بە پێی بیرو بۆچونی گرامشی، هەمووان بیریارن بەڵام هەموو كەسێك ناتوانێت كاری بیریاران رۆشنبیران لە كۆمەڵگەدا بكات. جولیا بەنداش دەڵێت: رۆشنبیر ویژدانی میلەتە و دەتوانێت كاریگەریی لەسەر فەرمانرٍەوایان هەبێت. كەچی فۆكۆە دەڵێت: رۆشنبیری جیهانی شوێنەكەی بۆ رۆشنبیری پسپۆری خۆجێی بەجێهێشتووە و لە تاقیگەكەیدا كار دەكات، بەڵام دەتوانێت شارەزایی خۆی بەكار بێنێت و تاكی كۆمەڵ تەماشای بەرهەمەكانی و كاریگەریەكانی دەكەن.
ئەوەی جێگەی باسە، ناتوانرێت رۆشنبیری وەك پیشە بەكاربێت و رۆشنبیر تەنها تاكێكی لێوەشاوە و سەر بەچینێك بێت و پیادەی كاری خۆی بكات. رۆشنبیر پەیامێكی پێیە، بە شێوەیەك هەوڵی گەیاندنی دەدات و مەبەستەكەی لە ریگەی چالاكیەكانیەوە دەپێكێت نەك تەنها لە تاقیگە كاری خۆی بكات، وەكو هەندێك بەو شێوەیە تەماشای دەكەن.
ئەگەر لە رۆشنبیرانی كوردستان و ئەركە تایبەتیەكەیان لە ئاست دەسەڵات ورد بینەوە، لە هەردوو روویەوە: ئەوەی تایبەتە بە خودی رۆشنبیر، ئەگەر بتوانین رۆشنبیرانی كۆمەڵگە دیاریی بكەین و، ئەوەش تایبەتە بەدەسەڵات و دیدگای بۆ رۆشنبیر. لەبەر چەندین هۆكار ناتوانین لەسەر ئەرزی واقیع ئەرك و چالاكی تایبەتیی رۆشنبیر وەك چاودێر و چاكساز و پەیامهێن دیاری بكەین. بۆ؟
لە رووی بارودۆخی بابەتیەوە، تا ئێستا هۆشیاری گشتی و رادەی رۆشنبیری خەڵك و بارودۆخی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی میلەت لەو ئاستەدا نیە كە گوێ رایەڵی رۆشنبیر بن و ئەركی رۆشنبیر وەك خۆی بناسن و بسەپێنن و دەسەڵات ناچار بكەن كە هەڵوێَست و دیدی رۆشنبیر لەبەرچاو بگرێت و راوبۆچونیان لەمەرٍ بابەتە گستیەكان بخوێنێتەوە. ئاڵۆزیی باری ژیانی خەڵك بە گشتی و رۆشنبیر بە تایبەتی خۆی لە خۆیدا لایەكی نەرێنی سەپاندووە كە زۆرێك لە رۆشنبیران بە هۆكاری خودیەوە لە راوبۆچون و ئەركەكەی خۆیان دوور كەوتونەتەوە .
ئەوەی پەیوەستە بە دەسەلاتەوە، مانەوەی رۆشنبیر و چەقبەستنیەتی لە زەلكاوی نەزانی و دواكەوتویی، هۆكارەكەی زیاتر لە ئەستۆی دەسەڵاتدایە، لەبەر ئەوەی كە خودی دەسەڵاتەكە ئەوەندە لێی تێدەكات كە فەرمانرٍەوایی ئەركی ئەوە بە تەنها و هیچ لایەك لە خەڵكی تر ناداتەوە و وەكو ئەوەی دەسەلات قۆرخكاری بێت و ئامرازێك نەبێت بۆ سودی میلەت و بەریوەبردنی كارەكانیان. لەگەڵ ئەوەشدا كۆمەڵگە هیچ جێگەیەكی تایبەتی بۆ رۆشنبیر دانەناوە بۆ سنوردانان بۆ كاری نەشیاوی دەسەلات و رێكار لە دژی بگرێتە بە. ئەمەش بۆتە هۆكاری ئەوەی كە رۆشنبیر هەست بە بەرپرسیارێتی نەكات و خۆی لەقەرەی كاری رۆشنبیریی سیاسی نەدات و لە هەوڵی بەرژەوەندیە تایبەتیەكانی خۆی بێت.
بۆ چارەسەركردنی ئەم مەسەلەیە، هەنگاوی زۆری دەوێت چی لە رووی بابەتیەوە بێت یان خودیی تایبەت بە خەڵك و رۆشنبیریش، ئەمەش كاتێكی زۆری دەوێت تاوەكو دەسەڵات و كۆمەڵگە و رۆشنبیریش هەر یەكە و لای خۆیەوە دیدی خۆی لەمەر رۆشنبیر بگۆرٍێت و ئەرك و مافەكانی ئاشكرا بن لای ئەوان و رۆڵی خۆیان بە راستەوخۆ بێت یان ناراستەوخۆ لە راستەرٍێ كردنی دەسەڵاتی سیاسیدا یگێرٍن.