دوای نزیکەی ٢ ساڵ لەدەستپێکی پڕۆسەی ئاشتی بە تورکیادا کەلە ساڵی ٢٠٢٤وە لەلایەن دەوڵەت باخچەلی سەلارۆکی پارتی نەتەوەیی توندڕەوی تورکیاوە وەک دەستپێشچەریەک ڕاگەیەنرا،بەمەبەستی نەھیشاتنی تیرۆ لە تورکیادا و ئەنجامدانی پڕۆسەیەکی ئاشتی و ئاشتەوایی ناوخۆیی لەگەڵ کوردانی باکوردا،دوای ئەو ماوەیە لە ھەڵچوون و داچوون لە ھەڵوێست و گوتار و کردالاەکانی سەرانی دەسەڵات لە تورکیادا لەھەریەکە لە ئاکاپەی ئەردۆگان و مەھەپەی باحچەلی و کاتکوشتن و خاوەخاوکردنیان لەبەرامبەریشدا بە گوڕ وتین و گەرمی پێشوازیلێکردنی لەلایەن ئۆجەلان و سەرکردایەتی پەکەکە لە قەندیل بە خۆھەڵوەشاندنەوە و چەکدانان ویان. و دواتر دروستکردنی لیژنەیەکی پەڕلەمانی بۆ ئامادەکردنی ڕەشنوسی یاسایەک بەمەبەستی لێخۆشبوون وی ئەندامانی پەکەکە و ئازادکردنی گیراوەکان و ھەموارکردنەوەی دەستور بە قازانجی مافەکانی کورد و کەمینەکانی تریش.کەچی تازە بەتازە  لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ٢٠٢٦دا لەلایەن پەڕلەمانی تورکیاوە یاسایەک بەناوی ((یاسای چارەسەری و لە ژێر دروشمی  چەسپاندنی پێکەوەیی نیشتیمانی و تەواوکاری کۆمەڵگایی)) دەردەچێت و بەزۆرینەی ٤٦٨ دەنگی بەڵێ و ٨٨ی دەنگی نەخێر و ٦ دەنگی بێلایەن،یاساکە دەرچوێنرا و ھەردوو پارتی ئاکاپە و مەھەیە و لەگەڵیشیاندا دەم پارتی بە سەرکەوتنێکی گەورە و بە دڵخۆشیەوە پێشوازیان لەم ھەوڵ و ھەنگاوە کرد.
بۆیە دەکرێت بپرسین کە ئایا گرنگی دەرکردنی ئەم یاسایە لە چیدایە؟ لەم کات و ساتەی تورکیا و ناوچەکەدا؟
   تێپەڕاندن و پەسەندکردنی "یاسای چارەسەری" لەم کات و ساتە ھەستیارەدا لە پەرلەمانی تورکیا، ژمارەیەک ھۆکاری جەوھەری و ستراتیجی لەپشتە کە ھەم پەیوەندییان بە دۆخی ناوخۆیی تورکیا و ھەم بە ھاوکێشەی نوێی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە ھەیە.
گرنگیی ئەم یاسایە لەم ساتەوەختەدا دەکرێت لە چەند ڕەھەندێکی سەرەکییەوە شیبکرێتەوە:
١. لەسەر ئاستی ناوخۆیی تورکیا
•    ئامادەکاری بۆ ھەمواری دەستوور و ئەجێندای ھەڵبژاردن
   دەسەڵاتی حوکمڕان لە تورکیا (ھاوپەیمانیی کۆمار) ڕووبەڕووی پێویستیی ھەموارکردنەوەی دەستوور یان پەسەندکردنی دەستوورێکی نوێ بووەتەوە. بۆ تێپەڕاندنی ئەم پرۆژەیە، دەسەڵات پێویستی بە دەنگی لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن((بەتایبەتی لایەنگرانی کورد)) ھەیە. یاسای چارەسەری وەک کارتی دڵنیاکەرەوە و زەمینەسازیی سیاسی بەکاردێت بۆ ڕاکێشانی ڕەزامەندیی ھێزە کوردییەکان و دروستکردنی ھاوپەیمانێتیی ناڕاستەوخۆ.
