ڕۆژی ھەینی و لەشاری مەکە لە ڕێکەوتی ٧/٨/٢٠٢٦دا، ڕێکەوتنێکی سێ قۆڵی لەنێوان ھەریەکە لە سعودیە و تورکیا و پاکستاندا کە سێ دەوڵەتی گەورە و خاوەن نفوزی سیاسی و ئابوری و ھێزی سەربازین لەناوچەکەدا و ھەرسێکیان سونە مەزھەبن ،بەڵام لە سێ نەتەوەی جیاوازی عەرەب و تورک و پاکستانین.کە تەنھا خودا و ئاینی ئیسلام کۆی کردونەتەوە و واژۆکردنەکەش لەشاری مەکەی پیرۆز ئاماژەیە بۆ پەیوەندیە ئاینی و مەزھەبیەکە زیاتر لە ھاوپەیەمانیە سیاسی و ئابوری و سەربازیەکە، ئەمەش گرنگی و پیرۆزی زیاتر دەداتە ڕێکەوتنامەکە.
ھەربۆیە دەکرێت ئەو پرسیارە بوروژێنرێت کە،ئەم ڕێکەوتنە سێ قۆلێە لەم کات و ساتەدا ھۆکارەکانی چیین؟ ئایا ڕێکەوتنێکی کاتیە یان ھاوپەیمانیەکی ستراتیژیە؟ ئامانج و خاڵە سەرەکیەکانی ڕێکەوتنەکە چین؟
وەڵامی ئەم پرسیارانە ماھیەت و ناوەخنی ڕێکەوتنەکە دەردەخەن و ئامانج و مەبەستە شاراوە و ئاشکراکانی ڕوون دەکەنەوە کە خۆیان دەبیننەوە لە:
١. ھۆکارەکانی ڕێککەوتنەکە لەم کات و ساتەدا (بۆچی ئێستا؟)
سەرھەڵدانی ئەم تەوەرە سێقۆڵییە لەم قۆناغە ھەستیارەدا ڕێکەوت نییە، بەڵکو دەرئەنجامی چەندین فاکتەری ھەرێمی و نێودەوڵەتییە:
• پاشەکشە و نادیاری چەتری ئاسایشی ئەمریکا: وڵاتانی ناوچەکە (بە تایبەت سعوودیە) بە ڕوونی ھەست بەوە دەکەن کە ناکرێت بۆ ھەمیشە تەنھا پشتبەستوو بن بە ھاوپەیمانی کلاسیکیی خۆیان لەگەڵ واشنتۆن، بەتایبەت دوای گۆڕانی ئەولەویەتەکانی ئەمریکا بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئاسیا (ڕووبەڕووبوونەوەی چین).
• گەشەسەندنی خێرای ھەڕەشە ھەرێمییەکان: زیادبوونی ئاڵۆزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا، پێویستیی دروستکردنی بەرپەرچدانەوەیەکی (Deterrence) بەھێز و سەربەخۆی ھێناوەتە ئاراوە تا بێ نیاز ببن لە دەستوەردانی ھێزە دەرەکییەکان.
• پێویستی بە تەواوکاری ئابووری و پیشەسازی: ھەرسێ وڵات لە قەیران یان وەرچەرخانی ئابووریدان؛ تورکیا و پاکستان پێویستییان بە سەرمایە و نەوتی سعوودیەیە، لە بەرامبەردا سعوودیە پێویستی بە تەکنەلۆژیای سەربازی تورکیا و ھێزی مرۆیی و سەربازی پاکستانە.
