.لە ڕۆژی 30/10/2025 بابەتێكم بەناوی موژدە خۆشەكە لە سایتی ئاوێنەدا بڵاو كردەوە بە بۆنەی بڕیاری سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە بۆ دابەشكردنی زەوی بەسەر فەرمانبەران و هێزی پێشمەرگەی كورستاندا . گومانم نییە كەهیچ بەرپرسێكی حكومەت ئەو بابەتەی خوێندبێتەوە . لەم ڕۆژانەشدا لە سەر لاپەڕەی فەیسبوك  نوسێنیكم بەرچاوكەوت لە ژێر ناونیشانی موژدەیەكی خۆش بۆ زیندانیانی سیاسی و كۆمەڵیك چین و توێژیتر كە سەرۆكی حكومەت بڕیاری داوە زەوییان بەسەردا دابەش بكات . لە ڕاستیدا لەو نوسینەمدا زۆر بەدرێژی باسی زیان و لایەنە نەرێنیەكانی دابەشكردنی زەویم باس كردبوو ، كەناكرێت لێرەدا جارێكیتر باسیان بكەمەوە ، بەڵام لێرەدا دەمەوێ باسی گرینگی زەوی ، ئەرز یان خاك بكەم بۆ هەموو میللەتێك و هەموو كەسێك .  زەوی یان خاك ناسنامەی هەموو میللەتێكی سەرگۆی زەوییە .

 هەر میللەتێك خاوەنی خاكی تایبەت بەخۆی نەبێ ، خاوەنی ناسنامەش نابێت و لە هەر شوێنی بژی میوان دەبێت و كەی وتیان بڕۆ دەبێ ماڵ ئاوایی بكەی . ئەگەرچی ئێمە میللەتێكی 50 ملیۆنین و بەسەر چوار وڵاتدا دابەشكراوین و تا ئێستا خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆمان نین ، بەڵام چونكە لەدێر زەمانەوە لەسەرخاكی باوك و باپیرانمان دەژین و میوان نەبویین و میوانیش نین ، تا ئێستا وەكو میللەت ناسنامەی خۆمان لەدەست نەداوەو لەسەر خاكی خۆمان ژیان دەبەینەسەر . هەرچەندە دوژمنانی كورد زۆر هەوڵیان داوە لەناومان بەرن ، بەڵام تائێستا نەیان توانیوە . دوژمنەكانمان باش دەزانن تا خاوەنی خاكی خۆمان بین ناتوانن لەناومان بەرن ، بۆیە بەردەوام هەوڵ ئەدەن  كوردان لەسەر ئەرزی باوك و باپیرانی خۆیان لابەرن و خۆیان لە شوێنی ئەوان نیشتەجێ بكەن . ئەوان زۆر باش دەزانن، تەنها بەو كارە دەتوانن گەلی كورد لاواز بكەن و ناسنامەی كورد بوونمان لێ وەرگرنەوە . ئێمەی كورد لە دوای ڕوخانی دەوڵەتی عوسمانی ودروستبونی چەندین دەوڵەت  لەسەر خاكەكەیی و بێ بەشكردنی كورد لە دروستكردنی دەوڵەت لە ساڵی 1923 تا ئێستا لە خەباتی بێ وچانداین وچەندین شۆڕشی بەرپا كردووە لە پێناوی ئازادیدا ، بەڵام تا ئێستا كورد بە ئامانجەكانی نەگەیشتووە ، بەڵام ئێمەی كورد هەر ماوین و لەناو نەچوین چونكە لەسەرخاكی خۆمان دەژین و میوان نین و خۆمان خانەخوێێن . كەواتە ئەگەر بوونی خاك ئەوەندە گرنگ بێت و زامنی مانەوەی میللەتێك بێت ، دەبێ هەموان وەكو بیلبیلەی چاو هەر بستێكی ئەوخاكە بپارێزن و بەرگری لێ بكەن ، چونكە ئەو خاكەیە زامنی مانەوە و ناسنامەی هەموومان  .