•    دابینکردنی شوێنپێی یاسایی بۆ گفتوگۆکان (الحێانە القانونیە)
   کێشەی سەرەکی لە پرۆسەکانی پێشووی ئاشتیدا ئەوە بوو کە بەرپرسانی ئاسایش، ھەواڵگری و سیاسییەکان کە گفتوگۆیان دەکرد، ھیچ چوارچێوەیەکی یاساییان نەبوو بۆ پاراستنیان. ئەم یاسایە ڕەوایەتی و حەسانەی یاسایی دەدات بە شاند و لایەنە گفتوگۆکەرەکان تا لە داڕمانی پرۆسەکەدا کەس ڕووبەڕووی دادگا و تۆمەتی "خیانەت" یان ھەماھەنگی لەگەڵ گرووپە قەدەغەکراوەکان نەبێتەوە.
•    کەمکردنەوەی گوشاری ئابووری و کۆمەڵایەتی
   تێچووی سەرپێخستنی جەنگ و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە ناوخۆ و دەرەوە، بارگرانییەکی زۆر گەورەی خستووەتە سەر ئابووریی تورکیا (کە خۆی لە قەیرانی ھەڵئاوساندایە). ئارامکردنەوەی جەبھەی ناوخۆ ھەنگاوێکە بۆ کەمکردنەوەی تێچووی سەربازی و ڕاکێشانی وەبەرھێنانی بیانی.
٢. لەسەر ئاستی ناوچەکە (ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست)
•    گۆڕانکارییەکانی باکووری سوریا (ڕۆژئاوا) و نەخشەی نوێی ئەمنی
   ھاوکێشەی باکووری سوریا و پێگەی کورد لەوێ گەیشتووەتە قۆناغێکی یەکلاکەرەوە. تورکیا تێگەیشتووە کە بەبێ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی ناوخۆیی لەگەڵ کورد، ناکرێت ھەڕەشە ئەمنییەکانی سنوورەکانی باشوور بەتەواوی کۆنترۆڵ بێنێتە ئاراوە. ئەم یاسایە ئامرازێکە بۆ کاریگەریدانان لەسەر ئاراستەی ڕووداوەکان لە سوریا و عێراقدا.
•    ڕێککەوتنە ئەمنییە ھەرێمییەکان (تورکیا و عێراق/ھەرێم)
    تێپەڕاندنی یاساکە ھاوزەمانە لەگەڵ بەھێزبوونی ھەماھەنگییە ئەمنییەکانی دەسەڵات لەگەڵ بەغدا و ھەولێر بۆ مەلەفی سنوورەکان. تورکیا دەیەوێت پەیامێک بدات بە بەغدا و تاران کە لە پەنای گوشاری سەربازیدا، دەرگای بۆ چارەسەری سیاسیی کۆنتڕۆڵکراویش واڵا کردووە.
•    پێشھاتە جیۆپۆلەتیکییەکان و ململانێی زلھێزەکان
   لە سایەی کێشمەکێشەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و سەرقاڵبوونی ھێزە نێودەوڵەتییەکان، تورکیا دەیەوێت ماڵەکەی خۆی لە ناوەوە ڕێکبکاتەوە تا لە بەرامبەر بڕیارە دراماتیکییەکانی ناوچەکەدا کەمتری تووشی کەلێنی ئەمنی و فشار بێتەوە.
دەکرێت پرسیار دەربارەی ئەوە بکرێت کە ئایا ئەم یاسایە کە لەلایەن ئاکاپە و مەھەپەوە پێشنیارکراوە،ئامانجی ڕاستەقینە و شاراوەی چییە؟ ئەرێ بەڕاستی بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کوردە لە تورکیادا،یان تەنھا بۆ ھێورکردنەوەی بارودۆخی ناجێگیرەکانی ناو تورکیایە؟
دەستنیشانکردنی کات و پاڵنەرەکانی دوای ئەم پێشنیازە لەلایەن ھاوپەیمانیی دەسەڵاتەوە (ئاکپارتی و مەھەپە)، کاتی ئەوەیە بە چاوێکی واقیعگەرایانەی سیاسی (Political Realism ) لێی بڕوانین.