٢. ئایا ڕێککەوتنێکی کاتییە یان ھاوپەیمانییەکی ستراتیجی؟
ئەم پەیوەندییە لە ئاستی "ڕێککەوتنی تاکتیکی کاتی" تێپەڕیوە و بەرەو "ھاوپەیمانییەکی ستراتیجیی پێکھاتەیی" ھەنگاو دەنێت، بەھۆی ئەم فاکتەرانەوە:
ئەگەری کاتیبوون: بەھۆی بوونی ئەم ھۆکارانەوە ڕەنگە ئەگەری کاتیبوونی ڕێکەوتنامەکەی لێبخوێنرێتەوە لەنێوان سێ وڵاتەکەدا وەکو:جیاوازی ھەندێک ئەولەویەتی سیاسی لە ھەندێک دۆسیەی ھەرێمیدا. کاردانەوە و گوشاری ھێزە گەورەکان (ئەمریکا، ھیندستان، ئیسرائیل). ناسەقامگیری ئابووری ناوخۆیی لای ھەندێکیان.
ڕەھەندی ستراتیجی و بەردەوام: بەڵام بەھەمان شێوەش و لەبەر ئەم ھۆکارانەی لای خوارەوە دەکرێت وادابنرێت کە ئەم ڕێکەوتنامەیە بۆ پلانێکی ستراتیژی نێوان سێ وڵانەکەیە نەک تەنھا بۆ تاکتیک و کاتێکی ڕاگوزەر بێت ،وەک:
تەواوکاری جیوپۆلیتیکی: ھیچکامیان رکابەری ڕاستەوخۆی ڕووبەر یان جوگرافیای یەکتر نین.
دەستکەوتی بەرامبەر: سەرمایە لەلایەک و تەکنەلۆژیا و ھێزی ئەتۆمی لەلایەکی تر.
دامەزراوەیی کردن: ڕێککەوتنەکە تەنھا بەیاننامە نییە، بەڵکو دروستکردنی ژووری ھەماھەنگی سەربازی و وەبەرھێنانی درێژخایەنە.
ھەربۆیە لە ئەنجامدا،ئەم ھاوپەیمانییە ستراتیجییە، چونکە لەسەر بنەمای "بەرژەوەندیی بونیادیی ھاوبەش" دروستبووە نەک تەنھا ((دژایەتیکردنی دوژمنێکی ھاوبەشی کاتی)).
٣. ئامانج و خاڵە سەرەکییەکانی ڕێککەوتنەکە
ئامانجەکانی ئەم میحوەرە نوێیە لە چەند خاڵێکی جەوھەریدا کورت دەبنەوە:
ا. ئامانجە سەربازی و ئاسایشییەکان:
تەواوکاری توانای بەرگری: دروستکردنی سێگۆشەیەکی بەھێز (سەرمایەی سعوودیە + پیشەسازی سەربازی و درۆنی تورکیا + چەتری ڕێگریی ئەتۆمی و ھێزی مرۆیی پاکستان).
خۆبژێوی لە چەک و تەقەمەنی: کەمکردنەوەی پشتبەستن بە کڕینی چەک لە ڕۆژئاوا کە زۆرجار مەرجی سیاسی بەسەردا دەسەپێندرێت.
پاراستنی ئاسایشی دەریاوانی: ھاوکاری لە پاراستنی ڕێڕەوە ئاوییە گرنگەکانی وەک دەریای سوور، کەنداو، و دەریای عەرەب.
ب. ئامانجە ئابووری و وزەیییەکان:
گرێدانی ڕێڕەوە بازرگانییەکان: بەستنەوەی کەنداو بە ئاسیای ناوەڕاست و ئەوروپاوە لە ڕێگەی شوێنی جیو-ئابووری پاکستان و تورکیاوە.
داڵدەدانی دارایی و وەبەرھێنان: ڕاکێشانی سەرمایەگوزاری سعوودیە بۆ پڕۆژەکانی بژێوی و ژێرخانی ئابووری لە تورکیا و پاکستان.
ج. ئامانجە جیوپۆلیتیکی و دیپلۆماسییەکان:
دروستکردنی میحوەرێکی سەربەخۆ: سەرھەڵدانی جەمسەرێکی نوێ لە جیھانی ئیسلامیدا کە توانای مانۆڕی سیاسی لە نێوان بلۆکی ڕۆژئاوا (ئەمریکا) و بلۆکی ڕۆژھەڵات (چین و ڕووسیا)دا ھەبێت.