لێرەدا دەمەوێت  بە تایبەت باسی هەرێمی كوردستانی عێراق بكەم كە لە ساڵی 1961 كورد شۆڕش دەكات و دەریایەك خوێنی ڕشتووە لە پێناوی پاراستنی خاكەكەیی و گێرانەوی ئەو خاكەی دوژمن داگیری كردووە لەڕێگای پڕۆسەی تەعریب كردنەوە ، واتە دەركردنی كوردان لەزێدی خۆیان و نیشتەجێكردنی هاوڵاتیانی عەرەب لە شوێنیان . لە سەدا 51 خاكی هەرێمی كوردستان داگیر كراوە ، زۆرینەی كەركوك ، خانەقین ، سنجارو ، مەخمورو زۆر شوێنی تر . لە دوای ڕوخانی دەسەڵاتی بەعس بەهاوكاری هاوپەیمانان ، هەموو ئەوخاكە داگیركراوانەمان بۆ گەڕایەوە ، بەلام بە هۆی نەبوونی سەركردایەتییەكی كارامەی كوردەوە ، بەهۆی ناكۆكی سەركردەكانەوە ، لە ڕیفراندۆمێكدا ، بە بڕیاری تاك لایەنەی مەسعود بارزانی ، جارێكیتر هەمومان لەدەست دایەوە . ئەوكەركوكەی لای  یەكێتی قودسی  كوردستان بوو ، لای پارتی دڵی كوردستان بوو ، دەریایەك خوێنی لەسەر ڕژێنرا ،  بە هاوكاری پارتی ئێستا پارێزگارەكەی توركمانێكە . كەواتە  ئێستا ئێمە هەر بە وەوە نەوەستاوین كە بگەڕێینەوە بۆ سەرخاڵی سفر، واتە ئەگەر بارودۆخ ئاوا بروات ، كورد خۆی ئارەزومەندانە و لە ناچاریدا هەڕێمی كوردستان چۆڵ دەكات  بە هۆی  :

1-حكومەتی هەرێم ، واتە حكومەتی دوو حیزب و دوو بنەماڵە لە ماوەی 32 ساڵی حوكمڕانیدا بەردەوام داهاتی ئەم هەرێمە بۆخۆیان تاڵان دەكەن .نەوت و غاز بەقاچاخ دەفرۆشن ، داهاتی گومرگ و ناوخۆ بەتالان دەبەن ، بەرهەمی كشتوكاڵی لە ئاستی سفردایەو سەوزەش لە هەندرانەوە هاوردە دەكرێت . ژێرخانی ئابووری هەرێم بوونی نییە . موچەی زیاتر لە 20 مانگی موچەخۆرانیان دزیوەو نەیانداوە . لەناچاریدا پەنایان بردەوە بەربەغداوئەوانیش سوكایەتی بەكورد ئەكەن و هەرێمی كوردستان هەر وەك ناو ماوە . هیچ شتك نەماوە دەستی هاوڵاتیانی پێ ببڕن و تەفرەیان بدەن  بۆ ئەوەی دەنگیان بەدەست بهێێن ، ئەوە نەبی ماوەی 2 ساڵە سەرۆكی حكومەت كەوتۆتە هەڕاجكردنی خاكی كوردستان بەناوی دابەشكردنی زەوی بەسەر چین و توێژەكانی خەڵكداو ئەمەش وەكو دەسكەوتێكی زۆر گەورە بۆخۆی سەیردەكات  .بە بۆچونی من دابەشكردنی زەوی هیچی كەمتر نییە لە تاوان و خیانەتی نیشتمانی . ئێمە بە هۆی ئەم  زەویەوە كە لەسەری دەژین پیاوین و ماوین ، كاتێك زەوی نەما دەبێ ئارەزومەندانە  ئاوارەی هەندەران ببین. من زۆر شارەزای زونی زەرد نیم ، بەڵام باسی زونی سەوز دەكەم و هەرچی خراپییەك لە زونی سەوز هەبێت ، بێشك نیوەی زونی زەردە . باشە ئەگەر زەوی بدرێت بە  خەڵكی هەڵەبجە ، سلێمانی ، پێنجوین ، ڕانیە ، چوار قوڕنە ، پیرەمەگرون ، چەمچەماڵ ، تەكیەو شوێنەكانیتر بۆ دروستكردنی خانوو ، خۆسەرشاخ و دۆڵ و گردۆلكەكان دابەش نەكرێن .