دكتۆر ئیسماعیل نامیق لە نوسینێكیدا دەڵێت :مرۆڤ ناتوانێت چی بلێت و چۆن دەست بە كارەكەی مەزڵوم عەبدی بكات.
ماوەیەكە بە بە شێوەیەكی زۆر بەربڵاو لە میدیاكان و تۆرەكانی ئینتەرنێت و فەیسبوك زۆر بەگەرمی باسی تێكەڵ كردنەوەی هێزەكانی سوریای دێموكرات بە سوپای سوریاو وەرگرتنی پۆستی ڕاوێژكاری سەرۆكی سوریا لە لایەن مەزڵوم عەبدیەوە دەكرێت . زۆرن ئەوانەی كەدەڵێن : ئەوە ئاش بەتاڵێكی تری كوردە، یان خۆكوشتنێكی سیاسییە و وەرگرتنی پۆستی ڕاوێژكاری سەرۆكی سوریاش لە لایەن مەزڵوم عەبدییەوە زۆربە خراپ و بە سوكایەتی ناو ئەبەن . هەموو كەس حەقی خۆیەتی لە هەل ومەرجیكی ئاوا هەستیاردا ڕەخنە بگرێت و بۆچونی تایبەت بەخۆی هەبێت .بەلام ئەوەی گرنگە باسی بكەین ، ئایا هەموو ئەوڕەخنەو گلەیانە لەلایەن كەسانی جیاوازەوە ، لە شوێنی خۆیاندان؟. بۆ وەڵام دانەوەی هەمو ئەو بەڕیزانەو تایبەت دكتۆرئیسماعیل نامیق ، دەمەوێت زۆر بەوردی و بەویژدانانەو دوور لەتەشهیرو ناوزڕاندنەوە ، شیكارییەك بۆ ئەم بارودۆخەی ئێستای ڕۆژئاوای كوردستان بكەم بەوهیوایەی سودێكی هەبێت .
سەرەتا : ئەگەر لە باشوری كوردستانەوە دەستپێبكەم: لەسالی 1961 شۆڕش دەستیپێكردووە .دەریایەك خوێنمان ڕشتووە ، بەیارمەتی هاو پەیمانان نیمچە حكومەتێكمان دروست كرد . بەڵام تا ئێستاش نەك نەتوانراوە بستێك زەوی داگیر كراو بگێرنەوە بۆسەر هەرێمی كوردستان ، ئەوەتا لەسایەی سەری بەرپرسانی كوردەوەو بە بەرنامەی تاییبەتی خۆیان ولەپێناوی پارەدا ، سلێمانی و هەوڵێرو دهۆك و شارۆچكە گەورەكانیش بەعەرەب دەكڕێن لە ڕێگای فرۆشتنی شوقە بە عەرەبەكان و تاپۆكردنییان لەسەریان . هەموتان دەبینن كەركوك بوو بەقوربانی ناكۆكییەكانی پارتی و یەكێتی وئەوەتا پارێزگارەكەی توركمانە، دەبێ بڵێین دەستان خۆش یەكێتی و پارتی . دڵنیابن بارودخی هەرێمی كوردستان وەكوئێستا نامێنێتەوەو قسەكەی (جێنین پلاسخارت ) نوێنەری سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان كە چەندیجار هۆشدار داوەتە سەركردەكانی كور كە كێشەكانانتان چارەر بكەن و هێزی پێشمەرگە یەك بخەن ، چونكە هەرێمی كوردستان تاسەر وەكو ئێستا نامێنێتەوە. بەڵام گاڵتەیان بەقسەكەی دەكرد . بەڵام كشانەوەی هێزەكان ئەمەریكا سەرەتای گۆڕانكارری گەورەدەست پێ دەكات . ئەوەتا لە ئێستاوە تێكەڵ كردنی هێزەكانی حەشدی شەعبی دەبەستنەوە بەتێكەڵ كردنی هێزی پێشمەرگە بە سوپای عێراق . ئەگەر لە ئێستاشدا ئەوگریمانەیە بەدووربگیرێت ، دڵنیابن كاتێك حەشدی شەعبی تێكەڵ بە سوپا دەكرێتەوە ، نۆرەی هێزی پێشمەرگەش دێت . سەبارەت بەكوردانی ڕۆژهەڵاتیش هەمومان ئاگامان لێیانەو هەروەكو كوردانی باشور خەرێكی دژایەتی یەكترین و لە باشوریش جێیان نابێتەوە . سەبارەت بەكوردانی باكوریش لەسەرەتادا و ڕێك لە سالی 1978 عەبدوڵا ئوچ ئالان لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی شەڕی پارتی زانیان دەستپێكرد لەژێر ناوی پارتی كرێكارانی كوردستان ( پەكەكە ) كەلە ساڵی 1984 دروستیانكربوو . سەرەتا خۆیی و جەماعەتێك چونە سوریاو دوایی بۆ فەلەستین بۆلای ڕێكخراوی ئازادی خوازی فەلستین بۆ مەشق وڕاهێنان .