ھاوسەنگکردنی ھێزە ھەرێمییەکان: دروستکردنی بلۆکێک کە بەرامبەر ھەژموونی ھیندستان لە باشووری ئاسیا و ھێزەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ھاوسەنگی ڕابگرێت.
لێرەدا دەکرێت لە ئەنجامی جیاوازی ھێزی مرۆیی و سەربازی و داراییەکانی نێوان سێ وڵاتەکەوە،بپرسرێت کە ئەم ڕێکەوتنە چ لایەنێکیان زۆر سوودی لێدەبینێت؟ ئەرکی ھەریەکەیان چییە؟ دژی چ وڵاتێکە لەناوچەکە و دونیاشدا؟
ئەم سێگۆشە ڕێککەوتنە لەسەر بنەمای "بەرژەوەندیی متەوازی و تەواوکاری" (Mutual Complementarity) داڕێژراوە؛ واتە کەێنەیەکی (بۆشاییەکی) ھەر یەکێکیان، بە توانای ئەوی دیکەیان پڕ دەکرێتەوە.
١. کام لایەنیان زۆرترین سوود دەبینێت؟
لە ڕووی تیۆرییەوە ھەرسێکیان سوودمەندن، بەڵام سعوودیە و پاکستان زۆرترین دەستکەوتی خێرا و ستراتیجی دەچننەوە:
سعوودیە (سوودمەندی یەکەم لە ڕووی ئاسایشەوە): ڕیاز توانیویەتی بەم ڕێککەوتنە چەتری ئاسایشی خۆی ھەمەجۆر بکات و تەواوی ھێزی سەربازیی کلاسیکی، پیشەسازی پێشکەوتوو (تورکیا)، و پشتبەستن بە توانا و ڕێگری ئەتۆمی (پاکستان) بەدەستبھێنێت، بەبێ ئەوەی باجی سیاسی بە ئەمریکا بدات.
پاکستان (سوودمەندی یەکەم لە ڕووی ئابوورییەوە): ڕزگاربوونی لە قەیرانی خنکێنەری دارایی و شەرعیەتدانەوە بە ڕۆڵی ناوچەیی خۆی لە ڕێگەی دەروازەی وەبەرھێنانی سعوودیە.
تورکیا: بازاڕێکی گەورەی بۆ پیشەسازییە سەربازییەکانی (بەتایبەت درۆن و سیستەمی بەرگری) دەستکەوتووە و پێگەی دیپلۆماسی و ئابووری خۆی لە کەنداو قایمتر کردووە.
٢. ئەرک و ڕۆڵی ھەر یەکێکیان لە ھاوپەیمانییەکەدا
دابەشبوونی ڕۆڵەکان بەم شێوەیە دەبێت:
سعوودیە (دارایی) ، تورکیا (تەکنەلۆژیا)، پاکستان (ھێز)
سعوودیە (دابینکەری دارایی و وزە): دابینکردنی سەرمایە و وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆ لە ئابووری تورکیا و پاکستان.دابینکردنی ئاسایشی وزە (نەوت و گاز) بە مەرجی ئاسانکاری دارایی.
تورکیا (دابینکەری تەکنەلۆژیا و پیشەسازی سەربازی):گواستنەوەی تەکنەلۆژیای دروستکردنی چەک و درۆن و سیستەمەکانی بەرگری.پێشکەشکردنی ھاوکاریی ڕێکخراوەیی و ڕاھێنانی ئەندازیاریی سەربازی.
پاکستان (دابینکەری ھێزی مرۆیی و چەتری ڕێگری): دابینکردنی ھێزی مرۆیی سەربازی، ئەزموونی جەنگیی زەمینی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.دابینکردنی "چەتری ڕێگریی ستراتیجی" (Deterrence) بەھۆی توانا سەربازی و ئەتۆمییەکەیەوە.