بێشك ئەو ئەرزانە دابەشدەكرێن كە دەكەونە نزیك شارەكان و شارۆچكەكان ، كە هەموویان ئەرزی كشتوكاڵێن . ئەگەر كار ئاوا بڕوات تا 30 ساڵی داهاتوو لە هەڵەبجەوە تا دوكان كە باشترین زەوی كشتوكاڵی دەكەوێتە نێوان ئەو شارو شارۆچكانەوە یەك مەتری نامێنێت و هەمووی دەكرێت بەخانوو . باشە پێم ناڵێن ئەی لە كوێ كشتوكاڵ دەكرێت ؟. بڕیاری دابەشكردنی زەوی نەك موژدەی خۆشە ، بەڵكو موژدەی لەناوبردنی  كوردستانە بەدەستی كورد خۆی. ئافەرین بۆئێوە ئەی سەركردی دوژمن بە خاك و نیشتمان . موژدەی خۆش ئەوە دەبو ژێرخانی ئابووری هەرێم بەهێز بكرێت ، كۆتایی بە دزی بهێنرایە ، كارگەی زۆری وەبەرهێنان  دروست بكرانایەو بۆ ئەوەی هەم خەڵك كاریان تێدا بكات و هەم بەرهەمیان هەبێت ، موژدی خۆش ئەوە دەبو ئێستا ئێمە ناچار نەبوووینایە  بچینەوە بەردەرگای بەرپرسانی بەغداو كڕنوشیان بۆ بەرین . تۆ هاتوی هەرچی سامانی ئەم نیشتمانە هەیە ئەیدزی و ، موچەی 20 مانگی موچە خۆرانت دزیوە ، چەندین ساڵە  پلەی موچەخۆرانت بەرزنەكردۆتەوە ، ئەو پارەیەی بەناوی خانە نشینییەوە   بڕیوتە دیار نییە ، ئەو پارەیەی لە هاوڵاتیانی وەردەگێرێت لە بری بەشەخۆراك كە  دەبێ بینێرنەوە بۆ بەغدا ، ئەوەشتان دزیوەو بۆتە قەرز لەسەرهەرێم ، ئەو هەموو داهاتە زۆرە هەیە ، ئامادە نین مانگانە 120 ملیار دینارەكەی لەسەری ڕێك كەوتون بینرن بۆ بەغدا بۆ ئەوەی لەكاتی خۆیدا موچەمان بۆ بنێرن ، لە بری هەمو ئەمانە موژدە بەخەڵك ئەدەن ئەرزیان بەسەردا دابەش بكەن .باشە لە كوێ ئەو ئەرزانە پەیدا  دەكەن ؟. خۆ ئەو ئەرزە موڵكی باوك و باپیرانتان نییە بە ئارەزوی خۆتان تەخشان و پەخشانی بكەن . گەر سلێمانی بە نمونە بەهێنمەوە لەبازگەی عەربەتەوە تا بازگەی كەلەوانان ، بەناوهەموی ئیفڕاز كراوەو بە 20 ساڵیتر خزمەت گوزاری بۆ نابرێ . ئەگەر ئێستا پارچەیەك ئەرز لەو شوێنانە بدەن بە كەسێك ، نرخەكەی یەك دەفتەر دۆلار ناكات . بە نیازن ئەوە بخەنە بڕی موچەی 20 مانگی فەرمانبەرێك و خۆتانی پێوە هەڵكێشن ؟. ئەمەیە حوكمڕانی و ئەمەیە خزمەتی هاولاتیان . ئەگەر ڕاستتان دەكرد لە خەمی فەرمان بەران و كەس و كاری شەهیدان و هێزی پێشمەرگە و زیندانیانی سیاسی بونایە ، ئەوملیۆنان دۆنم  زەویانەی بەشەرێكی داوتانە بە كۆمەڵێك سەرمایەدارو  شوقەیەك 5 دەفتەری تێچوەو بەخەڵكتان داوە بە 15 دەفتەر ، دەهاتن گرێبەست و لەگەڵ ئەو وەبەرهێنەرانە دەكرد كە بەنرخێكی گونحاوبە قیستی مانگانە بە  هاوڵاتیانی بفرۆشنەوە ، ئەو كات زۆرینەی خەڵك دەبونە خاوەنی شوقەی خۆیان و زەوی كشتوكاڵێش بەم شێوەی ئێستا لەناو نەدەچوو . بڕیاری دابەشكردنی زەوی بڕیارێكی دوژمنكارانەیە بەرامبەر بە هەرێمی كوردستان ، تاوانێكەو  لێخۆشبونی نییە ، ئەوە پیاوەتی كردنە بەسەر ئاوی حەماوەوە . ئەگەر ڕاست ئەكەن موچە دزراوەكان بۆ خەڵك بگێرنەوە ، واز لە تاڵانكردنی داهاتی ئەم كوردستانە بهێێن و حكومەت پێك بهێێن و چیتر وەكو دوو حیزب و دوو بنەماڵە سامانی ئەم نیشتمانە بەتالان مەبەن . ئەو كەسەی دابەشكردنی زەوی بە لایەوە گرنگەو وەكو موژدە سەیری دەكات ، ئەوانە كەسانێكی بێ ئاگاو هەڵخەڵاتاوو كۆیلەو ماستاوچێن .