دوای ئەوە لەناو توركیا دەستیان بەشەڕی پارتی زانی كردو بارەگایان لە باشوری كوردستان لە چیاكانی قەندیل دانا بۆ كاتی پشودان .كاتێك توركیا هەڕەشەی لەحافز ئەسەد كرد ، ئەگەر ئاپۆ دەرنەكات ، پەلاماری سوریا دەدات . سەرۆكی سوریا لە ناچاریدا ئاگاداری ئاپۆی كرد خاكی سوریا جێ بێلێت . ئەویش لەبری ئەوەی بچێتە شاخەكانی قەندیل بۆ ئەوەی لە نزیكەوە سەرپەرشتی پێشمەرگەكان بكات و هورەیان بەرز بكاتەوە ، بەرەو ئەروپا ڕای كرد ، چوكە تا ئەوكاتە دڵۆپێك عارەقی نەڕشتبوو، وەك دابەستە وابوو لە سوریا . بەڵام كاتێك بەرەو ئەروپا ڕای كرد، هیچ دەوڵەتێك ئەویان وەرنەگرت و مافی پەنابەرێتییان پێ نەدا ، بەڕوسیاشەوە كە هەمیشە باگەشەی ماركسیەت و كۆمۆنیستی دەكرد . دواجار ناچار بوو بڕوات بۆ وڵاتێكی ئەفەریقاو میتی توركی لە ساڵی 1999 گرتیان و بردیانەوە بۆ توركیاو لەوكاتەوە لە دورگەی ئیمڕاڵی لە زیندان دایە كە دەكاتە 27 سأل . ئەم قارەمانە هەر كە گرتیان لەناو تەیاراكە وتی دایكم توركە . لە سالی 1924 پڕۆسەی ئاشتی لەنێوان ئاپۆو توركیا دەستی پێكردوەو لە سەرەتای سالی 1925 گەیشتە قۆناغی ڕاگرتنی شەڕ . دوای چەندوو چۆنێكی زۆرئاپۆ بڕیاری حەل كردنی پەكەكەیدا بۆ قۆناغێكی نوێێ ئاشتی وكۆتایی بەشەڕ هێنان .بەڵام سەیرەكە لەوەدایە بەردەوام بەرپرسانی توركی دەڵێن : ئێمە توركیایەكی بێ تیرۆرمان دەوێت. واتە ئاپۆو پەكەكە تیرۆریستن و دەبێ نەمێنن . ئەگەر ئەوەی ئاپۆ دەیكات كۆتایی هێنان نییە بە پەكەكە لە پێناوی خۆیدا ، چۆن دەبێ قبوڵی بكات لەسالی 1978 خوێنی هەزاران كەس ڕژاوە ، هەزاران خراونە زیندانەوە ،نیوەی هەرێمی كوردستان لەسایەی پەكەكەوە توركیا داگیری كردووە و توركیا وەكو تیرۆ ریست پێناسەیان بكات ڕازییش بیت و نقەی لێوە نەیەت . وەڵامی ئەویش بۆ توركیاو جەماوەری كورد ئەوەیە داوای (حكومەتی دێموكراتیك دەكات لەتوركیا ،لە بری حكومەتی دیكتاتۆری ) لە بری ئەوەی ئەویش پێیان بڵێت :ئێمەش حكومەتی دیكتاتۆریمان ناوێت . لە هەموو خراپتر جەنابی سەرۆك بڕیاری حەل كردنی پەكەكەی داوە ، بێ ئەوەی هیچ مافێك بۆ كورد دیاری بكرێـت ، توركیا ئامادەش نییە ڕێگا بدات زۆرینەی سەركردەكانی پەكەكەش بگەڕێنەوە ناوتوركیا وخۆشی ئازاد نەكەن. باشە ئەمە ڕێككەوتنە یان خۆتەسلیم كردنێكی ئابڕو بەرانەیە .باشە ئەی مافەكانی كورد، ئەی خوێندن بەزمانی كوردی ؟ ئەمانە هیچ تەنها بگەڕێنەوەو وەكوهاوڵاتییەكی توركی بژین . باشە خۆ ئەگەر شۆڕشیشیان نەكردبایە ،توركیا هەر ڕێگای ئەدا وەكوهاوڵاتیانی تورك لەتوركیا بژین. توركیا هەر بەئەوە شەوە نەوەستاوە ، ئاپۆی ناچار كردووە كە زۆری لە مەزڵوم عەبدی بكات لەگەڵ ئەحمەد شەرع ڕیكەوتن بكات و هێزەكەی لەگەڵ سوپای سوریا تێكەڵ بكاتەوە ، چونكە توركیا ئەوەندەی ترسی لەكوردانی سوریا هەیە كەمافی خۆیان وەرگرن ،ئەوەندە ترسی لە ئاپۆو پەكەكە نییە . گومانی تێدا نییە یەكێك لەوهۆكارانەی كە وای لە كوردانی سوریا كرد لەگەڵ ئەحمەد شەرع ڕیك كەون ، جەنابی ئاپۆبوو . واتە ئەوان بوون بە قوربانی پڕۆژە ئابرو بەرانەكەی ئاپۆ . ئەگەر جەنابی سەرۆك ئاوا بێ قەیدوومەرج تەسلیم بە توركیا نەبوایە ، كوردانی سوریاش