ئێستا کە ١٧ ساڵ بەسەر یەکەم هەنگاوی لیستی گۆڕاندا لە ساڵی ٢٠٠٩ تێپەڕ دەبێت، کاتێک سەیری ئەو ڕێگەیە دەکەین کە ئەم بزووتنەوەیەی پێدا ڕۆیشت، تەنها یەک ڕاستی دەبینین: ئەو هێزەی بڕیار بوو "گۆڕانکاری" بکات، بوو بە بەشێک لەو دیوارەی کە دەسەڵاتی پاراست. گۆڕان لە ٢٥ی تەموزی ٢٠٠٩دا بە ٢٥ کورسییەوە وەک بومەلەرزەیەک هات، بەڵام ئەمڕۆ خۆی و کورسییەکانیشی لەناو حکومەتێکدا تواونەتەوە کە خەڵک لێی بێزارە. ئەمە تەنها شکستێکی ئاسایی نییە، بەڵکو چیرۆکی هێزێکە کە وەک چاودێرانی سیاسی دەڵێن؛ هەر لە سەرەتاوە تەنها "بەرگی چاکسازی" پۆشتبوو بۆ ئەوەی ڕوخساری ڕاستەقینەی خۆی بشارێتەوە.
ڕاستییەکەی، گۆڕان هەرگیز نەیویستووە ئەم سیستمە لە بنەڕەتەوە بگۆڕێت. ئەوان تەنها باڵێکی ناڕازی ناو خێزانی گەورەی "کوردایەتی" بوون. کێشەی ئەوان لەگەڵ جەوهەری سیستمەکە نەبوو، بەڵکو تەنها شەڕیان بوو لەگەڵ باڵادەستیی پارتی بۆ ئەوەی پشکی خۆیان لە دەسەڵاتدا زیاتر بکەن. ئەو زمانە توندەی بەکاریان دەهێنا، زیاتر بۆ ئەوە بوو پارتی ناچار بکەن حسابیان بۆ بکات، نەک ئەوەی مۆدێلێکی حوکمڕانیی جیاواز لە یەکێتی و پارتی دروست بکەن.
ئەگەر بە زمانێکی سادە باسی بکەین، گۆڕان نەهاتبوو سیستمەکە بڕوخێنێت، بەڵکو تەنها باڵێکی ناڕازیی ناو دەسەڵات بوون. بیرمەندی مارکسی "گرامشی" باس لە شتێک دەکات بە ناوی "شۆڕشی پاسیڤ"؛ واتە دەسەڵات کاتێک دەبینێت خەڵک خەریکە لێی هەڵدەگەڕێتەوە، دێت و سەرکردە ناڕازییەکان و دروشمەکانیان "هەڵدەمژێت" و پۆستیان دەداتێ تا بێدەنگیان بکات. گۆڕان ڕێک ئەم ڕۆڵەی بینی و بوو بە هۆکاری ساردکردنەوەی شەقام و پاراستنی سیستمەکە لە هەرەسهێنان.
لە ڕووی عەقڵیەت و کۆمەڵایەتیشەوە، گۆڕان نەیویست دەست بۆ برینە قووڵەکان ببات. ئەوان بۆ ئەوەی دەنگی خەڵک کۆبکەنەوە، جۆرێک لە هاوپەیمانییان لەگەڵ ئیسلامی سیاسی دروست کرد و کەوتنە بەکارهێنانی دروشمی ئایینی. ئەمەش نیشانەی ئەوە بوو کە گۆڕان هێزێکی ڕادیکاڵ و بوێر نەبوو؛ چونکە هێزی ڕاستەقینە دەبێت دەست بۆ هەموو ئەو عەقڵیەتە کۆنانە ببات کە سیستمەکەی لەسەر وەستاوە، نەک وەک گۆڕان خەڵک لەناو هەمان بازنە کۆنەکاندا بخەڵەتێنێت.
لەو ساڵانەدا، ئەو ستایشە زۆرەی نووسەرە لیبڕاڵەکان بۆ گۆڕانیان دەکرد، تەنها وەهمێکی دروست کرد کە خەڵکی خەڵەتاند. ئەوان وایان لە خەڵک گەیاند کە گۆڕان هەرێم دەباتە قۆناغی "دەوڵەتی یاسا"وە، بەڵام تەنها سەیری ڕووکاری قسەکانیان دەکرد و نەیاندەبینی گۆڕان نە دەتوانێت و نە دەشیەوێت دەست بۆ ڕیشەی کێشە ئابووری و سیاسییەکان ببات. بۆیە کاتێک گۆڕان چووە ناو دەسەڵات و شکستی هێنا، ئەو نووسەرانە تەنها وتیان "هەڵەی کرد"، بێ ئەوەی تێبگەن کە هەر لە بنەڕەتەوە پڕۆژەکە بۆ گۆڕانکاریی ڕاستەقینە دروست نەبووبوو.
دوای ئەوەی خەڵکیان سارد کردەوە، پاداشتەکەیان وەرگرت و چوونە ناو حکومەت. سەرکردەکانی گۆڕان کاتێک بوونە وەزیر و سەرۆکی پەرلەمان، بوونە بەرگریکاری هەمان ئەو حکومەتەی پێشتر ڕەخنەیان لێ دەگرت. کێشەکە تەنها "هەڵەی سیاسی" یان "نەبوونی چەک" نەبوو، بەڵکو ئەوە بوو کە لە سیستمێکی وادا چاکسازی هەر مەحاڵە. ئەوان خەڵکیان بە پەرلەمان و یاساوە سەرقاڵ کرد، کە لە ڕاستیدا تەنها کات کوشتن بوو بۆ ئەوەی سیستمەکە لەو قەیرانە ڕزگاری بێت.