٣. ئەم ڕێککەوتنە دژی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی یان کام وڵاتانەیە؟
ئەم ھاوپەیمانییە بە فەرمی دژی ھیچ وڵاتێک ڕانەگەیەندراوە، بەڵام لە واقیعدا پەیامێکی ڕەوان و ڕاستەوخۆیە بۆ ھاوسەنگکردنەوەی ھێز بەرامبەر چەند لایەنێک:
لە سەر ئاستی ھەرێمی (ناوچەکە):
ھیندستان: گەورەترین نیگەرانیی لادروست دەبێت، چونکە نزیکبوونەوەی پاکستان لە سعوودیە و تورکیا پێگەی دیپلۆماسی و ئاسایشی ھیندستان بەربەست دەکات.
ئیسرائیل: دروستبوونی میحوەرێکی بەھێزی ناوچەیی لە سێ وڵاتی گەورەی ئیسلامی (کە یەکێکیان خاوەنی بۆمبی ئەتۆمە) دەبێتە ڕێگر لەبەردەم باڵادەستیی ڕەھا و بێبەربەستی ئیسرائیل لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.
ئێران: ئەگەرچی پەیوەندییەکانی سعوودیە و ئێران ئاسایی بوونەتەوە، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە وەک ھێزێکی ھاوسەنگکەرەوە (Counter-balance) کار دەکات تا ڕێگە نەدات تاران ھەژموونی سەربازی و سیاسی خۆی بەسەر ناوچەکدا بەسەربڕێت.
لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی (جیھان):
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: ئەم ڕێککەوتنە ڕاستەوخۆ دژی ئەمریکا نییە، بەڵکو دژی "تکایەتی و پشتبەستنی ڕەھا"یە بە ئەمریکا. پەیامێکە بۆ واشنتۆن کە وڵاتانی ناوچەکە ئەلتەرناتیڤی ئاسایشی و ستراتیجیی خۆیان ھەیە و لە دەرەوەی ئیرادەی ئەمریکاش دەتوانن جەمسەربەندی نوێ دروست بکەن.
بە ووردبونەوە لە ھاوسەمگی ھێزو و مێژووی وڵاتانی ناوچەکە،ئەو پرسیارە بە خەیاڵدا دێت کە بۆچی میسر وەک وڵاتێکی گەورەی عەرەبی و ئیسلامی و خاوەن مێژوو و سوپایەکی بەھێز بەشداریپێنەکراوە؟ئەمە لەبەر ململانێی نێوان میسر و تورکیایە؟یان بەھۆی بونی ڕێکەوتنی ئاشتی میسر و ئیسڕائیلەوەیە؟
وەدەرنانی میسر یان بەشدارینەکردنی لە ھاوپەیمانییەکەدا دەرئەنجامی ئاڵۆزییەکە کە تەنھا کورت نابێتەوە لەسەر یەک فاکتەر، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە ناکۆکییە میحوەرییەکان، پەیوەندی بە ئیسرائیل و ئەمریکاوە، و ڕەوشی ئابووری-سیاسیی ناوخۆی میسر.
١. ململانێ و جیاوازیی میحوەرەکان (میحوەرگەریی ناوچەیی)
ئەم فاکتەرە ڕۆڵی سەرەکی ھەیە. لە دەیەی ڕابردوودا ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دابەش ببوو بەسەر دوو میحوەردا:
میحوەری تورکیا-قەتەر: کە پشتگیریی ڕەوتەکانی ئیسلامی سیاسییان (بەتایبەت ئیخوان موسلمین) دەکرد.
میحوەری میسر-ئیمارات-سعوودیە: کە بە توندی دژی ئیسلامی سیاسی بوون.
