ترەمپ لەنێوان ڕەخنە فشاری نێوەخۆیی و ڕزگارکردنی فڕۆکەوانەکان

غازی حەسەن
  2026-04-06   

لەهەموو جەنگێک و قەیران و گرفتێکی ئابووری و سیاسی و دیپلۆماسی لەنێو ئەمەریکا گوتاری ڕەخنەگرتن وەکو یەکێک لە چەکە کاریگەرەکانی فشار و دژەفشار بەکاردەهێنرێت. لەم ماوەیەدا لەنێوەخۆی ئەمەریکا خۆپیشاندان دژی جەنگ ئەنجام دەدرێت، لەڕاستیدا پەیامی خۆیشاندانەکان دژی (سیاسەتی خودی ترەمپ)ە نەک خودی جەنگ، ئەگەر نا ئەمەریکییەکان لە بیران نەچۆتەوە و بێ ئاگا نین لەوەی ڕژێمی مەلاکانی ئێران، چەندە مەترسیدارە و چ جۆرە هەڕەشەیەکە بۆ سەر ئاسایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و خودی بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا و  چی دژی ئەمەریکا کردووە.

بەشێکی دیکەی گوتاری ڕەخنەفشار پەیوەندی بە هەڵوێستی دیموکراتەکانەوە هەیە دژی سیاسەتی ترەمپ لەنێوەخۆ و لە دونیا. جەنگ هیچ کاتێک جێگەی رەزامەندی سەرتاپای وڵاتێک، یان پتر لەوڵاتێک نەبووە و ناشبێت، هەمیشە کەسانێک و گروپی سیاسی و فشار هەن، ڕەخنەگرن و دژی سیاسەتی جەنگ دەئاخڤن و نایانەوێت نمایشی گونجاون لەگەڵ دۆخی سەختی سیاسی و شەڕ بکەن.

لەتەک نیگەرانی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی لەنێوەخۆی ئەمەریکا، دیموکراتەکان (فشار و گوتاری نووکتەئامێزی سەرۆکی وڵات و فشارەکانی و شێوازی بەڕێوەبردنی جەنگ لەدژی ئێران و پەرەپێدانی ململانێ نێوەخۆییەکان و فشار و بەکارهێنانی پەیڤی گاڵتەئامێز دژی ناتۆ) بەکاردەهێنن بۆ لاوازکردنی پێگەی (ترەمپ) و جەماوەری کۆمارییەکان و پێیان وایە جەنگ پێویستی بە توانایەکی دارایی زۆر هەیە و ئێرانیش سەرچاوەی هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا نییە.

هەرچەندە هەندێک لە ڕاپرسییەکان باسی دابەزینی ئاستی پاڵپشتی و ڕێژەی جەماوەری (ترەمپ) دەکەن، بەڵام بەهۆی سەرکەوتنی ئیدارەی ترەمپ و سوپای ئەمەریکا لە ڕزگارکردنی دوومین فڕۆکەوان لەنێو جەرگەی ئێران، سەرۆکی ئەمەریکا هەست بە سەرکەوتنێکی گەورە دەکات و لەهەمان کاتیشدا ئەمە دەری دەخات سوپای ئەمەریکا هێزێکی کەموێنەی بێ هاوتایە لە جیهان و دەتوانێت ئۆپەراسیۆنی گەورە و پڕ مەترسی و هەستیار ئەنجام بدات، ئەم هێزە دەبێتە مایەی بەهێزبوونی گوتاری سیاسی (ترەمپ)یش لەهەمان کاتدا.

بۆیە ئەم کردە سەربازییە دوور نییە خواستی ئەمەریکا بۆ گرتنی کۆشکی دەسەڵات و هەروەها  ئەگەرەکانی درێژەکێشانی ئەم جەنگە پێ ناچێت لەخزمەتی دەسەڵاتی پیربووی داهێزراوی هەنووکەی ئێران بێت، بەپێچەوانەوە، گریمانەی ئەوە دەکرێت:

یەکەم: دوور نییە ئەو دۆزەخەی (ترەمپ) ئاماژەی پێ دەکات بریتی بێت لە بەکار‌هێنانی سوپا و "بەهێز گەرووی هورمز بکاتەوە و هەندێک لە دوورگە ستراتیژییە ئابوورییەکان داگیر بکات و سەرچاوەی نەوتی ئێران ببڕێت".

دووەم: ئەمەریکا لەقازانجی نییە شەڕ زۆر درێژە بکێشێت و لەهەمان کاتیشدا نابێت بێ سەرکەوتن کۆتایی بە جەنگ بهێنێت. واتە دەبێت پێشبینی کردەی سەربازیی و ڕووداوی یەکلاکەرەوەی خێرا بێت، یان ڕێککەوتنێکی هاوسەنگ بەرهەم بهێنێت.

سێیەم: لەگەڵ گروپە میناڕەوەکانی ئێران کە هەندێکیان لەنێو خودی دەسەڵاتی ئێستان، سیستەمێکی جیاوازتر لەوەی هەیە ڕابگەیەنن و پەیڕوەی ئەوە بکەن زەرە لە نیوەی بگەڕێتەوە قازانجە.