ناچار نەدەبوون ئاوا بە زویی سازش لەگەڵ ئەحمەد شەرع بكەن . مێژوو دەری خست كە ئاپۆكەسێكی ترسنۆك و خۆپەرستە چونكە كەگرتیان وتی دایكم توركە. كاتێك لەسوریا دەركرا ئەگەر هیچ مەرجێكی سەركردەیی تێدابوایە، لە بری ئەوەی ڕاكات بۆ ئەوروپا ،دەچوو بۆ شاخەكانی قەندیل . بەلام ئەو وەك ڕەجەب وایەو هەر ئەخوات وهیچیتر ، بۆیە هەر زیندان شایستەیەتی. خۆی لەكورد كردووە بە فەیلەسوف و خەریكی ڕێكخستنی وشەی بریقیدارە بۆ خەڵەتاندنی خەڵك . باشە دەكرێت تۆ خۆت بە سەركردەیەكی 20 ملیۆنی كورد بزانێت و بچێت لە وڵاتانەوە سەركردایەتی شۆڕش بكەی . منالێ خەڵك بفڕێنن وبیانبەن بۆ شاخەكانی قەندیل ومێشكیان بشۆنەوە بەناوی پەروەردە كردنیان ونەهێلن چاویان بە كەس وكاریان بكەوێت جەنابی سەرۆكیش بچێت لە ئەروپاوە بە قسەی زل وفەلسەفەی ڕزیوەوە خەڵك چەواشە بكات . دوای 49 ساڵ خەبات شەهیدبونی زیاتر لە 25 هەزار كەس و مال وێڕانی هەزارن هاوڵاتی و وێران كردن وداگیر كردنی سەدان گوندی باشوری كوردستان لە لایەن سوپای توركیاوە بە هۆی بونی پەكەكە لەقەندیل، داوای حكومەتی دێموكراتێكمان بۆدەكات لەبری حكومەتی دیكتاتۆری ئەمە بەرهەمی خەباتەكەی بوو . وادەزانێت یەكسەر حكومەتی دیكتاتۆری توركیا ، دەبێت بە كۆماری دێموكراتیك ؟. سەیر لەوەدایە ئامۆژگاری بەرپرسانی باشوریش دەكات ودەڵێت حكومەتی هەرێم حەل بكەن و كۆماری دێموكراتێك پێك بهێنن . ڕۆژگار دەری خست بەدرێژایی مێژوو كورد، سەركردەی ترسنۆك و خۆپەرستی وەكو عەبدوڵا ئوچ ئالانی نەبووە. شێخ محمودی نەمر لە بەرەی شەڕدا بریندار بوو ، بە برینداری لە لایەن ئینگلیزەوە گیراو ناردیان بۆ هیندستان . مەلا مستەفا وكوڕەكانی و مام جەلال وكاك نەوشیروان ، بە هەموو ئەو ڕەخنەو گلەیانەی لێیان دەكرێت هەمیشە لە ناوپێشمەرگەو بەرەكانی شەردابوون ، پێشەوا قازی محمد لە سێداردانی هەڵبژاردوو ئاماد نەبوو گەلەكەی لە ناخۆشیدا جێ بهێلیت . ئەگەر ئەم سەرۆكە پاڵەوانە لەخەمی كوردابوایە، كاتێك توركیا داوای ڕێكەوتنیان لێدەكرد ، دەبووبڵێت : من بەندكراوم چۆن گەلەكەم لێم قبوڵ دەكەن سازش بكەم . فەرمون ئەگەربەڕاستی دەتانەوێت ڕێك بكەون و ئاشتیتان دەوێت و ئامادەن ئەومافانەی كورد داوایان دەكات بیدەن ، بچن لەگەڵ ئەوانە ڕێكەوتن بكەن كە لە قەندیلن و من حەقی هیچ قسەیەك بەخۆم ڕەوا نابینم. بەڵام ئەولە پێناوی ئازاد كردنی خۆیدا ئەم سازشەو ئەم سوكایەتییە بەخوێنی شەهیدان دەكات .ئەگەر ئاپۆ هیچ مەرجێكی سەركردەیی تێدابوایە دەبوو وەكو پێشەوا قازی محمد مەرگ هەڵبژێریت ، نەك هەوڵ بدات ئاڵای تەسلیم بوون بەكوردانی بەشەكانی تریش بەرزبكاتەوە . تكایە بەبێ هەڵچونو توڕەبوون ، بەتێگەیشتنەوە سەرنج بدەن : كەسێك خۆی بەسەركردەی میللەتێكی ژێردەستەی بەش خوراو بزانێت بریاری شؤرش كردن بدات ،دەبێ هەمیشە لە ناوجەرگەی بەرەكانی شەردابێت و هورەیان بەرز بكاتەوەو ڕێنماییان بكات ، یان بچێت لەوڵاتانی تر بێ ترس دانیشێت و خۆشترین كات بەسەر بەرێت و لەولاشەوە خەبات گێرەكان بەرەدەوام ڕاوەدوو بنرێن و شەهیدو بریندار ببن ؟. ئاخر ڕەوایە تۆ خۆت بە سەركردەی شۆڕشی كورد لە توركیا بزانێت و دوایی لە وڵاتێكی ئەفەریقادا قۆڵ بەست بكرێێت و بخرێێتە زیندانەوە؟.