دەگێڕنەوە لەسەردەمی شاخ پێدەچێت لەناوەڕاستی حەفتایەكانی رابردوو بێت، فەرماندەیەكی پێشمەرگە لە گوندێكی وراتی كۆیە پێدەچێت (شاخە پیسكە) بوبێت، قسە بۆ خەڵكەكە دەكات و داوای هاوكارییان لێدەكات بۆ هێزی پێشمەرگە. لەنێو قسەكاندا دەڵێت ئێوە هاوكارمان بن بەدڵنیاییەوە رزگارتان دەكەین لەدەست رژێمی بەعس و عیراقیی. دواتر روو لەمام مرادی كێخوا حەوێزی شاخەپیسكە دەكات. مام مرادیش پیاوێكی قسەخۆش و لەڕووبوو. پێی دەڵێیت "دەزانین لەدەست عیراق رزگارمان دەكەن، بەڵام دواتر كێ‌ لەئێوەمان رزگاربكات".

نازانم ئەو قسەیەی مام مراد لەچییەوە سەرچاوەی گرتبوو، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ دەیبینین، دەبێ‌ هەزار رەحمەت بۆ گۆڕی مام مراد بنێرین چۆن ئەو پێشبینیەی كرد كەبەشێك لەو بەناو (شۆڕشگێڕان)ە كەئێستا حاكمی كوردستانن، بوونەتە بارێكی گران و بەڵایەكی گەورە بۆ ئەم میللەتە. ئێستا خەڵك نەفرەت لەژیانی خۆی دەكات و خۆزگە بەكفن دز دەخوازێت!

ئەم ناڕازیبوون و بەدبەختبوونەی خەڵكی كوردستان، مێژوو یان بزوتنەوە چەكدارییەكانی كوردمان بیردەخاتەوە لەرابردوو كە سەرەتادا لەژێر ناوی بزوتنەوەی رزگاریخوازیی و شۆڕشگێڕیی خەڵك چەندە ئومێدی لەسەردانابوون و چەندە بەئومێدەوە دەیانڕوانییە ئایندەی خۆیان، بەڵام مخابن دواتر وەك مام مراد پێشبینی كردبوو، بوونە بەڵاو بارگرانییەكی گەورە بەسەر ئەم میللەتە. خولاسە، ئەم ستەمكارییەی بزوتنەوە چەكدارییەكانی كورد، رەگ و ریشەی مێژوویی هەیە، بۆیە بەپێی ئەو ئەنجامەی ئێستا دەیبینین، وا لێكدەدرێتەوە كە ئەو بزوتنەوە چەكداریانەی كورد بەدرێژایی مێژوو زیاتر بۆ گرتنەدەستی دەسەڵات و گەیشتن بووە بەمەلەززاتی حوكمڕانیی و دەسەڵاتبووە، نەك رزگاركردنی میللەتێك لەدەست چەوساندنەوەی داگیركەران. لەباتی گەیاندنی نیشتیمان بەكەناری ئارام، ئەم میللەتەیان گەیاندۆتە كەناری دۆزەخ.

ئەگەر لەحوكمدارییەكەی مەلیك مەحمود (1918-1923) بپرسین دەبێ‌ چیرۆكی لەخەوما-ی جەمیل ساییب (جەمیل صائب) و شیعرەكانی حەمدی ساحێبقڕان بخوێنینەوە. گەندەڵیی و ناعەدالەتیی و ستەمكارییەكانی حكومداریی كوردستان شاعیرو نوسەرانی هێناوەتەگۆ. چیرۆك و شیعری ناڕەزاییان لەبارەی ئەو ستەمكاریی و پاشەگەردانییە نوسیوە.

شێخ لایەكی وڵاتەكەی ۆخۆی دابڕی و خزم و كەسوكارەكەی خۆشنود بوون و ئەویدیكە قوڕبەسەر. وەك ئەوانەی ئێستا دەیویست ببێت بە رابەری نەتەوەیی و سەرمەشقی سەربەخۆیی، كەچی لەژێر سایەو سێبەری حوكمڕانیەكەی ناعەدالەتی و گەندەڵیی و خزم خزمێنەو مەحسوبیەت و مەنسوبیەت بەڕوونی هەبووە! بۆیە كە ئینگلیز هات خەڵكێكی زۆر لەبەرامبەر ئەو خراپەكارییانە هاوكاری ئینگلیزیان كرد.

لەكۆمارەكەی قازی محەمەد دا لەنێوان 1945 بۆ كۆتایی 1947 بەشێك لەفەرماندە سەربازییەكان لەپای گەندەڵیی و چەوساندنەوەی خەڵك، خۆیان و خزم و كەسوكارەكانیان زۆر دەوڵەمەند ببوون، لەوە خراپتر، لەهەندێ ناوچە فشاری زۆریان لەخەڵكی ناوچەكان دەكرد، لەهەندێ شارو لادێ هێزەكانیان لەسەر حیسابی خەڵك دەژیاندو پارەیان كۆدەكردەوە. بۆ شایەتی ئەو قسانەش حەمەڕەشیدی بانە كە فەرماندەیەكی نزیكی قازی بوو، لەگەندەڵیی و خراپەكاریی ناوی دەركردبوو، سەرئەنجام دەركەوت جاسوسی رژێمی شا بوو. فەرماندەكان خەڵكیان بەند دەكردو پارەیان لێوەردەگرتن و دەستیان بەسەر زەوی و زارەكانیاندا دەگرت!! هەربۆیە بۆیە لەگەڵ پەلاماری محەمەد رەزا شا بۆ روخاندنی كۆماری مهاباد، بەشێك لەخەڵكی ناوچەكان لەبری مقاوەمەت، هاوكاری رژێمی شای ئێرانیان كرد. بۆنمونە لە (سەقز و دەوروبەری) چونكە خەڵكەكە زۆر بێزاربیوون لەستەمكاریی بەرپرسانی و هەڵسوكەوتی بەرپرسانی هێزە چەكدارەكەی كۆمار، هاوكاری رژێمی ئێرانیان كرد و پێشوازیان لێكردن. (رووداوە سیاسیەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان 1941- 1951 كۆكردنەوەی د. حوسێن ئەحمەدیی).