چوارەم: ترەمپ دەبێت سەربکەوێت و کاریزما و کەسایەتی ئەم سەرۆکەی ئەمەریکا بریتییە لە گوتاری "سەرکەوتن و بەردەوام سەرکەوتن" و ئەو نایشارێتەوە لەنیوەی ڕێگا خەڵکی ئێران بە جێ ناهێلن. هەرچەندە لەسیاسەتی (ترەمپ)دا پاکانە بۆ ئەخلاق ناکرێت، بەڵکو پاکانە هەمیشە بۆ دەستکەوت و بەدەستهێنانی قازانج و سەرچاوەی نەوت و داراییە.

پێنجەم: (ترەمپ) لە گوتارەکانی زۆر ڕوونە و بێ پەنا و پەردە دەئاخڤێت، کە بە سەرکردەیەکی پرگماتیکی ناو دەبرێت و هەمیشە ئەم بەڕوونی ئاخاوتنانەی بۆتە سەرچاوەی ترس و نیگەرانی و دروستبوونی دژە ڕا. ئەو دەڵێت یان دەبێت "گەمژە شێتەکانی ئێران" گەرووی هورمز بکەنەوە، یان نەوتەکەتان دەست بەسەردا دەگرین و ئەو دۆخەی کە قەت بیرتان لێی نەکردۆتەوە ڕوودەدات و دۆزەختان بەسەردا دەکەینەوە.

شەشەم: ئەمەریکا هەڕەشەی لەنێوبردنی سەرچاوەی وزە و هاتوچۆ و شوێنە هەستیارەکان دەکات و ئێرانیش بەرانبەر ئەوە هەرەشەی "سووتاندنی ناوچەکە تێکڕا"  واتە وڵاتە عەرەبییەکان دەکات.

حەوتەم: ئیمارات دەیەوێت لەڕێگەی ئەنجوومەنی ئاسایش بڕیارێک بۆ بەرکاهێنانی هێز بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز بەدەست بهێنێت، روسیا دژی ئەم پڕۆژەیەی ئیماراتە و باش دەزانێت ئەو زیانلێکەوتووی یەکەم دەبێت لە بچووکردنەوە، یان نەهێشتنی دەسەڵاتی ئێستای ئێران، لەکردەوەدا هەڕەشەکانی ئێران دژی وڵاتەکاننی کەنداو خزمەتێکی گەورەی ئەمەریکا – ئیسرائیل دەکات. بۆیە هەنووکە بیر لە دروستکردنی ڕێڕەوێکی دیکەی دەریایی وەکو جێگرەوەی گەرووی هورمزیش لەئارایە.  

جارێکی دیکە دەگەڕێمەوە سەر گوتاری سەرکەوتن و چۆنیەتی بیرکردنەوەی (ترەمپ) لەم جەنگە، ئەو بەپێداگریی و تووندڕەویشەوە ستراتیژی بردنەوەی ئەمەریکا بە بەدەستهێنانی دەستکەوتی نەوت و دارایی و بازرگانی دەبەستێتەوە، (ترەمپ) ئەوەی دەیەوێت بەدەستی بهێنێت، بەهەموو هێز و توانایەوە کاری بۆ دەکات، وەکو چۆن ئامادە نییە لە پڕؤژەی پیشەسازی و بازرگانی و کاردا بدۆرێت و هەمیشە دەبێت شت  بەدەست بهێنێت، بۆیە لە سیاسەت و ململانێ گەورەکانیش هەمان یاسا و ڕێسا و گوتار پەیڕوە دەکات.

هەنووکە هیچ ئاماژەیەک بۆ خۆبەدەستەودانی ئێران نییە و ڕازیکردنی سەرۆکی ئەمەریکا لەلایەن ئێرانییەکانەوە بەکارێکی نەکردە دادەنرێت، چونکە "سەرکەوتن و ئەم هەموو سەرکەوتنانە" یەکسانە بە"دۆڕان و ئەم هەموو دۆڕانانەی دوژمنەکانی".

زۆر بەزەحمەت خەڵک و دەوڵەت و لایەنەکان لە گوتاری (ترەمپ) دەگەن، ئەمەش وایکردووە زەحمەت بێت بەشێوەیەکی یەکلاکەرەوە لە نیەت و بیرکردنەوەی و شێوازی بڕیار و حووکم و ڕەفتار و چۆنیەتی بیرکردنەوە و بیرۆکەکان و کردەکانی ئەم سەرۆکەی ئەمەریکا بگەین.  

لەبەر ئەوە گرنگە ئەم گوتارە بەبیر خۆمان بهێنینەوە کە (ترەمپ) دەڵێت:

# پێویستم بە ناتۆ نەبوو، تەنیا ویستم تاقیان بکەمەوە، ئەوە کرد و بینیمان پەیوەندییەکانی لەگەڵ ناتۆ بەرەو ئاڵؤزی دەچن، هەندێک پێشبینی ئەوە دەکەن و بە دووری نازانن لەئایندەدا ناتۆ هەڵبوەشێتەوە.