لە خۆپیشاندانەکانی ١٧ی شوباتی ٢٠١١دا، گۆڕان ڕۆڵی "ساردکەرەوە"ی بینی. لە کاتێکدا خەڵک دەیویست سیستمەکە بگۆڕێت، گۆڕان وای کرد خەڵکەکە تەنها داوای چەند "پاکێجێکی چاکسازی" بکەن و تووڕەیی گەنجانیان کوژاندەوە. یەکێک لە پەیامە سەرەکییەکانی گۆڕان بۆ دەسەڵات ئەوە بوو کە دەیوت: "ئێمە شەقاممان بەدەستە و دەتوانین کۆنتڕۆڵی بکەین". بەڵام ئەم کۆنتڕۆڵکردنە بۆ بەرژەوەندی خەڵک نەبوو، بەڵکو بۆ ئەوە بوو شەقام وەک کارتێکی فشار بۆ وەرگرتنی پۆست بەکاربهێنن. ئەوان بوونە پۆلیسی شەقام و تووڕەیی خەڵکیان بردە ناو تەڵەی کۆبوونەوە بێئاکامەکانەوە.
سەیری ساڵی ٢٠٠٩ بکەن، ژیانی خەڵک زۆر لە ئێستا باشتر بوو، مووچە هەبوو و پڕۆژە هەبوو. بەڵام گۆڕان ئەو کاتە حکومەتی پێ باش نەبوو، کەچی ئێستا کە خەڵک لە نان و ئاو بڕاوە، ئەوان بێدەنگن یان پارێزگاری لە حکومەت دەکەن. کەسایەتییەکانی وەک هەڤاڵ ئەبوبەکر، ڕێباز حەملان، مستەفا سەید قادر، دانا عەبدولکەریم، ئاوات شێخ جەناب، کوێستان محەمەد و بێستون فایەق، نموونەی ئەو کەسانەن کە بە دەنگی خەڵک گەیشتنە پۆست، بەڵام دواتر بوونە پارێزەری هەمان سیستم. تەنانەت لە سەردەمی بەشداریکردنی ئەواندا لە حکومەت و وەرگرتنی وەزارەتی دارایی، مووچە پاشەکەوت کرا و بژێوی خەڵک کەوتە مەترسییەکی گەورەوه.
ئەم دۆخە تەنها بۆ گۆڕان ڕاست نییە، بەڵکو لە بزووتنەوەی "نەوەی نوێ"شدا بە ڕوونی دەبینرێتەوە. ئەوان سوودیان لە بێئومێدی خەڵک وەرگرت و هەمان مۆدێلی دروشمی توند و پۆپۆلیزمی میدیاییان بەکارهێنا، بەبێ ئەوەی ئاسۆیەکی ڕاستەقینەیان بۆ گۆڕینی سیستم هەبێت. تەنانەت "ڕەوتی هەڵوێستی نیشتمانی" و ئەو هەوڵانەشی کە لەناو گۆڕانەوە جیا بوونەوە، هێشتا لەناو بازنەی وەهمی چاکسازیدا خول دەخۆن. ئەمانەش خەریکە دەبنە بەشێک لەو "بازاڕە سیاسییە"ی کە خەڵک تێیدا تەنها وەک دەنگدەر و ژمارە دەبینرێن، نەک وەک هێزی ڕاستەقینە. پۆپۆلیزمی میدیایی و خەباتی تاکەکەسی هەرگیز ناتوانن بنەماکانی ئەم سیستمە بهەژێنن.
ئێستا کە سەیری گۆڕان دەکەیت، تەنها سەرقاڵی کێشەی ناوخۆ و دابەشکردنی پۆست و میراتی "گردەکە"ن. ئەو حیزبەی زمانی توندی بەرامبەر دەسەڵات بەکاردەهێنا، ئێستا بووەتە هۆکاری بێئومێدییەکی گەورە. ئەوان نەک هەر هیچیان نەگۆڕی، بەڵکو تەمەنی سیستمەکەیان درێژ کردەوە و وزەی خەڵکیان بەفیڕۆ دا.
کۆتا قسە ئەوەیە: گۆڕانکاریی ڕاستەقینە بە پۆست و وەزارەت و دروشمی پۆپۆلیستی ناکرێت. ئەم سیستمە چاک نابێت چونکە بۆ تاڵانی دروست بووە. سەرکەوتن پێویستی بە بزووتنەوەیەکە کە لە جیاتی دروشم، ڕێکخستنی قووڵی لەناو شەقامدا هەبێت و خەڵک وەک بەدیلێکی ڕاستەقینە بیبینێت. دەبێت ئەوە بزانین کە هێزی ڕاستەقینە لە دەستی جەماوەردایە بۆ فشارخستنە سەر جومگەکانی دەسەڵات، نەک لە چاوەڕوانیکردن بۆ کورسییەکی وەزاری. تەنها بەم شێوەیە دەتوانرێت سیستمەکە بگۆڕدرێت، نەک بە بوون بە پاسەوانی سیستم.