2- پڕۆسەی بە عەرەب كردنی بێدەنگ . ئەمە عینوانی نوسێنیكی زۆر بەڕیز دكتۆر( بورهان یاسن) ە كە لەوڵاتی سوید دەژی كە پیاوێكی ڕۆشنبیرو خەمخۆری كوردە . بۆیە عینوانی نوسوینەكەی ئەو بەریزەم لێرەدا نوسویوە چونكە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە نیشتە جێبونی هاوڵاتیانی عەرەبەوە هەیە  لە هەرێمی كوردستان . بابەتەكەی زۆر دورو درێژو گرینگە من لێرەدا تەنها چەند نمونەیەكی لێ دەهێنمەوە . ناو برواو دەڵێت : ئێستا لە هەرێمی كوردستان یەك ملیۆن و سیو دوو هەزار هاوڵاتی عەرەب دەژین ،  كە دەكاتە لە سەدا 26 دانیشتوانی هەرێم . تا ئێستا 32 هەزار مناڵی عەرب لە هەرێمی كوردستان لە دایك بوون و ناسنامەیان لەسەر هەرێمی كوردستان بۆ دەرهاتووە. تائێستا لە هەرێمی كوردستان 179 خوێندنگا كراونەوە كە بەزمانی عەرەبی تێیاندا دەخوێنرێت.  مانای وایە كار ئاوا بڕوات دوای چەن دساڵێكی تر بەشێكی كورسییەكانی پەڕلەمان وئەنجومەنی پاریزگاكانی هەرێم بۆ عەرەب دەڕوات و بە تێپەڕبونی ڕۆژگار كورد لە هەرێمی كوردستانیش دەبێتە كەمێنە چونكە ڕێژەی مناڵ بوون لەناو عەربدا چەندین قاتی ناو كوردە .

پرسیاری جەوهەری ئەوەیە هۆكاری زۆر بوونی ڕێژەی عەرەب لە هەرێمی كوردستان بۆچی و كێ دەگەڕێتەوە ؟. هۆكاری ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ بەرپرسانی حكومەت زەوییان بە خۆڕایی دەدا بە وەبەرهێنەرەكان  كە بیكەنە شوقەو لەگەڵیان دەبوونە شەرێك ، ئەو پڕۆسەیە بەردەوامەو ئەگەر جاران بەدزیو ژێر بەژێر بوبیت ، ئێستا بە ئاشكرایە . پەندێكی كوردی هەیە كە دەڵێت ( حەیا قەترەیەكە ، كە تكا ) ئەخلاق و ڕەوشت و هەموو پیرۆزیەكان كۆتاییان دێت .  دوای ئەوەی ڕۆژ بە رۆژ ژمارەی شوقە زۆر دەبوو ، موشتەریش كەم دەبۆۆوە ، دوای ئەوە دەرگایان كردەوە بۆ هاوڵاتیانی عەرەب كە شوقە بكڕن ، كە لەسەرەتادا  قەدەغە بوو خانوو شوقە بە هاوڵاتیانی عەرەب بفرۆشرێت .