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە: نەخێر، ئامانجی ڕاستەقینە لە بنەڕەتدا چارەسەرکردنی ڕیشەیی و بنەڕەتیی کێشەی کورد نییە بەو پێوەرە سیاسی و دەستوورییەی کە مافە نەتەوەییەکان زامن بکات، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە مانۆڕی تاکتیکی و ئامانجی ستراتیجیی شاراوە بۆ پاراستنی دەسەڵات.
دەتوانین ئامانجە ڕاستەقینە و شاراوەکانی ئەم پێشنیازە لە چەند خاڵێکدا چڕ بکەینەوە:
١. ئامانجە شاراوە و ڕاستەقینەکان (لە پشت پەردەوە)
•    سەرکردایەتیکردنی دەستووری نوێ (پڕۆژەی ئەردۆغان بۆ مانەوە لە دەسەڵات):
    ئاکپارتی بەبێ پشتیوانی و دەنگی ڕەوتی کوردی (بە تایبەت جەماوەری دەم پارتی) ناتوانێت دەستوور ھەموار بکاتەوە یان زۆرینەی پێویست لە پەرلەمان بەدەستبێنێت بۆ ئەوەی ڕێگە بە ڕەجەب تەیب ئەردۆغان بدات بۆ خولێکی دیکەی سەرۆکایەتی. ئەم یاسایە کلیلێکە بۆ کردنەوەی دەرگای سەودا و مامەڵەی سیاسی لەگەڵ لایەنی کوردیدا.
•      تێکدانی بەرەی ئۆپۆزسیۆن (درزکردنە ناو  ڕیزی ئۆپۆزسیۆن):
    بە خستنەڕووی بابەتێکی ھەستیاری وەک "پرسی کورد"، ھاوپەیمانیی دەسەڵات تۆو‌ی دووبەرەکی لە نێوان پارتی کۆماریی گەل (CHP ) و ناسیۆنالیستە ڕادیکاڵەکان و لایەنەکانی دیکەی ئۆپۆزسیۆندا دەچێنێت. ئۆپۆزسیۆن دەکەوێتە دووڕیانێکەوە: یان دەبێت پاڵپشتی بکات و جەماوەرە ناسیۆنالیستەکەی لەدەست بدات، یان دژی بوەستێتەوە و ئاڕاستەی کوردی لەدەست بدات.
•     لێدانی لە کارتەکانی فشار و دابەشکردنی گۆڕەپانی کوردی:
    دەسەڵات دەیەوێت بە پێدانی ھەندێک ئیمتیازی یاسایی و دارایی دیاریکراو، ئاراستە جیاوازەکانی ناو بزووتنەوەی کوردی (قەندیل، ئیمراڵی، دەم پارتی، و ئاوارەکان) تووشی جیاوازیی تێڕوانین بکات و یەکدەنگییان لەسەر داواکارییە بنەڕەتییەکان کاڵ بکاتەوە.
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەش کە ئایا بۆ چارەسەری کێشەی کوردە یان ھێورکردنەوەیە؟
کاتێک سەیری پێکھاتەی ھاوپەیمانیی دەسەڵات (بە تایبەت ئامادەیی لایەنی تووندی ناسیۆنالیستی وەک مەھەپە) دەکەین، بەڕوونی دەردەکەوێت کە مەبەستەکە ھێورکردنەوە (Pacification ) و کۆنترۆڵکردنی ئیدارەدانی قەیرانەکەیە، نەک چارەسەری ڕیشەیی (Resolution ):
    ھێورکردنەوەی ژینگەی ناوخۆیی و ئابووری: تورکیا لەژێر فشارێکی زۆری ھەڵئاوسان و قەیرانی ئابووریدایە. کەمکردنەوەی ئاڵۆزییە ناوخۆییەکان و خەرجییە سەربازییەکان بۆ ماوەیەکی کاتی، دەرفەتێک دەدات بە حکومەت تا کۆنتڕۆڵی بازاڕ و ڕاکێشانی سەرمایەی بیانی بکاتەوە.