#  ئەو لە ململانێکان یاسایەکی تایبەت بەخۆی لە گوتارەکانیدا ڕادەپەرێنێت و بەردەوام دەبێژێت  ئەگەر نەگەینە ڕێککەوتن، هەموو شتێک لە ئێران دەتەقێنینەوە، ئەمە گوتارە تووندەکەی سەرۆکی ئەمەریکایە وکە بەتەنیشت ئەم تووندییە دەبێژێت "ڕێککەوتن نزیکە".

لەبیرکردنەوە و لێکدانەوەی ناکۆکییە نێوەخۆییەکان و ئاکامی ئەم جەنگە و مەترسییەکانی وڵاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە گاڤی مانەوەی دەسەڵاتدارانی ئێران لە حووکم، چی دەقەومێت؟ دیموکراتەکان براوەی یەکەم دەبن، ئەگەر (دۆنالد ترەمپ) جەنگەکە بدۆرێنێت و ئەمەریکاش دۆڕاوی یەکەم دەبێت. بۆیە سەرۆکی وڵات و کۆمارییەکان هزر لە زەمانکردنی ئەم هەنگاوانە دەکەنەوە کە بەرەو سەرکەوتنیان دەبات.

وڵاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەترسن و دەپرسن مانەوەی ئەم ڕژێمەی ئێران دەڤەرەکە بەکراوەی لەبەردەم هەڕەشە و خۆسەپاندنی میلیشاکان و خودی شیعەی ئێران جێ دەهێلێت و بەمە ئەم دەسەڵاتە بەرەو بەکردەوە بە ئیمپراتۆر بوونی ترسناک دەچێت. لەبەر ئەوە پاشەکشە بێ گەیاندنی دۆخەکە بە خاڵێکی دڵنیاکەر یەکجار مەترسیدار دەبێت و ئیدارەی ئێستا باجەکەی دەدات.  ئەمەریکا کار لەسەر شەڕێکی کورت و یەکلاکەرە و سەرکەوتنێکی مسۆگەر دەکات و ئێران و هاوپەیمانەکانیشی دەیانەوێت جەنگەکە درێژە بکێشێت و ئەمەریکا بشکێت و لەم پێگە جیهانییە بەهێزە نەمێنێتەوە، تاکو، وەک خاوەن دەسەڵات و تاکە هێزی دونیا بڕیار نەدات. خەیاڵی شکاندنی هێز و پێگەی ئەمەریکا وەکو کۆکردنەوەی ئاردە لەنێو ڕەشەبادا، چونکە لەبیرمانە (ترەمپ) لە پێشوازی ژاپۆنییەکان گوتی: ئەمەریکا چەکی ئەتۆمی لە ژاپۆن بەکارهێنا و دوای ئەوەش ڕێککەوتنێکی دریژخایەنیان مۆرکرد، کە تاکو ئێستا بەردەوامە. دوور نییە لەهەر کاتێک هەستی شکان سەرهەڵبدات، بەهێز ئاشتی و بە بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی ڕێککەوتنی درێژخایەنی ستراتیژیش بە ئێران مۆر بکەن.

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
كۆمه‌ڵێك په‌رله‌مانتاری عێراقی: زیادكرنی پشكی هه‌رێم به‌بێ راده‌ستكردنی سه‌رجه‌م داهاته‌كان ره‌تده‌كه‌ینه‌وه‌
لە سلێمانییەوە؛ ئیلهام ئەحمەد نەخشەڕێگە و مەرجەکانی ڕۆژاڤای بۆ تێکەڵبوونەوە لەگەڵ دیمەشق ئاشکرا کرد
بەغدا و یەبەشە ڕێککەوتن؛ زیاتر لە ٤ هەزار شەڕڤان دەخرێنە سەر دامەزراوە ئەمنییەکانی عێراق
وەزیری بەرگریی ئیسرائیل دەنگۆی هێرشکردنە سەر ئێران پێش هەڵبژاردنەکان ڕەتدەکاتەوە
سکاڵاکەی عەلی حەمەساڵح لەبارەی هەڵوەشاندنەوەی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان ڕەتکرایەوە
راگه‌یه‌ندراوی كۆبونه‌وه‌ی نێوان ئێران و توركیاو پاكستان و سعودیه‌
لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ زێدی خۆیان؛ ژمارەیەک لە ئاوارەکانی گرێ سپی و سەرێکانی رووبەڕووی هێرش دەبنەوە
"زیاتر له‌ 100 خێزانی كوردی گه‌مارۆدراو له‌ناو باڵه‌خانه‌ی ئیداره‌ی گرێ سپی گوازرانه‌وه‌ بۆ شوێنێكی پارێزراو"
لووتکەی ئەمنیی تاران؛ بەرپرسانی باڵای سعودیە، پاکستان و تورکیا لەگەڵ سەرکردایەتیی ئێران کۆدەبنەوە
"به‌رهه‌می نه‌وتی هه‌رێم ده‌كرێت له‌ 2027 بگاته‌ 350 هه‌زار به‌رمیلی رۆژانه‌"
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×