من تەنها لە شۆڕشی ئایلولەوە لە نزیكەوە ئاگاداری شۆڕشی كوردم . تا ئیستا ئەوەندەی ئاگاداربوم تا ئاشبەتاڵی ساڵی 1975 هەر شەڕ بووە ، لە لایەك لەگەڵ حكومەتی عێراق و لە لایەكیترشەڕی ناوخۆ واتە یەكتر كوشتن . بەردەوامیش وتراوە شۆڕش ئەكەین بۆ ڕزگاری كوردستان . ئاشبەتاڵ كراو شۆڕش نەماو دەربەدەركردنی كورد دەستی پێكرد . شۆڕشی نوێی ساڵی 1976 دەستی پێكردەوە بەهەمان نەفەس و هەمان شیعار بۆ ڕزگاری كوردستان بەردەوام لەگەل حكومەت و لە لایەكیتریش لەگەڵ یەكتری .
باشترین نمونەی شەڕی ناوخۆ كارەساتی هەكاری ساڵ1978 بوو لە نێوان یەكێتی و پارتی . دوای ڕاپەڕینی ساڵی 1991 لە هەرێمی كوردستان و نەمانی دەسەڵاتی حیزبی بەعس و دوایی هێرشی پێچەوانەی سوپای عێراق بۆسەر هەرێمی كوردستان و دەست پێكردنی كۆڕەوی یەك ملیۆنی كورد بەرەو ئێران و توركیا .قۆناغێكی نوێی خەباتی كورد دەستی پێكرد . دوای كۆڕەوەكە هاوپەیمانان بە سەرۆكایەتی ئەمەریكا بڕیاری پاراستنی كوردیان دەركرد . ناوچەی دژە فڕیننیان بۆ سەر هەرێمی كوردستان دیاریكرد.
بەڵام لەبەر ئەوەی سەرانی كورد هیچ بەرنامەیەكیان بۆ ئایندەی كورد نەبووە ، ئەوەی زانیویانە شەڕكردن بووە لەگەڵ حكومەت لە لایەك و شەڕ كردن بووە لە گەڵ یەكتری لە پێناوی ئەوەی كامیان خاوەن دەسەڵاتی یەكەم بێت . لە كاتی ڕأپەڕین و ڕزگار كردنی هەموو شارە كوردیەكان ، لە بری ئەوەی بیر لەوە بكەنەوە ، چۆن ئیداری هەرێم بكەن ، هەمویان خەریكی دزی و ڕاوڕوت بون . كاتێك حوكمی سەدام لە ساڵی 2003 كۆتایی پێ هات و هەرێمی كوردستان بوو بە خاوەی سیستەمێكی فیدڕاڵی و خاوەن دام و دەزگای خۆی و پشتێوانی كردنی لە لایەن هاوپەیمانانەوە هەم لە ڕوی سیاسی و هەم هاوكاری مادی ، لە بری ئەوەی ئەم دەسەڵاتدارانە هەوڵ بدەن حكومەتێكی یەكگرتوی دروست بكەن و بیر لە دامەزراندنی ژێرخانی ئابوری وڵات بكەنەوەو بەوهۆیەوە سەرنجی هاوپەیمانان ڕاكێشن بەلای خۆیاندا كە بیانكەن بە دۆستی خۆیان ، یەكێتی و پارتی كە دوو حیزبی سەرەكی پێكهاتەی حكومەت بون ، بەردەوام دژایەتی یەكتریان كردووە ، شەڕی یەكتریان كردووە ، هەر یەكەیان پەیوەندی بەدوژمنێكی كوردەوە هەبوەو سیاسەتی بۆ خۆی كردوە نەك ئایندەی هەرێم .
لە شەڕی داعشدا كورد ڕوڵی باشی بینی و جێگەی ڕەزامەندی هاوپەیمانان بوو ، بەڵام بەهۆی ناكۆكیەكانی ناوخۆی ئەو دوو پارتە ، نەیان توانی سود لەو هەلە مێژوییە وەرگرن . بڕیاریان دا ئابوری هەرێم سەربەخۆ بكەن و دەستیان كرد بە دەرهھێنانی نەوت و بەوهۆیەوە بەغدا بەشە بودجەی هەرێمی بڕی لە بری ئەوەی بە پارەی داهاتی نەوت ژێرخانی ئابوری هەرێم بنیات بنێن پەیوەندی نێودەڵەتی بەهێز بكەن ، 30 ملیار دۆلاریان وەكو قەرز خستە سەر هەرێم و چەندین مانگ موچە بە ڵێبرین ونێوە موچەو زۆرجاریش هەر هیچ نەدرا .
