یاساوەن. ئەم لایەنانە دەستیان بەسەر سەرچاوە سەرەکییە دارایی و سەربازییەکان گرتووە، ئەمەش وایکردووە دامەزراوەکانی حکومەت وەک حکومەت و دەسەڵاتی دادوەری لاوازبێت. دەرئەنجامەکەی چەقبەستوویەکی سیاسییە کە ڕێگری لە هەر گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی کردووە و پرەنسیپی لێپرسینەوەی نەهێشتووە. نزیکەی سێ دەیە سەرەڕای گەندەڵی و توندوتیژی و قەیرانی سیاسی، هیچ بەرپرسێکی باڵا لەڕووی یاساییەوە دادگایی نەکراوە.
ئەم سیستمە حوکمڕانی حزبی–میلیشیا بە ڕێگەی ئاسایی و ئاشتیانە چاکسازی ناکرێ. پارتەکان تەنها ڕێکخراوی سیاسی نین کە کێبڕکێ لەسەر دەنگ بکەن؛ ئەوان هێزی قایمن کە هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆن بۆ ئەو کۆمەڵگایەی کە حوکمی دەکەن. هەر پێشکەوتنێکی ڕاستەقینە بەرەو کۆمەڵگایەکی دیموکراتی و دادپەروەرانەتر لە هەرێمی کوردستاندا پێویستی بە هەنگاوێکی بنەڕەتی هەیە کە بریتییە لە چەکداماڵینی پارتە سیاسییەکان و دامەزراندنی هێزێکی سەربازی و ئەمنیی پیشەیی و یەکگرتوو لەژێر کۆنترۆڵی حکومەتێکی شەرعی و سەربەخۆدا.
تاوەکو دەسەڵاتی چەک لە سیاسەت جیا نەکرێتەوە، و سەروەریی یاسا لەسەروو بەرژەوەندییەکانی حزب و بنەماڵەوە جێگیر نەکرێت، بازنەی ململانێی ناوخۆیی، توندوتیژی، و ناسەقامگیری بەردەوام دەبێت، و دانیشتووان لەنێو ئاگری ململانێکاندا دەمێننەوە.
بوونی هێزی چەکداری نافەرمی کە وەفادارییان بۆ پارتەکانیان یان کەسی ناو پارتەکان نەک بۆ دەوڵەت، ژینگەیەکی پڕ لە ترس و نادڵنیایی دروست دەکات. ئەم هێزانە زۆرجار بۆ سەرکوتکردنی دەنگە ناڕازییەکان، ترساندنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان، و کۆنترۆلکردنی ئابووری لە ڕێگەی بازاڕی ڕەشەوە بەکاردەهێنرێن. لە ئەنجامدا، هاوڵاتیان متمانەیان بە دامەزراوەکانی حکومەت لە دەست دەدەن و هەست بە نامۆبوون دەکەن لەو سیستمەی کە بڕیارە نوێنەرایەتییان بکات. ئەمەش دەبێتە هۆی لاوازبوونی زیاتری کۆمەڵگەی مەدەنی و بەرتەسکبوونەوەی ئەو بۆشاییانەی کە تێیدا دەتوانرێت گفتوگۆی کراوە و ڕەخنەگرانە ئەنجام بدرێت.
لە کۆتاییدا، ئامانجی کۆتایی بریتییە لە دامەزراندنی هێزێکی سەربازی و ئەمنیی نیشتمانی کە وەفاداری تەواوی بۆ دەستوور و یاسا هەبێت، نەک بۆ هیچ پارت و بنەماڵەیەک. ئەم هێزە دەبێت لەسەر بنەمای پیشەییبوون و لێهاتوویی دابمەزرێت، و لە ژێر چاودێرییەکی توندی دەسەڵاتی سیاسی و دادوەریدا بێت. تەنها لە ڕێگەی ئەم هەنگاوەوە دەتوانرێت متمانە لەنێوان هاوڵاتیان و دامەزراوە ئەمنییەکاندا دروست بکرێتەوە، و بناغەیەکی پتەو بۆ کۆمەڵگایەکی سەقامگیر و دیموکراتیک دابنرێت کە تێیدا هەمووان هەست بە ئاسایش و یەکسانی بکەن. بەدیهێنانی ئەم ئامانجە ڕێگایەکی درێژ و پڕ لە ئاستەنگە، بەڵام تاکە ڕێگایە بۆ دەربازبوون لەم بازنە توندوتیژی و گەندەڵییەی کە هەرێمی کوردستانی گرتۆتەوە.