(١٤)ی تەموزو (٨)ی شوباتی خوێناویی

عەبدوڵا کەریم مەحمود
  2026-02-08     147

لە ٢٧/١٢/ ١٩٢٠ بەریتانیا دەوڵەتی عێراقی دروست کرد ، دەسەڵاتی پاشایەتی بەخشی بە عەرەبی  سونی عێراقی ،بوو بە ھۆی سەرھەڵدانی کێشەی ئاڵۆزی  نەتەوەیی و ئاینی ومەزھەبی  کوشتن و بڕین و سیناریۆ و کۆدەتایی سەربازی و کۆمەڵکوژیی کورد. 

لە   ١٩٢٣بەریتانیا و فەرەنساو کەمال ئەتاتوورک لە سیناریۆی لۆزان دا ،لە پەیمان نامەی سیڤەردا، مافی چارەنووسی کوردیان لە نیشتمانەکەی دا سڕییەوە ،لە ١٩٢٥ کوردستانی گەورەیان کرد بە چوار کەرتەوە (باکوورو رۆئاوا و باشوور و رۆژھەڵات ) و بەسەر (تورکیاو سوریاو عێراق و ئێران )دا دابەشیان  کرد.

لە دوای کۆدەداتای ١٤/٧/ ١٩٥٨ ئەفسەرانی ئازادی خواز بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم کۆدەتایەکیان دژبە مەلیک فەیسەڵی دووەم و حکومەتەکەی  کرد ،مەلیک فەیسەڵی دووەم  و نوری سەعید ی سەرەک وەزیران ووەلی عەھد عەبدولئیلا (وێی)، ئەمیرە (عابدیە) (نفیسە) ی دایکی عەبدولئیلا  چەندان کەسی تریان گولە باران کرد، عەبدولکەریم بوو بە سەرۆک وەزیرانی کۆماری عێراق.

لە  ١٩٦٢ (ئەلسەعداوی و ئەحمەد حەسەن بەکرساڵح مەھدی عەماش)و چەند ئەفسەرێک ،   مەکتەبی عەسکەری حزبی بەعس یان دامەزراند ، بۆ ئەوەی لە سیناریۆیەکی نوێ دا کۆدەتا دژبە عەبدولکەریم قاسم دا بکەن.
 
دەمەو بەیانی ٨ی شوپات چەند فرۆکەیەک لەسەربازگەی (حەبانییە)ەوە گەیشتنە سەر ئاسمانی وەزارەتی دیفاع و دووفرۆکەی تر لە (معسکررەشید )ەوەگەیشتنە سەر بارەگای قاسم و بۆردومانیان کرد ، سێ دەبابە گەیشتنە وەزارەتی بەرگری شەڕ بەرپابوو، (عەمید جەڵال  ئەوقاتی )فەرماندەی ھێزی ئاسمانی عێراق تیرۆر کرا،یەکە سەربازییەکان روویان کردە بەغداد ، شیوعیییەکان  ھەرچەندە لە گەل قاسم دا ناکۆک بوون ، رژانە سەرشەقامەکان بۆ ئەوەی کۆدەتاچییەکان تێک بشکێنن ،قاسم گرنگی پێ نەدان ، بەو ھێزەی لە گەڵی دا  بەرگریان کرد، حیزبی بەعس و نەتەوە پەرستەکانی عەرەب و رێکخراوە کانیان لە ٩/ ٢ دا وەزارەتی بەرگریان گرت ، ( عەبدولکەریم قاسم و عەقید فازیل عەباس المھداوی و زەعیم تەھا شێخ ئەحمەد و نەقیب کەنعان خەلیل حەدا و موقەدەم قاسم جەنابی) *یان بەدیلی دەسگیر کرد ، ھەموویان گواستنەوە بۆ( ئیستگەی سالحییە).

لە داگایەکی کاتی دا  ، عەبدولکەریم  قاسم و ھاوڕێ کانیان گولە باران کرد، عەبدولکەریم قاسم  تەمەنی ٤٩ساڵ بوو،  ژنی نەھێنابوو ، لە کاتی دادگایەکەدا سڵی لە ھێج نەدەکردەوە،  بواری  بە جەللادەکان نەدا،  لە کاتی گولە بارانەکەیدا چاوی ببەستنەوە ،  دووسەد و پەنجا فلس لە گیرفانەکانی دا بوو .