    چارەسەری ئەمنی لەبری سیاسی: دەسەڵاتی ئاکپارتی-مەھەپە ھێشتا چارەسەر لە دەستبەرداربوون لە ڕوانگەی ئاسایشیدا نابینێتەوە، بەڵکو دەیەوێت بە بێدەنگکردن یان بە یاساییکردنی پرۆسەکە، کۆتایی بە کاریگەریی سەربازیی لایەنە کوردییەکان بھێنێت بەبێ ئەوەی ئامادە بێت دانیپێدانانی دەستووری بە ناسنامەی کوردیدا بکات.
٣. ڕەھەندی جیۆپۆلەتیکی و سووریای نوێ
لەڕووی ناوچەیییەوە، دروستکردنی ئەم ھێورکردنەوەیە ناوخۆییە ئامرازێکە تا ئەنقەرە دەستی ئاواڵا بێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پێشھاتە خێراکانی ڕۆژئاوای کوردستان/باکووری ڕۆژھەڵاتی سوریا و ڕێککەوتنە ئەمنییە نوێیەکان لەگەڵ بەغدا. دەیانەوێت ناوخۆ جێگیر بکەن تا لە دەرەوە بە ھێزێکی ناوچەییی بەھێزتر و بێ کێشەی ناوخۆیی مامەڵە بکەن.
لەدوای شیکردنەوە و دەرخستنی ئەو ڕاستیانەی لای سەرەوە دەکرێت بێنە سەر ئەو پرسیارەکە کورد بە گشتی و ئاپۆ و سەرکردایەتی پەکەکە ھەڵوێستیان چییە دەربارەی ئەم یاسایە؟ئایا بە ڕاستی یاساکە لێحۆشبوون لەھەموو پەکەکە دەگرێتەوە؟
ھەڵوێستی لایەنی کوردی((بە سەرکردایەتیی پەکەکە و دەم پارتی و شەقامی سیاسی)) ھەمیشە تێکەڵەیەک بووە لە پێشوازیی تێکەڵ بە گومانێکی زۆر. بۆ تێگەیشتن لە جەوھەری ئەم ھەڵوێستە و وەڵامی ئایا یاساکە لێخۆشبوون (عەفو)ی سەراپاییە یان نا، دەبێت بابەتەکە شیبکەینەوە:
١. ھەڵوێستی کورد، ئۆجەلان و سەرکردایەتیی پەکەکە
•    عەبدوڵڵا ئۆجەلان (ئیمراڵی):
ئۆجەلان لەمێژە جەخت لەسەر "چوارچێوەی یاسایی و دەستووری" بۆ پرۆسەی ئاشتی دەکاتەوە. لە دیدی ئۆجەلانەوە، ھەر وتووێژێک یان ھەنگاوێک بەبێ پشتیوانیی یاسایی و گەرەنتی پەرلەمانی، تەنھا مانۆڕێکی کاتییە و گفتوگۆکەران ڕووبەڕووی مەترسی دادگاییکردن دەکاتەوە (وەک ئەوەی لە پرۆسەی ئۆسلۆ و ڕووداوەکانی پێشوودا ڕوویدا). بۆیە ئۆجەلان بە ئەرێنییەوە دەڕوانێتە دروستکردنی بنەمای یاسایی، بەڵام جەخت دەکاتەوە کە لێخۆشبوون بەبێ چاکسازی دەستووری و دانپێدانانی سیاسی، ھیچ لە جەوھەری کێشەکە ناگۆڕێت.
•    سەرکردایەتیی پەکەکە (قەندیل):
قەندیل زۆر بە گومانەوە لەم ھەنگاوەی ئاکپارتی و مەھەپە دەڕوانێت. سەرکردایەتیی پەکەکە پێیوایە:
•    ئەم یاسایە زیاتر بۆ چەکداماڵین و خۆبەدەستەوەدانە نەک بۆ دانپێدانان بە مافە نەتەوەییەکانی کورد.