ئەگەر لێی بپرسن تۆ ئالای خەباتت لەتوركیا هەڵكردووە ، یان ئەوروپاو ئەفەریقأ ؟. باشە بۆچی گەیشتیتە ئەفەریقاو ئاوا بە سوكی خۆت بەدەستەوە داوئەگەر شاخەكانی قەندیلت هەڵبژاردایە ، باشتر نەبوو ؟. ئەو قسە زلانەی ئێستاش لەدوور گەی ئیمڕاڵیەوە دەیانكات فەرمان بۆ هەمووكوردان دەردەكات ،خۆیان تەسلیم بكەن ، دەری دەخات كە ئەم پیاوە هیچ مەرجێكی سەركردەیی وڕابەرایەتی تێدا نییەو سەیركەن تەنها لەپێناوی خۆیدا خەریكی چ كارە ساتێكە بەسەر كوردی بهێنێت . هەمووكاری ئەم پیاوە ئەوە بووە لەو پەڕی ئیسراحەت بێ و بێ ترس دانێشێت وباسی فەلسەفەمان بۆ بكات ، باشە كام فەلسەفەیە ؟. . ئەوەی ئەو تا ئێستا وتونی دەچنە خانەی فەلسەفەی ڕزیوەوە . دوای 49 ساڵ خەباتی بێ وچان، شەهید كرانی زیاتر لە 25 هەزار پێشمەرگە و بریندار بوونی هەزاران ، لەپێناوی ئازادیدا ،ئێستا هاتۆتە سەر ئەوەی بڵێت: چیتر شەرناكەین و داوای حكومەتی دێموكراتێك دەكات .ئەمە فەلسەفە ڕزیوەكەی ئەو قاڕەمانەیە . باش سەرنج بدەن ئەم قاڕەمانە بە حساب 49 ساڵە شەڕ دەكات ، نەك نەیان توانیوە یەك بست خاك رزگا بكەن ، ئەوەتا بە هۆی ئەوانەوە توركیا نیوەی بادینانی داگیر كردووە ، بەسەدان گوند وێران بوون . ئەوان لە بری ئەوەی بچن لەنا توركیادا شەر بكەن ، هاتون باشوری كوردستانیان كردۆتە گۆڕەپانی شەڕی خۆیان .ئێستا پەكەكە لە باشوری كوردستان لەگەڵ سوپای توركیا شەڕ دەكەن ،نەك ناوخۆی توركیا ، باشە ئەمە پێی دەگوترێت شۆڕش ؟. لەم ڕۆژانەدا نوسێنێكی برای خۆشەویستم( لەتیف فاتیح فەرەج )م خوێندەوە كە ناوی عەبدوڵڵا ئوچ ئالان لە گەڵ ناوی نیلسۆن مەندیلا دەهێنێت . بەڕاستی نابێ ناوی مەندیلا لەگەڵ خەڵكانی ترسنۆك و خۆپەرست بهێنرێت .مەندێلا لە وڵاتەكەی خۆی و بۆ بەرگریكردن لەمیللەتەكەی 27 ساڵ خرایە بەندیخانەوە، بەڵام عەبدوڵا ئوچ ئالان لە كاتی بەجێ هێشتنی پێشمەرگەكانی و چۆنی بۆ خۆشاردنەوە گیرا، خۆ لە بەرەكانی شەڕدا نەگیراوە . كاتێك نیلسۆن مەندیلا لەسالی 1992 بەسەردانێك دەچێتە توركیا ، خەڵاتی ئەتاتوركی پێشكەش دەكەن ، ئەویش وەری ناگرێت و پێیان دەڵێت ،ئێوە میللەتێكی چەند ملیۆنی دەچەوسێننەوە، بەڵام كاتێك بەرپرسانی توركی ناوی یەكەكە وەكو تیرۆریست دەهێنن ، ئاپۆی عەبقەری كورد نقەی لیوە نایەت . باشە دەپرسم عەبدوڵڵا ئوچ ئالان چەند ڕۆژو چەند مانگ لەبەرەكانی شەڕدابووە لەگەڵ پێشمەرگەكانی و چۆن دەكرێت كەسێك خۆی بەسەركردەی میللەتێك بزانێت ، بەڵام ئامادە نەبێت ڕۆژێك لە گەڵ پێشمەرگەكانی لەبەرەی شەڕێكدا بەشداربێت ؟.ئێستا خەرێكە عەبدوڵلا ئوچ ئالان كۆتایی بەشەڕی 49 سالەی باكۆر بهێنێت ، بێ ئەوەی سەلكە تورێك بەدەست بهێێن . ئاساییە دوژمنان توشی شكست و بە ناچاری ئاشبەتالت پێ بكەن ، بەلام ،تاوانی گەورە ئەوەیە خۆت بڕیاری ئاشبەتاڵ بدەی لە پێناوی خۆتدا و ڕەنج و خەباتی میللەتێك بە بابدەی . بۆیە دەمەوێت بە دكتۆر ئیسماعیل نامیق بڵێم : بەڕاستی ئێمە چاوەڕوانی ئەوەمان لە ئاپۆ نەدەكرد ،كە ئێستا لەپێناوی مانەوەی خۆیدا دەیكات ، نەك ئەوقسەیە بە پاڵەوانێكی وەكو مەزڵوم عەبدی بوترێت .