مەسعود بارزانی سەربەخۆ بریاری ڕیفراندۆمی داو بە قسەی ئەمەریكاشی نەكرد و بەو هۆیەوە نیوەی زیاتری خاكی كوردستانی لە دەستدا .دواجار عێراق توانی لە ڕێگای دادگای پاریسەوە بڕیار بدرێت كە هەناردەی نەوتی هەرێم بەبێ ڕەزامەندی بەغدا قەدەغە بكرێت . دوای ئەوە هەرێم هیچ سەرچاوەیەكی داهاتی وای نەما بتوانێت موچەی پێ بدات ، بۆیە بەناچاری پەنای بردەوە بۆ بەغدا . لەو كاتەشەوە بەغدا وەكو پێویست موچەی هەرێم نانێرێت چونكە هەرێم پابەندی ڕێك كەوتنەكانی نێوانیان نابێت و نەداهاتی ناوخۆ تەسلیم بە بەغدا دەكات و نە نەوتیش تەسڵیم بە سۆمۆ دەكات . بەوهۆیەوە مانگێك موچەدێت و مانگێكیتر نایەت و دەر ئەنجام هاوڵاتیان توشی كێشەی دارایی بون . من ئەو پێشەكیەم ئاوا بەسەر پێی نوسی بۆ ئەوەی لە كۆتاییدا بلێم : هەتا ئێستا هەرێمی كوردستان نەبۆتە خاوەنی حكومەتێكی یەكگرتوكە سەیری هەموان بكات بە یەك چاو. ئەوەی هەیە تا ئێستا دوو ئیدارەی جیاوازە كە لە لایەن دوو بنەماڵەوە بەڕێوەدەبرێن وهەر یەكەیان خاوەنی دام و دەزگاو فەرمان بەرو هێزی پێشمەرگەی تایبەت و هێزەكانی ئاسایشی خۆیانن. لەدروستبونی حكومەتی هەرێمەوە هاوپەیمانان هەوڵ ئەدەن لەگەڵ ئەم نابەرپرسانە هێزێكی یەكگرتدروست بكەن بۆ ئەوەی زامنی پاراستنی هەرێم بكەن ، بەلام ئەم دوو بنەماڵە دواكەوتوە تاڵانچییە بە قسەیان نەكردن . ئەو كاتەی جێنین پلاسخارت وەكو نوێنەر سكرتێری گشتی نەتەوە یەك گرتوەكان لە عراق و كوردستان بوو چەندین جار هوشداری داوەتە بەرپرسانی هەرێم و زۆر بەڕاشكاوی پێی وتن كە بارودۆخی ناوخۆیان ڕیك بخەن و كێشەكانی ناوخۆیان كۆتایی پێ بهێنن و هێزی پێشمەرگە بكەن بە یەك چونكە ئەم سەربەخۆییەی هەرێم تا سەر ئاوا نامێنێتەوە .
لە بری ئەوەی بە قسەی بكەن و گوێێ بۆ بگرن ،پێان دەگوت خۆ ئەوكوێخای ئێمە نییە تا ئامۆژگاریمان بكات . كە واتە دەبڕۆن بیخۆن ئێستا حاڵتان جوانە . لە بری ئەوەی لەم كاتەدا حكومەتی هەرێم ببێتە جێگەی هیوای بەشەكانی تری كوردستان ، ئەمان دوژمنایەتیانئەكەن . پارتی هێزی ڕۆژی لە ئاواركانی سوریا دروست كردووە تایبەت بۆ دژایەتی كوردانی سوریا كە نزیكەی 6 هەزار كەس دەبن . هرچی گومانیشی لێ بكرێت كە سەر بە پەكەكەیە ، دەیخەنە زیندانەوە بۆ ڕازیكردنی توركیا . لە ساڵی 1961 كورد شۆدش دەكات و دەیان هەلی مێژوییمان بۆ هاتۆتە پێشەوە ، ئێستا هەر لە خاڵی سفرداین.
بەڵام جولەكە چونكە خۆیان خاوەنی سەركردەی دڵسۆز و خەمخۆر بون بەردەوام هەوڵیان داوە جولەكەی هەموو دنیا لەدەوری ستراتیچجی پێكهێنانی دەوڵەتێك بۆ جولەكە كۆبكەنەوە . دواجار لە ساڵی 1948 دوای كۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەم دەوڵەتی ئێستایان بۆ پیك هێنرا بە یارمەتی بەریتانیاو ئەمەریكاو كۆمەڵیك وڵاتی ترلەسەر ئەرزێكی زۆر كەم و بەردەوام سنوورەكەیان فراوان كردووە لەەسر حسابی عەرەب و سازشیان لەسەر بەرژەوەندی گشتی وڵاتەكەیان نەكردووە لە پێناوی پارە بۆ هیچ لایەنێك .