 بەوهۆیەوە پڕۆسەی بە عەرەب كردنی هەرێمی كوردستان بە بێدەنگی دەستی پێكردووە ، كە هۆكارەكەی بەرپرسانی هەرێم خۆیانن و كار ئاوا بروات دوای چەند ساڵێكیتر ، لە بازاڕو شوێنی سەیرانگاو كافەتریا ، تەنها گوێ بیستی قسەكردن بەعەرەبی و گۆرانی و مۆسیقای عەرەبی دەبێت . ئەوە بە مانای ئەوە نییە من ڕقمر لەعەرەبە ، یان عەرەبم خۆش ناوێت كە لە كوردستان نیشتەجێبن ،بەڵام مەترسییەكە ئەوەیە ئێمە خاوەنی دەوڵەتی خۆمان نین وعەرەبیش بۆی هەبێت بە ئارەزوی خۆی لە سەرخاكی هەرێم نیشتەجێ ببێت ، ئێمە كۆتاییمان دێت .  بەڵام ئەوە ئاسایی نابێت و مەترسی بۆسەر قەوارەی هەرێم دروست دەبێ . كەواتە ئەو حكومەتەی موژدەی دابەشكردنی زەوی بە هاوڵاتیان ئەدات ، ئەوە دەبێتە بانگەوازی مەرگ بۆ هەرێمی كوردستان  . كەسێكی ئێرانی دێتە هەرێمی كوردستان بۆ  سەردانی مەسعود بارزانی و لەسەری ڕەشەوە ئاماژە بۆ ناو شاری هەوڵێر دەكات و بەمێوانەكەی  دەڵی سەیركە چەند باڵەخانەی بەرزو جوان لەم شارەدا دروستكراون . میوانەكەش پێی دەڵێ : پێشكەوتن بەزۆری باڵەخانە پێوانە ناكرێت ، بەڵكو بە بەهێزی ژێرخانی ئابووری پێوانە دەكرێ . تاكە شتێك كە بەرپرسانی هەرێم شانازی پێوە بكەن و  خۆیانی  پێوەبادەدەن  ، زۆری باڵەخانەیە و دواجارباڵەخانەكان دەبنە مەرگی هەرێمی كوردستان .  كۆتایی بەم نوسینە دەهێنم بەم حیكایەتە كورتە :

 لە سەردەمی زۆر كۆندا لە وڵاتی ئێران پاشایەك دەبێت بەناوی ( نەوشیروان ) و ئەویش وەزیرێكی دەستەڕاستی خۆی دەبێت بەناوی ( بەختەك ) . رؤژێك پاشا بە بەختەك دەڵێت : دەمەوێت سەردانێكی هەندێ شوێنی وڵاتەكەم بكەم بزانم چی دەگوزەرێت . كاتێك دەست بەگەڕان دەكەن دەچنە گوندێك و سەیر دەكەن هەمووی بۆتە كەلاوەو كەسی تێدا نابێنرێت .دوای گەڕانێكی زۆر پیرە پیاوێك دەدۆزنەوە كە پاڵی بە دێوارێكەوە داوە. لێی دەچنە پێشەوەو پرسیاری لێ دەكەن : بۆچی ئەم گوندە هەمووی بۆتە كەلاوەو كەسی تێدا ناماوە، ئەویش سەری بەرز دەكاتەوەو پێیان  دەڵێت : تا (نەوشیروان ) حاكم بێت و(بەختەك) نائیب بێت ، سەد كەلاوە بە پولێك . منیش دەڵێم : تا مەسروربارزانی سەرۆكی حكومەت بێت و قوباد تاڵەبانی  جێگری بێت ،چاوەڕوانبن چیاكانی  قەندیل و ئاسۆس و مامەندەو هەموو لوتكەكانی كوردستان تەعریب دەكرێن چونكە بۆ گەشتو گوزار زۆر باشن ، ئێمەی كوردیش لە سایەی ئەو سەركردانەی نیشتمان هەڕاج دەكەن ، دەبێ بە ناچاری ماڵ ئاوایی بكەین چونكە شوێن نامێنێت تێیدا بژین .