شۆڕشی كوردانی سوریا لە 19/ 7/ 2012 لە شاری كۆبانییەوە دەستی پێكرد .سەرەتا یەكینەكانی پاراستنی گەڵ و یەكینەكانی پاراستنی ژنان دامەزران ، دواتر لەساڵی 2015 لەگەڵ چەندین هێزی عەرەب ، سریانی ، ئاشوری و پێك هاتە كانیترلە ژێر چەتری هێزەكانی سوریای دێموكرات یەكیان گرت بۆشەڕ دژ بە داعش و پاراستنی ناوچەكە . لەمیانی شەڕی ناوخۆی سوریادا توركیا چەندین ئۆپراسیۆنی سەربازی بۆ سەر ناوچەكانی باكوری سوریا وەك عەفرین لە سالی 2018 . سەری كانی وگرێسپی لە ساڵی 2019 .شاری عەفرین پاش 58 ڕۆژ دوای بەرگرییەكی زۆر قارەمانانە لە 18/3/2018 لە لایەن سوپای توركیاوە داگیر كرا . لە 16/9/ 2014 داعش هێرشێكی بەرفراوانیان بۆ سەر گوندەكای دەوروبەری كۆبانی دەست پێكردوو دواتر شاری كۆبانی بە تەواوی گەمارۆ درا . گەمارۆكەی سەر شاری كۆبانی لە 26/1/ 2015 كۆتایی هات بەهاوكاری هێزی پشمەرگەو فڕۆكەكانی هاوپەیمانان كۆبانیان لەمەترسی داعش ڕزگار كرد . بۆ وەبیر هێنانەوەی هەموان توركیا لەسەردەمی سەرۆكایەتی یەكەمی ترامپ و بەهەڵكردنی چرای سەوزی ئەو كۆبانی داگیر كرد ، ئەوەی ئەمجارەش بەسەر كوردانی سوریا هات ،هەر لەسەر دەمی خەلافەتی دووەمی ترامپ دایەو ئەوە بۆ جاری دووەمە كە ترامپ خیانەت لە كوردانی سوریا دەكات . هەموتان باش لە بیرتانە ئەوكاتەی هێزەكانی پاراستنی گەڵ لە سوریا كە تێكەڵەیەك بوو لە هێزی هەمووپێك هاتەكان .ئەنجومەنی نیشتمانی كورد لە سوریا ( ئەنەكەسە ) كە لەسەر دەستی كۆمەڵێك بەناو سیاسەتمەداری خەڵكی سوریا لە دەرەوەی هەسەدا دروستكرابوو ، پارتی وەكو دابەستە لە هۆتیلەكانی هەوڵیر داینابوون وهێزێكی 6 هەزار كەسی لە ناو ئاوارەكانی سوریا بۆ پێك هێنابوون و پارەكەشیان لە سەرگیرفانی خەڵكی كوردستان بوو تا ئێستا بڕی 207 ملیار دیناریان بۆ خەرجكراوە . پارتی دەیویست وەكوهێزێكی سەربەخۆ بیان نێرێتەوە ناو سوریا بۆ تێكدانی بارودۆخی ئەوێ چونكە مێژووی پارتی پڕیەتی لەو تاوانانە . ئەوهێزانەی لە سەر گیرفانی خەلكی باشوروەكو دابەستە بەخێوكردووە ، ئێستا پارتی دەیەوێت ئەوهێزە بنێرێتەوە بۆناو سوریا بۆ دوو مەبەست . یەكەم : بۆدروست كردنی كێشە بۆ هێزەكانی سوریای دێموكرات . دووەم : هەوڵ دان بۆ تێكەڵ كردنیان بە سوپای سوریا ، بۆ ئەوەی هەر كاتێك پێویستیان پێیان بێت ، لەگەڵ هێزەكانی سوریای دێموكرات بەشەریان بدەن . مێژووی پارتی پڕیەتی لە تاوان و خیانەتی لەوجۆرە. ئەوان خاوەنی فەلسەفەیەكی تایبەت بە خۆیانن و دەڵێن : ماستێك بۆئێمە نەبێت ،خۆڵی تێ ئەكەین ، ئەگەر شۆرشیشمان پێ نەكرێت ، بەلام دڵنیابن پێمان تێك دەدرێت . لەكۆشكی ئێلیزی لەپاریس سەرۆكی پێشوتری فەڕەنسا فڕانسوا ئۆلاند دەڵێت : بارزانی داوای لێكردین هاوكاری سەربازی بۆ كوردانی ڕۆژ ئاوای كوردستان ڕابگرێن ، لە كاتێكدا لەهەمو لایەكەوە گەمارۆ درابون ، بەڵام ئێمە هیچ گوێمان بەداوا كارییەكەیان نەداو بەردەوام بوین. خۆ لە بیرتانە لە سەرەتای دەست پێكردنی شۆڕشی نوێوە لە سالی 1976 لە بری ئەوەی شەڕی حكومەتی بەعس بكەن ، بەرامبەر یەكێتی نیشتمانی كردیان، كارەساتی هەكاری شاهیدە ، 31 ئاب شاهیدە . لەبیرتانە لەكاتی شەڕی داعشدا لەشەنگال فەرمانی بەكشانەوەی پشمەرگەكانی داو داعشەكان كۆمەڵ كوژیان كردن ؟. ڕۆژنامە نوسێكی ئۆستڕالی بەناوی (ئەلیسۆن بەكلی ) لە بارەی مەسعود بارانییەوە وتی : مەسعود بارزانی یەكەم سەركردەیە لە جیهان كەگەلەكەی بداتە دەستی دوژمن وكۆمەڵ كوژییان بكەن ، خۆ ئەوە قسەی من و تۆ نییە بڵێن درۆیە . . پارتی لەمێژە هەوڵ ئەدا هێزەكانی ڕۆژ وەكو هێزێكی سەربەخۆ بنێرێتەوە ناو سوریا ، بەڵام هێزەكانی سوریای دێموكرات بەوە ڕأزی نەبون كە وەكو هێزێكی سەربەخۆ بچنەوە ناو سوریا . دیارە ئەمانە بە ئیعازی پارتی بۆ تێكدانی ڕێزكانی ئەوان دەچونەوە بۆ سوریا ، نەك بۆ خەبات و تێكۆشان . لەئەنجامدا ناكۆكی لە نێوان هێزەكانی سوریای دێموكرات و پارتی دروست بوو ، ڕێگای چونی یارمەتی و ئازوقەشیان لێ دەگرتن ، تەنانەت لە هەندێك شوێن خەندەقیشیان لەسەر سنوور لێدابوو بۆ ئەوەی نەتوانن هاتوچۆ بكەن لە كاتی لێقەوماندا . هێزەكانی سوریای دێموكرت شەڕی زۆر قارەمانانەیان كرد ، داعشیان خستە سەرچۆك و بوون بەڕەمزی خەبات و تێكۆشان و جیهانیان بە خۆیانەوە سەرسامكرد .كاتێك كۆتایی بەشەڕی داعش هاتوو هەمویان گیران وخرانە بەندیخانەوە ، هێزەكانی سوریای دێموكرات پاسەوانیان دەكردن . تا ئێرە دەبێ بزانین توركیاو داعش و پارتی دژی هێزەكانی سوریای دێموكرات بوون و ئێستاش هەر دژیانن . بەڵام ئەوەی كەخرابترین ڕۆڵی خراپ ودوژمنكارانەی بەرامبەر بەكوردانی سوریا بینێوە ، تۆم باراك نێردەی تایبەتی ترامپ بوو ،كە لە یەكەم ڕۆژیەوە ئەم پیاوە دژی كوردانی سوریا كاریكردوە لەبەرژوەندی توركیا و سوریا . واتە ڕۆژێك ڵە ڕۆژان قسەیەكی باشی بۆیان نەركردووە لای ترامپ . باشە هێزەكانی سوریای دێموكرات لەناوچەیەكی جوغرافی زۆر بچوكدا ئەم هەموو نەیارەیان هەبێت ، چۆن دەتوانن بەردەوامبن لە شەڕو ئەوەی دەیانەوێت بەدەستی بهێنن ؟.