ئەگەرچی لەم دواییانەدا پەیوەندییەکانی قاھیرە و ئەنقەرە ئاسایی بوونەتەوە و سەردانی ئاستی باڵا کراوە، بەڵام "بێمتمانەیی مێژوویی و ستراتیجی" لە نێوان سوپای میسر و دەسەڵاتی تورکیادا ھێشتا ماوەتەوە. میسر، تورکیا وەک ڕکابەرێکی مێژوویی دەبینێت لە دەریای سپیی ناوەڕاست و لیبیا، و ئامادە نییە بچێتە ھاوپەیمانییەک کە تورکیا یەکێک لە جەمسەرە سەرەکییە سەربازی و تەکنەلۆژییەکانی بێت.
٢. ڕێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل و پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکان
میسر لە ساڵی ١٩٧٩وە پەیماننامەی ئاشتی (کامپ دەیڤد)ی لەگەڵ ئیسرائیل ئیمزا کردووە و بنەمای ئاسایشی نەتەوەیی خۆی لەسەر دوورکەوتنەوە لە جەنگی ڕاستەوخۆ و پاراستنی ھاوسەنگی داڕشتووە.
سەربەخۆیی بڕیاری سەربازی: میسر وەک وڵاتێک کە ساڵانە ھاوکاری کۆمەکی سەربازی لە واشنتۆن وەردەگرێت (بەپێی پەیماننامەی کامپ دەیڤد)، ناکرێت بێتە ناو ھاوپەیمانییەک کە یەکێک لە ئامانجەکانی "دروستکردنی چەتری ڕێگری بەرامبەر ئیسرائیل یان ئەمریکا" بێت.
پاراستنی ھاوسەنگی لەگەڵ ڕۆژئاوا: چوونە ناو ھاوپەیمانییەکی لەم شێوەیە کە پاکستان (خاوەن بۆمبی ئەتۆم) و تورکیا تێیدا باڵادەستن، دەبێتە ھۆی ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکانی قاھیرە لەگەڵ واشنتۆن و تەلئەبیب.
٣. تەواوکاری ئابووری و سەربازی (چی بۆ ھاوپەیمانییەکە زیاد دەکات؟)
بنەمای ئەم ڕێککەوتنە سێقۆڵییە لەسەر "تەواوکاری" (Complementarity) بونیات نراوە:
سعوودیە: سەرمایەی دارایی و نەوت. تورکیا: پیشەسازیی پێشکەوتووی سەربازی و درۆن. پاکستان: چەتری ڕێگریی ئەتۆمی و ھێزی مرۆیی سەربازی.لە بەرامبەردا، میسر ئەگەرچی خاوەنی سوپایەکی بەھێز و گەورەیە، بەڵام: قەیرانی سەختی ئابووری و دارایی ھەیە (پێویستی بە یارمەتییە نەک بەخشینی سەرمایە)، پیشەسازیی سەربازیی خۆماڵیی بەراورد بە تورکیا زۆر دواکەوتووترە. ھێزی ئەتۆمی نییە وەک پاکستان.
بۆیە لە ڕووی پێکھاتەیییەوە، میسر نەیدەتوانی ڕۆڵێکی "تەواوکەر" بگێڕێت کە ئەم سێ وڵاتە پێویستیان پێی بێت.
٤. دوورکەوتنەوەی میسر لە جەمسەربەندییە نوێیەکان
عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر، سیاسەتێکی دەرەوەی پەیڕەو دەکات کە لەسەر بنەمای "بێلایەنیی چڕ" و ڕاگرتنی ھاوسەنگییە:
میسر نایەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھیندستان (کە نەیاری سەرسەختی پاکستانە) یان ئیمارات (کە ھەندێک جار ڕکابەری ئابووری ڕیازە) تێکبدات.
قاھیرە زیاتر جەخت لەسەر ڕەھەندی عەرەبی و ئەفریقی خۆی دەکاتەوە (وەک دۆسیەی بەنداوی نەھزە لەگەڵ کەنداوی ئەسیوپیا)، تاوەکو چوونە ناو ململانێیەکی جیوپۆلیتیکی بەرفراوانتر لە باشووری ئاسیا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.