•     مەبەستی تورکیا لەکەدارکردنی پەیوەندی نێوان ھەڤاڵان و دروستکردنی درزە لە نێوان باڵەکانی پەکەکە، دەم پارتی و شەقامی کوردیدا.
•     تا ئەوکاتەی کردەوە سەربازییەکان، ھێرشە درۆنییەکان، و زەوتکردنی شارەوانییەکان (دانانی قەیوم) بەردەوام بێت، یاسای لەم جۆرە تەنھا وەک "مەکیاژێکی سیاسی" دەبینرێت.
•    دەم پارتی (DEM Parti) و شەقامی کوردی:
دەم پارتی لە ڕووی پرەنسیپییەوە پشتیوانی لە ھەر دەستپێشخەرییەک دەکات کە زەمینە بۆ ئاشتی ڕەخسێنێت، بەڵام ھاوکات ھۆشداری دەدات کە ئەم پێشنیازە نەبێتە ئامرازێک بۆ گوشار دروستکردن لەسەر ئۆپۆزسیۆن یان مامەڵەی دەستووری بۆ مانەوەی ئەردۆغان لە دەسەڵاتدا.
لە وەڵامی ئەم پرسیارەشەدا کە  ئایا یاساکە "لێخۆشبوونی گشتی" (General Amnesty ) بۆ ھەموو پەکەکە دەگرێتەوە؟
وەڵامی کورت: نەخێر! بەھیچ شێوەیەک لێخۆشبوونی گشتیی بەرفراوان نییە.
کاتێک بە وردی سەیری جەوھەری ڕەشنووسەکە و یاساکانی تورکیا دەکەین، دەرکەوتووە کە ئەم یاسایە ناچێتە خانەی "عەفوی گشتی" بە مانای سڕینەوەی سەرجەم تاوان و سزاکان بۆ تەواوی ئەندامانی پەکەکە. بەڵکو جیاوازی دروست دەکات لە نێوان چەند ئاستێکدا:
پۆلێنکردنی چەکداران و سەرکردەکان    چۆنێتی مامەڵەی یاساکە لەگەڵیاندا
سەرکردایەتیی باڵا (قەندیل و ئیمراڵی)ناتوانێت بگرێتەوە: یاساکە ڕێگە نادات سەرکردە باڵاکان بە ئاسانی بگەڕێنەوە ناو ژیانی سیاسی؛ ھیچ دەقێک نییە بڵێت سزای سەرکردەکان دەسڕێتەوە، بەڵکو تەنھا باس لە ئیدارەدانی دیالۆگ دەکات.
چەکدارانی ئاستی ناوەند و ڕێزەکان (Cadres)مەرجدارە: تەنھا ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە خۆیان بەدەستەوە دەدەن، چەک دادەنێن و بەپێی بەندەکانی "پەشیمانیی سودبەخش" (Effective Repentance) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت.
ئەندامانی بێچەک و کەسانی سڤیل    ئاسانکاریی ڕێژەیی: ئەوانەی بە تۆمەتی ئەندامێتی یان ھاوکاریکردنی ڕێکخراوەکە لە زیندان دان، ڕەنگە ڕێژەیەک ئاسانکاری یان ئازادکردنی مەرجداریان بۆ بێتە ئاراوە.
    بەم شێوەیە، "یاسای چارەسەری بێ ئەوەی بگاتە ئاستی لێخۆشبوونی گشتی (General Amnesty)،  تەنھا بڕیارێکی چارەسەریی گشتگیر نییە، بەڵکو زیاتر ئامرازێکی سیاسیی مەرجدارە. بۆیە بزووتنەوەی کوردی بە گومانێکی مەترسیدارەوە سەیری دەکات؛ چونکە پرۆسەیەک کە مافی دەستووری و ئازادی سیاسی زامنت نەکات، لە لایەن قەندیل و شەقامی کوردییەوە وەک پەیمانێکی ھەڵخەڵەتێنەر بۆ 'چەکداماڵینی بێبەرامبەر' لێکدەدرێتەوە."