ئەوەی گرنگە هەموان بیزانن :ئەوخاكەی لە سوریا بە خاكی كورد ناودەبرێت ،نزیكەی 20هەزار كیلۆمەترە . بەڵام هێزەكانی سوریا دێموكرات كە پێك هاتبوون لە عەرەب و سریانی و ئاشوریش خەڵكیتریش دەسەڵاتیان بەسەر زۆر ناوچەی تریشدا هەبووە كە عەرەب نشین و تێكەڵ بوون . دوای ڕوخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد لەكۆتایی ساڵی 2024 ئەحمەد شەرع بەفەڕمی لە 29/ / 2025 بوو بە سەرۆك كۆماری سوریا . لە كۆتایی ساڵی 2025 شەڕ لەنێوان هێزەكانی سوریای دێموكرات و حكومەتی سوریا دەستی پێكرد پەلاماری گەڕەكەكانی ئەشرەفیەو شێخ مەقسودیان دا لەشاری حەڵەب دواجار شەڕ گەیشتە ناوچەكانی ڕۆژهەڵاتی فوڕات، واتە (مەنبەج ، تەبقەو دەوروبەریان ودوایی شەڕ و پێكدادان گەیشتە ناوچەكانیتریش . ئەوەی شایانی ئاماژە بۆ كردنە هەرچی ئەوعەرەبە چەكدارانەی پێشوتر لەگەڵ هێزەكانی سوریای دێموكرات و دۆست وهاوپەیەمانیان بوون ، لێیان هەڵگڕانەوەو چونە بەرەی حكومەت وكێشەی گەورە بۆهێزە كوردییەكان دروست بوو . لە هەموو ئەمانە كارەسات بارتر ئەوەیە لەوكاتەوە ئەمەریكا ئەحمەد شەرعی كردووە بەسەرۆك كۆماری سوریاو ، بەردەوام لە ڕێگای تۆم باراكی نوێنەریەوە پاڵەپەستۆیان خستۆتە سەر هێزەكانی سوریای دێموكرت و مەزڵوم عەبدی كەهەرچی زووە دەبێ لەگەڵ ئەحمەد شەرع ڕێك بكەون وهێزەكانیان تێكەڵاو بە سوپای سوریا بكەن. دەبێ هەموان ئەو ڕاستییە باش بزانن لە ئێستادا ترامپی سوكو ڕیسواو بێ وەفا ، كاری بە هێزەكانی سوریای دێموكرات نەماوەو ئەحمەد شەرع بۆ ئەوگرنگە . كەواتە لە ئێستدا كوردانی سوریا هیچ دۆست و پشت وپەنایەكیان نەماوە . توركیا دژیانە ، ئاپۆ بۆ ڕزگار كردنی خۆی داوا دەكا تەسلیم ببن . پارتی بەردەوام لە هەوڵی دروست كردنی كێشەیە بۆیان . ئەمەریكا كاری پێیان ناماوەوئەگەر بەقسەی ئەمەریكا نەكەن ، زیانی گەورە دەكەن ، گومانیشی تێدا نییە كەحكومەتی سوریاش بەخوێنی سەریان تینوە ، زۆرینەی هۆزەعەرەبەكان و سریانەكان وچەكدارەكانیتربونە نەیاری كورد، كوڕینە وەرن قوڕی دنیاشم بەسەردا بكەن ، سەلاحەدین بەهادینی یەكگرتوی ئیخوانی تیرۆریستیش داوا دەكات دەبێ هەسەدا چەك دانێت . دوای ئەم باردوخە بەرپرسانی هەسەدەو مەزڵوم عەبدی گەیشتونە ئەو ڕایەی كە لەم قۆناغەدا ڕێكەوتن باشترین بژاردەیەو گەلی كورد لە سوریا بەرگەی دەربەدەرییەكی ترو شەڕێكیتر ناگرێت چونكە لە ئێستادا هیچ دۆستێكی نەماوەو جوغرافیای ڕۆژ ئاوا بە دوژمن گەمارۆ دراوە . بۆیە لەناچاریدا بریاری ئەوەیاندا ،هێزەكانیان لەگەڵ سوپای سوریا تێكەڵ بكەنەوەو ئەگەر دەسكەوتێكی كەمیش بەدەست بهێنن باشترە لە هیچ . بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمەش وەنەبێ هەر هیچ بەدەست نەهاتبی و سەرنجی كەمێك لەدەسكەو تەكان بدەن . 1- تایبەت مەندی هەرێمی كوردی وبەڕێوەبەرێتی ئیداری خۆسەری شارە كوردییەكان وەكو خۆیان ماونەتەوەوكاری خۆیان دەكەن . 2- بەڕێوەبەری شارە كوردییەكان وئاسایش و ئەمنی عاممەو 4 لیوا دروستكراون وهەمویان كوردن . 3- بە گشتی ڕیكەوتنەكە لە بەرژوەندی كوردە . ئەوانەی ناوچەكوردییەكان بەڕێوە دەبەن هەمویان كوردن . 4- زمانی كوردی بە فەڕمی دەخرێتە بەرنامەی خوێندنەوەو لەو ناوچانەی زۆرینەیان كوردن دەخوێنرێت .5- كوردەكان دەبنەخاوەنی ڕەگەزنامەی سوری كە تا ئێستا نەیان بووە .چگە لە مانەش ماف ودەسكەوتی تریشیان دەبێت. 6- ئەو حیزامی ئەمنیەی سالی 1974 بەمەستی تەعریبكردن دانرابوو ،ئەویش لابراوە .
