دوای تێک شکانی ئیمپراتۆری عوسمانی  ، لە جەنگی یەکەمی جیھانی  لە ١٩١٤-١٩١٨  ، دوای دامەزراندنی  کۆماری  تورکیا  ، بە سەرۆکایەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک* .
  لە  ٢٤ / ٧  /   ١٩٢٣کۆنگرەی لۆزان  ، لە  نێوان ( بەریتانیا ، فەرەنسا ، ئیتالیا ،ژاپۆن ،  یۆنان ، رۆمانیا  ،  سربیا و کرواتیا ،  سلۆنیا ، تورکیا )  و ( کۆماری  تورکیا ) ، لە کۆشکی (روومین )ی  شاری لۆزان ی سویسرا  سازکرا .

مستەفا  کەمال   بە ھەموو توانایەوە ،  دژایەتی  پەیمان نامەی  سیڤەر**ی  کرد ، روسەکان پشتیوانی  مستەفا کەمال یان کرد ، بەریتانیا پلانی خۆی ھەبوو ، دەیویست   بەشی باکووری کوردستان  لە تورکیا جیا بکاتەوە ،  ولایەتی موسڵ  بخاتە سەر ئەو دەوڵەتە کوردییەی لەژێر کۆنترۆڵ وسەرپەرشتی خۆی دا بێ .
بەڵام  لە ناو  ھاوکێشەکان دا  بۆی دەرکەوت،   پلانەکانی سەرکەوتونابێ ، لە گەڵ فەرەنسا ، سیناریۆکانی  مستەفا کەمال یان جێ بەجێ کرد ، پشتیان لە  کورد کرد وخستیانە پەراوێزەوە ، بۆئەوەی  ولایەتی موسڵ  بلکێنن بە  عێراقەوە   . 

ئیتالیاو فەرەنسا بەشداری پەیمانی سیڤەریان کردبوو ،بۆ چەند مافێکیکی دیاری کراو ،  لە گەڵ مستەفا کەمال رێکەوتن , سەرۆک وەزیرانی یۆنان  ،  لاپەڕەیەکی  نوێ  ی، لە گەڵ کۆماری تورکیا  ھەڵدایەوە و پەیڕەوی سیاسەتی ئاشتی کرد .

ئەرمەنییەکان  سڵیان  لە  سیڤەر و دروست کردنی  دەوڵەتی کورد دەکردوە  ، سیڤەریان بە دژایەتی ئەو   بەڵینانە دەزانی پێ یان درابوو ،  دژی  سیڤەروەستانەوە  : 
 مستەفا کەمال کۆنترۆڵی عەقڵی  سەرکردە لاوەزاکانی کوردی کردبوو   ،   بە پلان و بەرنامە و نەخشەیەکی  چڕ وپڕ ،  لە سیناریۆیەکدا ،  وەفدێکی  بە سەرۆکایەتی (عیسمەت ئینۆ نۆ  ) و دوو کورد ( عارف محەمەد برنجی زادە) و (زولفی بەگزادە )وەک نوێنەری کورد ، نارد بۆ کۆنگرەی لۆزان  ،ھەردوو نوێنەرەکەی کورد ، لە ناو کۆنگرەدا وتیان :
-ئێمە پەیمان نامەی سیڤەرمان ناوێت ، پەیمان نامەی لۆزانمان قبوڵە .
حەسەن خەیری لە پەرلەمانی ئەنقەرە بە جلی کوردییەوە،  ، بە بەردەوامی بە بێ تەل ،بروسکەی بۆ کۆنگرەی لۆزانی دەکرد:
-ئێمە بەندەکانی  سیڤەرمان ناوێت ،  پەیمان نامەی لۆزانمان دەوێت ،سوڵتان واحیدالدین –مان ناوێت ، مستەفا کەمال –مان دەوێت ، خەلافەتی عوسمانیمان ناوێت ،  دەوڵەتی تورکیامان دەوێت ، شەریعەتمان ناوێت ، دەستوورێکی عیلمانی مان دەوێت .
لە پەیمان نامەی لۆزان دا ،ئەم مادانە مۆر کرا :
*لە مادەی( سی وحەوت) دا ،حکومەتی   تورکیا،  مافی  دەرکردنی ھەر بڕیارێکی ھەبێت ،  لە گەڵ بڕیارو بەرژەوەند ییەکانی دا نەگونجێ  .

*لە مادەی (سی و ھەشت )دا ،حکومەتی  تورکیا ،بەڵێن بە دانیشتوانی تورکیا دەدات ، بەرگری لە (ماف وموڵک و سامان و ئازادی  ) ژیانی  ھاوڵاتیانی تورکیا ،  بە بێ جیاوازی (رەگەز و زمان و ئاین ) بکات .
*لە مادەی (سی ونۆ) دا .حکومەتی تورکیا ، نابێت رێگری لە ھیچ کەس بکات ، مل کەچی  سەروەری تورکیا بێت   ،  ھاوڵاتیانی تورکیا  دەتوانێت بەشداری ھەموو چالاکیەکی ( سیاسیی وبازرگانی و رۆژنامەوانی  و چاپەمەنی)  بکەن .
مستەفا کەمال ئەتاتورک و زلھێزەکانی دنیا ونوێنەرانی کورد  لە ناوسیناریۆی لۆزان دا ، پەیمان نامەی  سیڤەریان  ھەڵوەشاندوە  ،  باسی  کورد یان ،  لە سەر نەخشەی نیشتمانەکەی دا   نەکرد ،  کورد و نیشتمانەکەیان لە کۆنگرەی لۆزان بە جۆرێک سڕییەوە ،  کوردیان  وەک کەمینەیەکی بچوکیش  لە تورکیا دانەنا . 