ئالێرەدا دەکرێت بپرسین کە ئایا ڕێگرییە یاسایی و ئەمنیەکان چین لەبەردەم جێبەجێکردنی ئەم یاسایەدا؟چ لایەنێک سوودەمەندی زیاترە تورکەکان یان کوردەکان؟
تێپەڕاندن یان باسکردنی ئەم یاسایە، سەرەڕای ھەموو مانۆڕە سیاسییەکان، ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ڕێگریی قووڵی یاسایی و ئەمنی دەبێتەوە کە جێبەجێکردنی لەسەر زەمینی واقع تووشی ئاڵۆزیی گەورە دەکەنەوە.
ھاوکات، دیاریکردنی ئەوەی کێ سوودەمەندی زیاترە (تورکەکان/دەسەڵات یان کورد)، بەستراوەتەوە بە ھاوکێشەی کات و دەستکەوتی تاکتیکی لە بەرامبەر دەستکەوتی ستراتیجیدا.
یەکەم: ڕێگرییە یاسایی و ئەمنییەکان لەبەردم جێبەجێکردنی یاساکەدا
١. ڕێگرییە یاساییەکان (ململانێی لەگەڵ دەستوور و سیستەمی دادوەری)
    * دژایەتی لەگەڵ یاسای دژەتیرۆر (TMK): یاساکانی دژەتیرۆر لە تورکیا زۆر توند و فراوان پێناسەی تاوانی تیرۆریان کردووە. ھێنانی بڕگەیەکی نوێ بۆ لێخۆشبوون یان ڕەوایەتیدان بە دیالۆگ لەگەڵ کەسانێک کە بەپێی دەستوور و یاساکانی دادگا وەک "تیرۆریست" پێناسەکراون، تووشی کێشمەکێشمی یاسایی دەبێتەوە لەگەڵ بڕگەکانی دەستوور (بەتایبەت ماددەکانی پەیوەندیدار بە سەروەریی دەوڵەت و ئاسایشی نەتەوەیی).
  *   کێشەی سڕینەوەی سزای سەرکردەکان: یاسای سزادانی تورکیا ھیچ دەقێک نەھێناوەتەوە کە ڕێگە بدات بە سڕینەوەی سزای تاوانبارانی بەناو "زیانگەیاندن بە یەکپارچەیی دەوڵەت". بۆیە لەڕووی دادوەرییەوە ناکرێت بەبێ ھەمواری دەستووریی گشتگیر، بە بڕیارێکی پەرلەمانیی ئاسایی لێخۆشبوون بۆ سەرکردایەتیی باڵا بێتە ئاراوە.
  *   ترس لە تانەدانی دادگای دەستووری (AYM): ئۆپۆزسیۆنی ناسیۆنالیست (یان بەشێک لە CHP و پارتی باش) دەتوانن تانە لە دادگای دەستووری بدەن بەرامبەر ھەر ئاسانکارییەکی یاسایی، ئەمەش پرۆسەکە لەناو تۆڕی دامەزراوە دادوەرییە پارێزگارەکاندا پەکی دەخات.
٢. ڕێگرییە ئەمنییەکان (کەلتووری ئەمنی و بێ متمانەیی سەربازی)
 *    بێمتمانەیی دەزگا ئەمنی و سەربازییەکان (TSK و MIT): دامەزراوەی سەربازیی تورکیا ھێشتا ڕوانگەیەکی بەھێزی ناسیۆنالیستی و ئەمنی ھەیە. ھێزە ئەمنییەکان ئاسان نییە بڕوا بە لێخۆشبوون یان گەڕانەوەی چەکدارانی پەکەکە بێنن بەبێ ئیمتیازی بێمەرجی ئەمنی و کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی.
  *   پرسی ھەواڵگری و کێشەی "چەکداماڵینی بێبەرامبەر": لەڕووی ئەمنییەوە، قەندیل ئامادە نییە بەبێ گەرەنتی نێودەوڵەتی یان سەربازی بێچەک ببێت؛ لە بەرامبەردا تورکیاش بەبێ چەکداماڵینی کرداری و بەبەرچاو، پرۆسەکە بە فێڵی ئەمنی دەبینێت. ئەم بازنە بۆشە  کۆسپێکی ئەمنی گەورەیە.