لەكۆتاییدا ئەوەی ماوەتەوە بیڵیم ئەمەیە :
یەكەم : ڕۆژ ئاوای كوردستان هەم لە ڕووی زۆری خاكەوەوهەم لە ڕووی زۆری ژمارەی دانیشتانەوە زۆركەمترن لە بەشە كانیتری كوردستان و زۆر كەم باسدەكران و وەكوئەوەی هەر نەبووبن. ئەوەتا بەهەوڵ وخەباتیان بوونی خۆیان سەلماند لەسەر ئاستی جیهان .
دووەم :میژووی خەباتی كوردانی سوریا بە بەراورد بە خەباتی بەشەكانی تری كوردستای گەورە زۆر كەمەو نزیكەی 14 ساڵە. بەڵام ئەو دسكەوتەی بەدەستیان هێناوە زۆر زیاترە لەوەی لە بەشەكانی تر بەدەست هاتووە . باشە ئەی كوردانی باكور دوای 49 سأل خەبات و شەهیدكرانی هەزاران چییان بەدەستهێناوە ؟.
سێیەم :كەواتە دەبی دەست خۆشیان لی بكەین وشانازییان پێوە بكەین كە لەناو ئەوهەموو نەیارودوژمنانە هیچ نەبێ بونی خۆیان بۆ جیهان سەلماند.
ئێستا كاتی ئەوەیە باسی هۆكاری ڕەخنە بارانكردنی مەزڵوم عەبدی بكەم بۆچی؟
بەبۆچونی هەموو ئەوانەی خاوەنی ویژدانن ،وەرگرتنی پۆستی ڕاویژكاری بێ ناونیشانی سەرۆكی سوریا لە لایەن مەزڵوم عەبدییەوە ، ئارەزومەندانە نەبوەو بەزۆر بووەو لەناچاریدا بووە . وەرگرتنی ئەو پۆستە لە لایەن مەزڵوم عەبدییەوە كەسەردەمانێك بەرپرسی هێزێكی كوردی شەركەربووەولەسەر ئاستی جیهان وەكو پاڵەوان ناسرابێ ، نەبۆتە مایەی دڵخۆشی و شانازی پێوەكردن بۆی .بەڵام دڵنیابن بەزۆر ئەوپۆستەیان پێ وەرگرتووە ، بەتایبەتی تۆم باراك ناچاری كردووە .چونكە پێیان وابووە مانەوەی لەدەرەوەی حكومەت ، دەبێتە جێێ مەترسی ،بۆچی ؟. تا ئێستا بارودۆخی سوریا گێگیر نییە، لەولاوە هێڕسشی بەردەومی ئیسڕائیل مەترسی دروزەكان ، مەترسی عەلەویەكان، مەترسی هەندێك گروپی ناوخۆیی كەدژی شەرعن .ئەوەتا توركیا داوای لە بەریتانیا كردووە كەهاوكاریان بكات لە پێدانی زانیاری سەبارەت بەومەترسیانەی كەهەن لەسەر ئەحمەد شەرع بەتایبەتی لە لایەن ئێرانەوە . بۆیە ترسی ئەوەیان هەبووە ئەگەر مەزڵوم عەبدی لەدەرەوەی حكومەت بێت ،لایەنی دەرەكی بەكاری بهێنن دژی ئەحمەد شەرع یان لەكاتی هەر گۆرانكارییەك لەناوچەكە ، كوردەكان فرسەت بهێنن و لە حكومەت هەڵگەڕێنەوە . بۆیە بیریان كردۆتەوە كە مەزڵوم عەبدی ناچار بكەن ئەوپۆستە كارتۆنییە وەرگرێت وبیبەن لەنزیك خۆیانەوە داینین وچاوەدێریبكەن . دەتوانم بڵێم مەزڵوم عەبدی وەكودەست بەسەروایە ، بەلام لەژێر ناوی پۆستی ڕاوێژكاری سەرۆكی سوریادا .دڵنیاتان دەكەمەوە خۆشی هەر وای دەبینت . كەواتە مەزڵوم عەبدی ناچار كراوە ئەوپۆستە وەرگرێت ،نەك لەو گەورەیی خۆیەوە دابەزێت و پۆستێكی كارتۆنی بێ ناونیشان وەرگرێت .دڵنیام بە لای ئەوەوە وەرگرتنی ئەوپۆستە وەكوخواردنەوەی پیاڵە ژەهرەكەی خومەینی وایە بۆی . پێتان وانەبێ مەزڵوم عەبدی خۆشی باش نەزانێت كە ئەوپۆستە زۆر بێ بایەخەو تەواوكارتۆنییە ، بەڵام بەناچاری و لە ژێر گوشاردا ناچاربووە وەریگرێت . لە كۆتاییدا ڕووی دەمم دەكەمە برای خۆم دكتۆر ئیسماعیل نامیق و هەموو ئەوانەی بۆچونیان وەكو ئەو وایە بەرامبەر مەزڵوم عەبدی لەكاتێكدا بەوهەموو دوژمن و سەگوگورگە دەورە درابێ ودۆستێكی بڕوا پێكراوی نەبێت ، جگە