بەکورتی، بەشدارینەکردنی میسر دەرئەنجامی ململانێی مێژوویی لەگەڵ میحوەری تورکیا و مەرجە ئاسایشی و ئابوورییەکانی پەیوەست بە پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکایە، جگە لەوەی لە ڕووی ئابووری و تەکنەلۆژیاوە میسر نەیدەتوانی ئەو بۆشاییانە پڕ بکاتەوە کە ئەم سێ وڵاتە بۆ یەکتریی پڕ دەکەنەوە.
لێرەدا تایبەت بە ڕۆڵ و بوونی عێراق کە ھاوسێی ڕاستەوخۆی سعودیە و تورکیا و ئێرانە ،دەکرێت بپرسرێت کە ،عێراق لە کوێی ئەم ڕێکەوتنە سێ قۆڵیەدایە؟کاریگەرییەکانی لەسەر عێراق چییە؟ئەی سوریای سەردەمی شەرع چ ڕۆڵێکیان دەبێت وەک وڵاتێکی زۆرینە سونە مەزھەب؟
١. عێراق لە کوێی ئەم ڕێککەوتنەدایە؟
عێراق بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشێک نییە لەم ھاوپەیمانییە سێقۆڵییە، بەڵام ناوچەی جوگرافیی زێڕین و گۆڕەپانی بەیەکگەیشتنی بەرژەوەندییەکانی ئەم سێ وڵاتەیە، بە تایبەتی لە نێوان تورکیا و سعوودیەدا.
ا. کاریگەریی ئەرێنی و دەرفەتەکان بۆ عێراق:
پڕۆژەی "ڕێڕەوی گەشەپێدان" (Development Road): ڕێگەی ستراتیجیی بەیەکبەستنەوەی کەنداو (سعوودیە) بۆ تورکیا و ئەوروپا بە ناو خاکی عێراقدا تێپەڕ دەبێت. بەھێزبوونی پەیوەندیی نێوان ئەنقەرە و ڕیاز، فاکتەرێکی بەھێزە بۆ خێراکردنی وەبەرھێنان و سەقامگیریی ئەم پڕۆژە ئابوورییە جەوھەرییە.
ھاوسەنگکردنەوەی ژیوپۆلیتیکی: نێزیکبوونی بەرژەوەندییەکانی تورکیا و سعوودیە دەکرێت ببێتە ھۆی کەمبوونەوەی ململانێی میحوەرەکان لە ناو خاکی عێراقدا، ئەمەش دەرفەت بە بەغدا دەدات ھێڵی ھاوسەنگی لە پەیوەندییە دەرەکییەکانیدا بپارێزێت.
ب. ئاستەنگ و مەترسییەکان بۆ عێراق:
گوشاری پەیوەندییە ناوچەیییەکان: عێراق خاوەنی پەیوەندییەکی ستراتیجیی بەھێزە لەگەڵ ئێران؛ دروستبوونی میحوەرێکی سێقۆڵی بەھێز لە وڵاتانی سووننە مەزھەب (کە یەکێکیان خاوەن توانا و چەتری ئەتۆمییە وەک پاکستان)، دەکرێت بەغدا بخاتە ژێر گوشارێکەوە تا پێگەی خۆی ڕوونتر بکاتەوە و نەکەوێتە نێوان جەمسەربەندییەکان.
دۆسیەی ئاو و ئاسایشی سنوورەکان: بەھێزبوونی پێگەی سەربازی و تەکنەلۆژی تورکیا لە ھاوپەیمانییەکەدا، دەسەڵاتی زیاتر دەداتە ئەنقەرە لە ئیدارەدانی دۆسیەی ناوچە سنوورییەکان و دۆسیەی ئاو، بێ ئەوەی بەغدا بتوانێت بڕیاری تاکلایەنە بپاسپێرێت.
٢. سوریا لە سێبەری ئەم ڕێککەوتنەدا
سوریا (بە ڕەچاوکردنی پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و جوگرافییەکەی) یەکێکە لە گرنگترین ھاوکێشەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لەم قۆناغەدا.