 *    کاریگەریی ئاڵۆزییە ناوچەیییەکان (سوریا و عێراق): بەردەوامی شەڕ و پێکدادانەکان لە ڕۆژئاوای کوردستان و ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان، ڕاستەوخۆ ھەنگاوە ئەمنییەکانی ناو پەرلەمان پووچەڵ دەکاتەوە؛ چونکە ڕووداوێکی ئەمنی بچووک لە سنوورەکان دەتوانێت تەواوی بەستێنە یاساییەکە لەناو ببات.
دووەم: کێ سوودەمەندی زیاترە؟ (تورکەکان یان کوردەکان؟)
پاساو ھەیە بۆ ئەوەی بڵێین لە کورتخایەندا دەسەڵاتی تورکیا سوودەمەندی یەکەمە، بەڵام لە درێژخایەندا ئەنجامەکە بەستراوەتەوە بە لێھاتوویی مانۆڕی لایەنی کوردی.
١. باڵادەستیی دەسەڵاتی تورکیا (سەرکەوتنی تاکتیکی):
  *   دەسەڵاتی ئەردۆغان-باخچەلی: گەورەترین سوودەمەندە؛ چونکە کاتی پێویستی بۆ دەستکەوتووە تا تەمەنی دەسەڵاتەکەی درێژ بکاتەوە، ئۆپۆزسیۆنی تورکی پەرت بوبکات، و پشتیوانی کوردی لە ھەموارکردنی دەستووردا مسۆگەر بکات بەبێ ئەوەی باجێکی دەستووریی قورس بباتە سەر شانی خۆی.
   *  دەرچوون لە گوشاری ئابووری: دەسەڵات بە ھێورکردنەوەی جەبھەی ناوخۆ، بارگرانی سەربازی کەمدەکاتەوە و ئاماژەی ئارامی دەدات بە وەبەرھێنەرانی بیانی.
٢. پێگەی لایەنی کوردی (سەرکەوتنی سنووردار یان شیاوی مەترسی):
   *  دەستکەوتی رێژەیی (دەرفەت): کورد سوودمەند دەبێت ئەگەر ئەم یاسایە ببێتە ھۆی ئازادکردنی سەدان زیندانی سیاسی، ڕاگرتنی ڕەشبگیرییەکان، و شەرعیەتدانی فەرمی بە گفتوگۆی سیاسی لەناو پەرلەماندا.
    * مەترسییە سەرەکییەکە (زیان): ئەگەر یاساکە تەنھا وەک داوێک بۆ "چەکداماڵینی بێبەرامبەر" بەکاربھێنرێت بەبێ دەستکەوتی دەستووری بۆ ناسنامە و مافی خودموختاری یان خوێندن بە زمانی دایک، ئەوا کورد دەبێتە دۆڕاوی گەورەی ئەم ھاوکێشەیە؛ چونکە کارتی فشاری سیاسی و سەربازیی خۆی لەدەستدەدات بەرامبەر بەڵێننامەی بێ بنەما.
ھەربۆیە ھێندەی ئەم یاسایە مایەی ترس ودڵەڕاوکێی کوردە بەگشتی نیوھێندەی مایەی جێگیری و دڵنیابوونەوە نیە،ھەربۆیە زووە کە ڕاستەوخۆ بڕیار لەسەر لایەنە باشەکانی بدەین بۆ بەرژەوەندی کورد و مەسەلەکەی،بۆیە بەناچاری دەبێت چاوەڕوانبین تا یاساکە بە کردارەکی و لەسەر زەمینەی واقیع دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە و بەچاوی خۆمان بیبینین کە تا چ ئاستێک دەسەڵات لە تورکیادا سوور و شێلگیر و دڵسۆزە لە ھەنگاو بڕیارەکانیدا لەدەرکردنی ئەم یاسایەدا.