لەماوەی بزوتنەوەی چەكداریی ئەیلولدا، لەسەرەتا تا ناوەڕاستی حەفتاكانی رابردوو (1961 – 1975) بەشێك لەفەرماندەو كاربەدەستانی كورد لەشارەكانی كوردستان ستەمی زۆریان لەخەڵك دەكرد، هاوكات كوشتن و دەست بەسەرداگرتنی زەوی و زاری خەڵك و قاچاخچێتی و ..تد زۆر ببوو! ئەمە ببوە جێی ناڕەزایی و بێزاری خەڵك، بەجۆرێك وەك جەرجیس فەتحوڵڵا كە كەسایەتییەكی دیاریی ئەو بزوتنەوەیە بوو دەڵێت لە 1975 لەگەڵ پەلاماری رژێمی بەعس بۆسەر ئامێدی، لەبری مقاوەمەت و بەرگریكردن لەشارەكە لەبەرامبەر سوپای داگیركەر، خەڵك بەهەلهەلەو چەپڵە لێدان بەرەو پیری هێزەكەی رژێمی ئەوكاتی بەعس كرد. (خولانەوە لەبازنەیەكی بۆشدا، چاوپێكەوتنی حوسێن محەمەد عەزیز ساڵی 1997).

لەم چەند ساڵەش، بەهۆی ستەمكاریی و گەندەڵیی و خراپی حوكمڕانی، چەندین جار لەسلێمانی خەڵك و فەرمانبەران بەئاڵای عیراقەوە خۆپێشاندانیان كرد. ئەوانەی ئاڵای عیراقیان هەڵگرتبوو، كەسوكاری قوربانیانی بزوتنەوە چەكدارییەكانی كوردبوون، لەتوڕەیی و بێزاریی لەم حوكمڕانیە ئاڵای عیراقیان هەڵكردبوو.

لەباشترین بارودۆخیش، لەبەرامبەر ئەم ستەمكارییانەی حوكمڕانانی كوردستان، خەڵك هیوای لەسەر ئۆپۆزسیۆن بەتایبەت كاك نەوشیروان هەڵچنی بوو، كەچی بەر لە وەفاتی گردەكەو موڵك و ماڵی بەهاسان وەدەستهاتووی لەسەر كچ و كوڕەكانی تاپۆكرد! گورزێكی كەمەرشكێنی لەپرسی چاكسازیی و ئومێدی چاككردنی حوكمڕانیی و گۆڕینی ئەم بارودۆخەدا. ئیدی لەورۆژەوە خەڵك متمانەی بەهیچ كەس و هێزێكی سیاسی نەما بتوانێت ببێتە بەدیل.

دیقەت بدەن، مەیزێنن، چ دیمەنێكی تراژیدییە، گەلێك سەدان هەزار شەهید و قوربانی لەرێگەی رزگاریی نیشتیمانیی دابێت بەئومێدی گەیشتن بەرزگاریی و كەناری ئارام، كەچی ئێستا بەهۆی خراپی حوكمڕانیی و ئەو حوكمڕانانە ئێستا لەم دۆزەخدا بژین؟!

ئەمە پرسیارێكە وڵامەكەی لای ئێمە نییە، بەڵكو لای ئەوانەیە كەدەستیان خستۆتە گیرفانی خەڵك و ژیانیان لێ‌ كردوون بەژەهری مار. لای ئەو حوكمڕانانەیە كە بوونەتە شەریك و برابەشی داهاتی خەڵك و تەنانەت بۆ مردنیش نۆرە بەخەڵك دەگرن. خەڵك چاوەڕێ بوو بیانگەینن بەكەناری ئارام، كەچی ئێستا ژیانی دۆزەخ بێت و خۆزگە بەحوكمڕانیی داگیركەران بخوازێت؟

ئەوەی ئێستا دەیبینین مێژووە راستەقینەكەو واقعیەكەی حوكمڕانیی ئەو بزوتنەوە چەكداریەیە كە بەخەڵكی كوردستانیان دەگوت ئایندەو چارەنوسی ئێوە لەگەردنی ئێمەیە!

ئێستا گەندەڵیی و ستەمكاریی بەكەس ناشێردرێتەوە، بەڵام عەرەب گۆتەنی (ماخفي كان اعظم).

هەموومان دەزانین راستی ئەم مێژووە وەكوخۆی دەنوسرێتەوە و نافەوتێت، خوا لەسوڵتان مەحمود مەزنترە، ئەم ستەمكارییەی ئێستا، ئێمە دەینوسینەوە نەك دەسەڵاتدارو حوكمڕانان، بەڵام مخابن، بۆ ستەملێكراوانی كوردستان ئەم تۆماركردنە، چ بەهایەكی هەیە؟