لە قبوڵ كردنی ئەوپۆستە لە پێناوی پاراستنی هاوڵاتیانی كورد، دەیتوانی چیتر بكات ؟. ئەمەیان باشترە كەلەم ڕێگایەوە بتوانێت ڕێگری لەدەربەدەری كوردان بگرێت ، یان شەڕیكی خۆترێنی بێ مانا دروست بكات و ئەوكوردانەی تا ئێستا لەسەر زیدی خۆیان ماون، ئەوانیش دەر بەدەر بكەن و كۆی ناوچە كوردییەكان تەعریب بكرێت ، یان قوربانی بەخۆی بدات ؟. كەواتە قبوڵ كردنی ئەوپۆستە لەپێناوی پاراستن و مانەوەی كوردان لەسەر زیدی خۆیان باشترین بڕیاربووە . منیش و خەڵكی تریش دەزانین ئەوەی وەریان گرتووە لە بەرامبەر ئەوقوربانیەی كە داویانە زۆر كەمە . هیوادارم دكتۆر ئیسماعیل نامیق و هەموو ڕەخنەگرە كانیترهەست بەگرینگی ئەوبەر پرسساریەتە گەورەیە بكەن كە كەوتۆتە سەر شانی مەزڵوم عەبدی .بەراستی من هەر گیزچاوەڕوانی بۆچونێكی ئاوا بێ مانام لێ نەدەكرد كە بە مەزڵوم عەبدی بڵێت : ئەگەر بەپۆستی ڕاوێژكار ڕازی دەبوو ئەوە دەتوانرا لە سەرۆكایەتی هەرێم وەری گرێت و دواییش بڵێت : من پێش 11مانگ لە نوسینێكمدا ئاماژەم بەوە كردووە كە مەزڵوم عەبدی ئەوە نییە كە چاوەڕوانیمان لی دەكرد و ئەوكاتە قسەیان بەمن دەگوت لەسەر ئەوە ، بەڵام ئیستا خۆیان قسەی پێ ئەڵێن . بەڵام ئەگەر ویژدان بكەینە دادوەر هەردوك بەرەتان بەرامبەر بە مەزڵوم عەبدی هەم هەڵەیەو هەم زۆربێ مانایە . لەكۆتایی هەمووئەوەی نوسیومە ئەم پرسیارەتان ئاراستە دەكەم و هیوادارم وەڵامم بدەنەوە بە ڕونكردنەوەو بەبەڵگەوە ، ئەگەر ئێوە لەوبارودۆخەی بەسەر كوردانی سوریادا هات كەهیچ دۆستێكیان نەماو لەجێێ مەزڵوم عەبدی بونایە ،چیتان دەكرد؟ . ئەزانم زۆرن ئەوانەی لێم توڕە دەبن كاتێك ئەم بابەتە دەخوێننەوەو دەبینن زۆر باسی عەبدوڵڵا ئوچ ئالانم كردووە و غەدرم لێكردوە ،چونكە دەزانم زۆرن ئەوانەی زۆریان خۆش دەوێت و بە سەركردەیەكی زۆر گەورەشی دەزانن .هەمووكەس ئازادە چۆن بیر دەكاتەوە. بەڵام :ئەوەی من دەربارەی ئاپۆ نوسیومە تەواو بەڕاستی ئەزانم چونكە هەموو بڕیارێك لەسەر كۆتاییكەی دەدرێت و كۆتایی ئاپۆش ئەوەیە كە ئێستا دەردەكەوێت و نەك هەردەیەوێت ئاشبەتال بە خۆیی وحیزبەكەیی و پێشمەرگەكانی بكات ، داوای ئاشبەتاڵ بەهەموان دەكات و دڵێت :سەردەمی شەڕی چەكداری نەماوەو شوێن فەلسەفە ڕزیوەكەی من بكەون و داوای حكومەتی دێموكراتێك بكەن ،بەخوا زۆر حەیاتە . ئەوەی نوسویومە تەواو باوەڕم پێی هەیە و بەڕاستی ئەزنم، بۆیە نامەوێت درۆ نە لەگەڵ خۆم وئێوە و میللەتەكەم و ویژدانم بكەم. ماوەتەوە ئەوەی بڵێم : تۆ ئازادی چیم پێ ئەڵێی و خۆشت چۆن بیر دەكەیتەوە . ئایندەش بڕیار دەدات كێ هەڵەیەو كێ ڕاستە .سەركەوتن بۆ هەموان . دەمەوێ ڕوی دەمم بكەمە ڕەخنە گرەكان وپێیان بلێم : پەندێكی پێشان هەیە كە دەڵێت :تێر ئاگای لە برسی نییە ، ئەوەی لەشەڕدا نەبێت شێرە ، ئەوەی بە زستانێكی سارد لەبەردەم ئاگردانێكی گەرمدا دانیشێت ، ئاگای لە ئەوانە نابێ كە لەناو بەفردا لە سەرمان جیڕەی دانیان دێت . بۆیە كاتی ئەوە كاتێك سوژنێك دەكەی بەجەستەی كەسێكدا ، بۆ ئەوەی هەست بە ئازارەكانی بكەی ، دەرزییەكیش بەجەستەی خۆتدا بكە .