ئەوەندە بە بەرنامە بون توانیویانە ڕۆڵیان هەبێت لە سیاسەتی هەموو وڵاتانداو لۆبییەكیان دروست كردووە كە دنیایان خستۆتە ژێر دەستی خۆیانەوە . بە هۆی ئەم شەڕەی دوایشەوە ئەوە بێ ڕكەبەر ئیسرائیل بوو بەحاكمی یەكەمی هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە دووریش نازانرێت هەموو فەلەستین بخاتە سەر وڵاتەكەی. لەم ڕۆژانەدا لە كەنیسێت واتە پەڕلەمانی وڵاتەكەیان پڕۆژەیەكیان خستە بەردەم ئەندامان كە بریتی بوو لەوەی چۆن هەموو فەلەستین واتە ئەوەی ئێستا لە ژێر دەسەڵاتی ڕێكخراوی فەتحدایە بەكەرتی غەزەشەوە بیخەنە سەر خاكی جولەكە ، چونكە ئەوان پێان وایە ئەوە حەقی خۆیانە چونكە بەپێی مێژوبێت كاتی خۆی خاكی جولەكە بووە . ئەگەر لە بیریشتان بێت هەر لە سەرەتاوە ترامپ وتی ئیسڕائیل ئەرزی كەمە . ئەوەش مانای ئەوەیە بەرنامەی پێشوەخت بۆ ئەوكارە لە ئارادایە و پێشم وایە ئەگەر هەموشی نەخەنە سەر ئیسڕائیل بەشێك لە غەزەو بە شێك لە كەنارەكانی ڕۆژئاوا و بەشێكی تریش لە خاكی سوریا بخەنە سەر ئیسڕائیل . سەرانی ئیسڕائیلی زۆر زیرەكن و دوور بینن و هیچ هەڵێك لە دەست نادەن و دەستی خۆیان دەوەشێنن .
ئەگەر سەرنج بدەن هەموو دەوڵەتانی دنیا هاوار دەكەن ئیسڕائیل شەر بوەستێتێت و ڕیگا بدات هاوكاریەكان بە ئاسانی بگەنە دەستی برسیەكان ، بەلام ئیسڕائیل گوێ بە قسەی كەس نادات و یەك بەهانەی هەیە ئەویش ئەوەیە عەرەب دەیەوێت ئیسڕائیل لەناو بەرێت و ئیسڕائیلیش حەقی خۆیەتی بەرگری لە خۆی بكات و سنوورەكانی قایم بكات و دەڵێن ئەوە حەماس بووە پێش دەستی كردووە لە گرتنی خەڵكی ئێمە وەك بارمتە .
كاتی خۆی ئیسڕائیل كە توانای كەم بوو ، بەوە ڕازی بوو دەوڵەت بۆ فەلەستینیەكان دروستبكرێت لە بەرامبەر ئەوەی دان بە بونی دەوڵەتی ئیسڕائیلدا بنێن . بەڵام عەرەب بەوە ڕازی نەبون و چەندین شەڕیان لەگەڵ ئیسڕائیل كردو لە هەمویاندا دۆران و ئێستا ئیسڕائیل بۆتە باڵا دەست و ئەو ڕازی نابێت بە دروست كردنی دەوڵەت بۆ فەلەستێنیەكان . لەم ڕۆژانەا كۆنگرەیەكی تایبەت لە نەتەوە یەكگرتوەكان بەسترا لەسەر داوای سعودیەو فەڕەنسا بۆ ئەوەی دەوڵەت بۆ فەلەستێنیەكان دروست بكرێت .
زۆر دەوڵەت هەبون ئامادەی ئەوەیان دەربڕی دان بەو دەوڵەتەدا بنێن ، بەلام ئەمەریكاو ئیسڕائیل كاردانەوەی خراپیان هەبوو ، تەنانەت ئەمەریكا بریاریدا سزای ئەو وڵاتانە بدات كە ئامادەن دان بە دەوڵەت بۆ فەلەستێنیەكاندا بنێن . من هەموو ئەو نوسینەی سەرەوەم بە بۆنەی لێدوانی كوڕی ناتانیاهو سەرۆك وەزیرانی ئیسڕائیل نوسی هەر چەندە بەرپرسیاریەتی گەورەی نییە ، بەڵام چونكە كوڕی سەرۆكی ئیسڕائیلە بایەخی خۆی هەیە كە بەو وڵاتانە دەڵێت كە ئامادەبون دان بە بونی دەوڵەتدا دەنێن بۆ فەلەستیینیەكان و پێیاندەلێت : ئەی بۆچی داواناكەن دەوڵەت بۆ میللەتی كورد دروست بكرێت كە گەورەترین میللەتن لە جیهانداو ژمارەیان لە 45 ملیۆن كەس زیاترەو تا ئێستا دەوڵەتیان نییە . ئەم لێدوانە گەورەترین مەترسی لەسەر ئەو وڵاتانە دروستدەكات كە كوردیان تێدایەوهەراسانیاندەكات . پرسیارەكەی من ئەمەیە : ئەگەر سەرانی كورد خەڵكی سیاسی بونایە ، خەمخۆری میللەت بونایە ، بەرنامەی دروستكردنی دەوڵەتیان بۆ كورد هەبوایە ، عەقڵیەتی خێڵەكیان تێپەڕاندایەو لە بری سەدان ملیار دۆلار بچێتە گیرفانی دوو بنەماڵەو خەڵكی كورد برسی بكەن و تەمەنا بكەن تەیف سامی ئاوڕیان ڵی بداتەوە ، ئەو پارانەیان لەدروستكردنی لۆبی بۆ كوردو بەهێزكردنی
ژێرخانی ئابوری هەرێمدا خەرج بكردایە و لە ئێستادا تەنها سەركردەی وڵاتێك یان كۆنگرێس مانێك هەستایەو بیگوتایە كێشەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەر كێشەی ئیسرأئیل و عەرەب نیەو تا كێشەی كوردیش چارەسەر نەكرێت ، ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نایەتەدی ، بۆیە پێشنیاردەكەم كێشەی كوردیش چارەسەر بكرێت و ئەوەش بە دروستكردنی دەوڵەت دەبێ و ئەمە هەلێكی باش دەبێت هەردوكێشەكە بە یەكەوە چارسەر بكرێن .