ا. ڕۆڵی جیو-ئابووری و دەروازەی دەریای سپی:
سوریا دەروازەی سروشتیی عەرەبستانی سعوودی و کەنداوە بەرەو دەریای سپیی ناوەڕاست و سنوورەکانی تورکیا.
لە باری ئاساییبوونەوەی بەردەوامی پەیوەندییەکان و ھێوربوونەوەی ئاڵۆزییەکان، سوریا دەبێتە زنجیرەی بەستنەوەی بازرگانیی زەمینی لە نێوان باکوور (تورکیا) و باشوور (سعوودیە و کەنداو).
ب. کارلێکی مەزھەبی و سیاسی:
گەڕانەوە بۆ چوارچێوەی عەرەبی-ئیسلامی: گۆڕانکاری لە سیاسەتی ئەنقەرە و ڕیاز بەرامبەر دۆسیەی سوریا، ڕێگەخۆشکەر دەبێت تا سوریا لە ژێر ھەژموونی تاکلایەنەی ھەندێک ھێزی ھەرێمی دەربچێت و بەرەو ھاوسەنگییەکی نوێ لەگەڵ دەوروبەرە سووننە و عەرەبییەکەی ھەنگاو بنێت.
ڕێککەوتنی ئاسایشی سنوورەکان: ھەردوو وڵات (تورکیا و سعوودیە) بەرژەوەندییان لە سەقامگیریی سوریا و کۆتاییھێنان بە مەترسییەکانی تیرۆر و ڕەوتی پەڕگیریدا ھەیە. ھاوکاریی ئەم میحوەرە دەتوانێت ڕێگە خۆش بکات بۆ چارەسەری ئاسایشی و ئاوەدانکردنەوەی ژێرخانی وڵاتەکە.
لە کۆتاییدا، عێراق و سوریا وەک دوو کۆڵەکەی سەرەکیی "ھیلالی ئاڵوگۆڕی جیوپۆلیتیکی"، ناتوانن لە دەرەوەی کاریگەرییەکانی ئەم ڕێککەوتنە سێقۆڵییە بمێننەوە. عێراق دەبێتە ڕێڕەوی سەرەکیی گەشەپێدانی ئابووری و بازرگانی لەرێگەی بەیەکبەستنەوەی ئەنقەرە و ڕیاز، لە کاتێکدا سوریا وەک خاڵی جێگیرکردنی ھاوسەنگیی ئاسایشی و بەستنەوەی دەریایی ڕۆڵ دەگێڕێت. سەرتاسەری ئەم گۆڕانکارییانە بەستراوەتەوە بە توانای بەغدا و دیمەشق لە پاراستنی بێلایەنی و وەبەرھێنان لە دەرفەتە ئابوورییەکانی ئەم ھاوپەیمانییە نوێیە.
ھەربۆیە سەرکەوتن و بەردەوامبوونی ئەم ڕێکەوتنە و یان شکست و سەرنەکەوتنی بەسراوەتەوە بەو گۆڕانکارییە گەورە و فراوانانەی کە پێبینی دەکرێن کە لەناوچەکەدا ڕووبدەن،کە ئایا دابەشکردنەوەیەکی نوێی ناوچەکەی لێدەکەوێتەوە وەکو پێش جەنگی جیھانی یەکەم یان ململانێکانی ئێستا ھەر بەردەوام دەبن و ناوچەکە و دونیاش لە دەوامەیەکی وێرانکەردا دەخولێنەوە و ئایندەی ناوچەکەش بە لێڵی و تاریکی دەمێنێتەوە.ھەموو ئەمانەش کات و زەمەن گرەنتیی ڕوودان یان ڕوونەدانیان دەکات. یان ھەروەکو ھاوپەیمانێتی سەعدئاباد و سەنتۆ و بەغدادی سەدەی ڕابووردوویان لێبەسەردێت کە پاڵەوانەکانیان ھەر ئەم وڵاتانەی ناوچەکە بوون.