ئەنجام :
١-مێژووی عیراق ی دێرین و نوێ ، مێژوویەکی پڕبووە  لە توندوتیژیی و کوشتن و بڕین و کۆمەڵکوژیی و جینۆساید
٢-لە( ١٩٢٠تا  ١٩٥٨)،  لە ماوەی ٣٨ساڵی دەسەڵاتی پاشایەتی عێراق ی سەر بە بەریتانیا ، ژیانی ھیچ عێراقییەکی عەربی شێعە ی عێراق و کورد ئاسایی نە بووە ، کورد مافی  ھاوڵاتی عێراقی نەبوو ، دەیان  جار کۆمەڵکوژ کراوە.  
.
٣-لەکۆدەاتایی١٤ی تەمووزی ١٩٥٨دا عەبدولکەریم قاسم و ئەفسەرانی ئازادی خواز، کۆمەڵکوژیی خانەوادەی فەیسەڵی دووەم یان کرد. 
٤-لە کۆدەتای ٨یشوباتی  ١٩٦٣بەعسییەکان و نەتەوە پەرستەکانی عەرەب ، کۆمەڵ کوژیی عەبدولکەریم قاسم و ھاوڕێ کانی و شێوعییەکانیان  کرد . 
٥-ئەحمەد حەسەن بەکر کرا بە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و عەبدولسەلام عارف کرا بە سەرۆک کۆماری عێراق.

 

سەرچاوە 
١-نیھایەت عەلی حسین . پەیوەندی سیاسی مستەفا بارزانی وعەبدولکەریم وقاسم (١٩٥٨-١٩٦٣)،چ ١،چاپخانەی چوارچرا، ٢٠١٣
٢-چالزتریب :چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی عێراق. و محەمەد حسین ئەحمەد-عەبدولقادر کەلھور ،چاپخانەی رۆژھەڵات ،ھەولێر٢٠١٣

 *(موقەدەم قاسم جەنابی) ی خەت مائیلی حزبی بەعس بوو،رۆژانە  ھەموو زانیارییەکانی قاسم ی دەگەیاند بە بەعسییەکان  لەوان جیاکردەوە ئافەرین و خەیاڵات کرا.

زۆرترین بینراو
سه‌عدی پیره‌: مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی داوای له‌ كاك بافڵ كرد به‌شداری كۆبونه‌وه‌ی لوتكه‌ی لایه‌نه‌كان بكات
ئەکسیۆس: ئەمریکا پلانی هێرشێکی گەورەیان بۆسەر ئێران ئامادە کردووە
لە بەنزینخانەکانی هەولێر بە کارتی (کۆبۆن) کۆتایی بە نۆرەگرتن دەهێنرێت
"زه‌یدی داوای كردوه‌ ئێران هێرش نه‌كاته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌شتیانه‌ی نه‌وتی عێراق ده‌گوازنه‌وه، وه‌ڵامی رونی وه‌رنه‌گرتوه‌‌"
پەرلەمانتارێکی پارتی بۆ ئاوێنە: ئەگەر یەکێتی‌و نەوەی نوێ توانییان دەستەی سەرۆکایەتی هەڵبژێرن پیرۆزباییان لێدەکەین
پەرلەمانتارێک: تێچوی لیترێک بەنزین ناگاتە ١٥٠ دینار، بۆ ھەرزانی ناکەن
لە شەوی رابردوەوە ئەمریکاو ئێران ھێرشیان نەکردۆتە سەر یەکتری
وتەبێژی سوپای پاسداران: دوای پێشێلکردنی لێکتێگەیشتنەکە ٢٠٠ ئەمریکی کوژراون
نرخی دراوه‌كان له‌ كاتی كردنه‌وه‌ی بازاڕ
زێلێنسکی: هێزەکانمان کەشتییەکی روسیایان تێکشکاند کە باری ئێرانی هەڵگرتبوو
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×