خۆ ئەگەر هیچیش بۆ كورد نەكرایە لەم قۆناغەدا هەر باسكردنەكە گرینگی خۆی دەبوو ، ڕێگا خۆشكەر دەبوو بۆ ئایندە لەم كاتەدا كە سەركردەی دوو خێلەكە خەریكی دزینی سامانی نیشتمان و برسی كردنی خەڵكن ، دەبوو خێرا پەیوەندی لەگەڵ ئەو وڵاتانە دروستبكەن لە ڕێگای لۆبیەوە بۆ ئەوەی كێشەی كورد لە ژێر مێزەكە بێننە سەرمێز بۆ ئەوەی هەموان بیبینن ، نەك خەریكی شاردنەوەی داهاتی هەرێم . ئەگەر تەنها ئەو پارانەیان بۆ لۆبیكردن خەرج بكردایە كە ئێستا هەدرو كوڕی نێچیرو مەسرور هەیانە لە سەر حسابی كورد كە شیریان لەدەمدایە ، دەتوانرا پشتیوانی زۆر گەوری بۆ كورد پێ دروست بكرایە . یەك ملیار دۆلار پارەی دزراوی نەوتی كوردستان بەناوی مورتەزا لاخانی كە لە بانقێكی لوبنانیدا دەستی بەسەردا گیراوە ، ئەگەر تەنها ئەوە لە لۆبیدا خەرج بكرایا ، ئێستا كورد لە قۆناغێكی زۆر لە پێشتردا دەبوو لە ئاستی سیاسەتی نێودەڵەتیدا و كێشەكەی دەهاتە سەر مێزی گفتو گۆ . ئێستا ڕیك وەكوكۆتایی جەنگی جیهانی دووەم وایە كە كوردی تێدا بەش بەش كرا .
ئەگەر كودخاونی سەركردەی خەمخۆرو دڵسۆز و شارەزابوایە، ئێستا كێشەی كورد بەرەو چارەسەر دەچوو . بەڵام پرسیار ئەوەیە كێ ئەوە بكات ؟. ئەم كارە كاری خەڵكی سیاسیە نەك ئاغای دیوەخان . سەیركەن چ شەرمەزارییەكە بۆ هەردوو پارتی دەەسەڵاتداری پارتی و یەكێتی كە بەدرێژایی ساڵانی خەباتیان دەریایەك خوێنی لاوانی ئەم نێشتمانەیان ڕشتوە ، ئێستا لە بەغدا نوێنەری حیزبە ئیسلامیەكانی سەر بەئیخوان موسلمین ببنە دەم ڕاستی كوردو بەرگری لە مافەكانی كورد بكەن و سوكترین قسەی ناشیرین بە هەردوو حیزبی دەسەڵاتدار بڵێن و بە تاڵانچی و دزوو مافیایان بزانن و ئەوەندە پاشلیان پیس بێت ، توانای وەڵامدانەوەیان نەبێت . ئەگەر سەرانی ئەم دوو حیزبە كەمێك پیاوەتی و دڵسۆزی و وەفایان بۆ شەهیدانیان هەبوایە ، نەدەبوو كارێكی وابكەن ئەوانە ببنە جێگرەوەی ئەوان لافی كوردایەتی لێدن . پێشینان قسەیەكی جوانیان هەیە كە وتویانە ( كە شێر لە بیشەدا نەبوو ، ڕێوی دەبێتە شێڕو فەرمان ڕەوا ).