ئەنجام 
*  لە ١٩٢٣مستەفا کەمال ئەتاتورک لەسیناریۆی لۆزان  دا ،  بەھاوکاری  دەوڵەتە زلھیزەکانی دنیاو سەرکردە دەستەمۆو لاوازەکانی   کورد، بەندەکانی (  ٦٢ ،  ٦٣،   ٦٤ )ی  مافی چارەنووسی کورد و پەیمان نامەی سیڤەر  ، لە  کۆنگرەی لۆزان سڕییەوە.
  * لە ٢٤ /  ٧ / ١٩٢٣ تا   ٢٤ /   ٧ /  ٢٠٢٥،  ١٠٢ ساڵ بەسەر لۆزان دا تێ دەپەڕێ  ،   کورد  بە بەردەوامی لە (باکوور و رۆژئاوا و باشوور و رۆژھەڵات )ی کوردستان ، لەلایەن دەوڵەتی( تورکیاو سوریاو عێراق و ئیران ) جینۆساید  دەکرێت .
ئێستا لە   ٢٠٢٥ زلھیزەکانی دنیا و ئۆردگان و ھەندێک لە سەرکردە لاوازو دەستەمۆکانی کورد  ،  سەردانی  ئارامگای مستەفا کەمال ئەتاتورک دەکەن  ،  دژایەتی   سەرکەوتن و چالاکی   پارتیزانەکانی( باکوورو رۆژئاوا ) ی کوردستان دەکەن ، بە شانازییەوە سەردانی ئۆردگان دەکەن وپیرۆزبای   پیلانو نەخشەی ستراتیژیی  جینۆسایدی کورد لە ( باکورو رۆژئاواو باشوورورۆژھەڵات )ی کوردستانی  لێ  دەکەن .

سەرچاوە و پەراوێز:
١-پەیمانی لۆزان  - کوریپیدیا 
٢-وەرگێڕانی  لە ئینگلیزییەوە  :سەلام ناوخۆش . خویندنەوەی :مەسعود عەبدولخالق ، بەندەکانی کۆنگرەی سیڤەر و خوێندنەوەیەکی تر ، چاپی سییەم ،جاپخانەی منارە –ھەولێر .ل٥٨-٥٩.

٣-ئاشتی گەرمیانی .ئەگەر چی ١٠٠ساڵ  بەسەر پەیمان نامەی لۆزان تێ دەپەڕی ودەپرسین ئایا لۆزان باسی @کوردی کردووە ؟  REWEND.org
*مستەفا کەمال ئەتاتورک لە سیناریۆی یەکەمی دا ، بە تەواوی سیڤەروکورد و ئەستەمبول ی کوژانەوە، لە سیناریۆی دووەم دا ، سەرکردە کانی کورد(حەسەن خەیری و برنجی زادەو زولفی بەکزاد )ی دەسگیر کرد ، بە تۆمەتی (جوداخوازی ) و لە بەرکردنی جلی کوردی  ، پێشێل کردنی یاسا،رووبەرووی   دادگای کردنەوە ،(سائب پاشا)سەرۆکی دادگا ،بە بڕیاری دادگا ، ھەرسێکیان گولە باران کران ، ھەرسێکیان پێش  گولە بارانەکە وتیان :
-ئێمە ھەڵەی گەورەمان کرد ،رۆڵمان ھەبوو لە تێک شکانی کورد، لەسەر رێگای دیاربەکر بە خاکمان بسپێرن ، لە سەر کێلی گۆڕەکەمان بنووسن  گەر ھەرکوردێ بەلامان دا تێپەڕی ، بەردێکمان تێ بگرێ لە بەر  ئەوەی  ئێمە خیانەتمان بە کوردو کردووە . وەرگێڕانی  لە ئینگلیزییەوە  :سەلام ناوخۆش . خویندنەوەی :مەسعود عەبدولخالق ، بەندەکانی کۆنگرەی سیڤەر و خوێندنەوەیەکی تر ، چاپی سییەم ،جاپخانەی منارە –ھەولێر .ل٥٨-٥٩.

** دوای کۆتایی جەنگی یەکەمی جیھان ، لە ١٠ی ئابی  ١٩٢٠پەیمان نامەی سیڤەر ،پەیمانی ئاشتی بوو ،لە نێوان دەوڵەتانی زلھێز ی براوەی جەنگ   (فەرەنساو بەریتانیاو ئیتالیاو ژاپۆن و ھاوپەیمانان و دەوڵەتی عوسمانی لە شاری سیڤەری فەرەنسا مۆر کرا ، بەندی ( ٦٢ ،  ٦٣   ، ٦٤ )ئاماژە بۆ مافی چارەنوسی کورد لە نیشتمانەکەیدا دەکرد ، پلان و نەخشەی ستراتیجی  بەریتانیا بە جۆرێک   بوو ،،باکووری کوردستان لە تورکیا جیا بکاتەوەو ولایەتی موسل بخاتە، سەر ئەو دەوڵەتە کوردەی کەنیازی بوو ،لەژێر کۆنترۆڵ وسەرپەرشتی خۆی دا دروستی بکات.