توندو تێژیەكانی ناو ئایینی ئیسلام لە كوێوە سەرچاوە دەگرێت؟

ساڵح ژاژڵه‌یی
  2026-08-22     4

                       بەشی یەكەم

بە پێی هەموو بەڵگەكان  دەبێ ئایینی ئیسلام یەكێك بێت لە ئایینە ئاسمانیەكان و لایەن خوای پەروەرگارەوە ڕەوانەكرابێ و خوای گەورەش پێغەمەری ڕاسپاردبێ  كە پەیامی خوا بە هەموو مرۆڤایەتی بگەیەنێت و بۆ ئەو مەبەستەش خوا قورئانی بۆ پێغەمەر ناردبێتە خواروەو هەموو ڕێنمایەكانی لە قورئاندا بۆ پێغەمەر دیاریكردبێ كە بە پێی ناوەرۆكی قورئان هەڵس وكەوت بكات . هەمووشمان ئەوە دەزانین كە بە پێێ قورئان بێت ئایینی ئیسلام بۆ هەموو مرۆڤایەتییە و كۆتا ئایینەو محمدیش كۆتا پێغەمەرە .

 ئەمە باسێكی زۆر گرنگ و ئالۆزو پڕ مشتومڕە . لە ڕاستیدا قسە كردن ولێكۆڵینەوەو ڕەخنەگرتن لە ئاینی ئیسلام ، كە نزیكەی یەك ملیارونیو مرۆڤ بڕوایان پێی هەیە كارێكی سوك وئاسان نییە . بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمانە  لەم سەردەمەدا زۆرن ئەوانەی لێكۆڵێنەوەو توێژینەوەو بەدواداچونی  زۆر دەكەن لەسەر كۆی ئایینەكان و پێغەمەرەكان و پەیامەكانیان و ڕەخەنەیان لێ دەگرن .  ئێستا  كار گەیشتۆتە ئەوەی گومان لەسەر خودی قورئان دروست بووە كەدەبێ فەرمودەی خوای گەورە نەبێت و پێغەمەر خۆی داینابێت . ئەمە قسەی زۆرێك لە زایان و شارەزایانی عەرەب خۆیانن . پرسیار ئەمەیە :

 ئایا دەبێ خوای گەورە  قورئانی بەزمانی عەرەبی بە تایبەت بۆ عەرەب ناردبێ؟. من لێرەدا هەندێك لە ڕاو بۆچونەكانی ئەو شارەزایانەی عەرەبانەتان بۆ دەگوێزمەوە ، بۆیە هێوادارم لە بری ئەوەی بكەونە تانەو تەشەنەو تۆمەتبار كردن  ، ئەگەر بۆچونێكی جیاوازتان لەسەر ئەو بۆچونانە هەیە ، یان هەموو ئەو قسەوباسانە ڕەت دەكەنەوە ،  دەتوانن بە بەڵگەوە ڕاستییەكان بسەلمێنن و ئەو بۆچونانە ڕەت بكەنەوە .

ئەوەی وای لێكردم پەنا ببمەم بۆ ئەم نوسینە ئەوتوندو تێژی و كارە نامۆیانەی ڕۆژانەیە كە بەناوی ئیسلامەوە لەناوكۆمەڵگادا  ئەكرێن  ،  نە لەگەڵ ئەوەدا یەك دەگرنەوە كە لە قورئاندا باس دەكرێت كە ئایینی ئیسلام ئایینی ئاشتی و پێكەوە ژیان مرۆڤ دۆستییەو، نە لەگەڵ ئەو هەموو شەڕو ئاژاوەوكوشتن و برینەی ناو خودی موسوڵمان یەك دەگرێتەوە . ئەگەر ئایینی ئیسلام ئایینی ئاشتی و پێكەوەژیان و مرۆڤ دۆستی بێت ، باشە ئەی ئەم ڕشتنی خوێنە بە لێشاو لەناو خودی موسوڵمانان خۆیاندا هۆكارەی چییەو بۆچی دەگەڕێتەوە ؟.  كەس ناتوانێت وەڵامی ئەم پرسیارە بە تەواوی بداتەوە چونكە زۆر فرە لایەنە . بەلام بە پێی تێگەیشتنی خۆم و ئەوەی لە كەسانی ترەوە گوێبیستی بووم ، هەوڵ ئەدەن منیش لە لایەن خۆمەوە بەشداری ئەو لێدوان و لێكۆڵینانەوەی زایان و ڕۆشنبیران بكەن كە لە لایەن ئایینی ئیسلامەوە دەری دەبڕن ، ئەگەر زۆر كەمیش بێت .

خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا دەفەرموێت : ( ما أرسلنا من رسول ألا بلسان قومه . ليبين لهم فيضل الله من يشاء ويهدى من يشاء وهو العزيز الحكيم ) واتە : هیچ پێغەمەرێكمان نەناردووە مەگەر بە زمانی گەلەكەی خۆی نەبێت بۆ ئەوەی پەیامەكەیان  بە زمانی خۆیان بۆ ڕون بكاتەوە.  پاشان خوا  كێی بوێت بە پێی یاسای خۆیی و شایستەی كەسەكە وێڵی دەكات ، واتە پشت گوێی دەخات و كێشی  بوێت ئەوە ڕێنمایی دەكات و خوا بەتواناو زانایە . با كەمێك لە ڕوانگەی ئەم ئایەتەوە بەدواداچون بۆ ئایینی ئیسلام بكەین . ئەگەر ئەو خوایەی محمد باسی دەكات خالقی ئەم گەردونە بیت وپێغەمەرەكانیشی بۆیە نادردبێت ،كە ڕێنماییان بكات بۆ ئاشتی و پێكەوە ژیان ، ئەی چۆن خوا دەبێ هەر خۆشی بفەرموێت ، ئەوەی بیەوێت گومڕای دەكات ، وێڵی دەكات ، ئیهمالی دەكات و ئەوەشی بیەوێت ڕینامایی دەكات  خوا خۆی زاناو بە توانایە . باشە  عەقڵ ئەوە قبوڵ دەكات خوا خۆی پێغەمبەرێك بنێرێت بۆ ڕێنمایی و ئاشتەوایی مرۆڤەكان ، بەڵام خوا خۆی جیاوازی لەنێوان بەندەكانی خۆیدا بكات و هەندێكیان سزا بدات و هەندێكێتر ڕێنمایی بكات  بۆ سەر ڕێگای ڕاست . باشە دەكڕیت بڕوا بەوە بكەین خوا خۆی بیەوێت فیتنەیی لە نێوان بەندەكانی خۆیدا دروست بكات ؟. پرسیار ئەوەیە : ئەگەر خوا خۆی توانای بەسەر هەمو شتێكدا هەبێت ،ئەی بۆچی ئەوانەشی كە خراپن باشیان ناكات و بۆچی دەبێ ئەوجیاكاریە بكات ؟.  لێرەوە گومان لەسەر قورئان دروست دەبێ كە ئەوەی لە قورئاندا هاتووە ، قسەی محمد خۆی بێ  ، نەك ئەوخوایەی ئەم گەردونەی دروست كردووە . ئەو خوایەی ئەم گەردونەی دروست كردووە نابێ كەس بتوانێت وێنای بكات ، ئەگەر منو تۆ بتوانین وێنای بكەین ،كەواتە ئەویش وەكومن وتۆ ئادەمیزادە . زۆر جار گوێبیستی ئەوەبوین  كە 124000 هەزار پێغەمەر هەبوون ، بەڵام تەنها ناوی  25 پێغەمەر هاتووە . لەو 25 پێغەمەرەش تەنها 4 پێغەمەریان خاوەنی كیتابی ئاسمانی بوون .  ئەوانیش پێغەمەر داود خاوەنی زەبوور و پێغەمەر موسی خاوەنی تەورات ، پێغەمەر عیسا خاوەنی ئینجیل ، دواجار پێغەمەر محمد خاوەنی قورئان . لە هەموشی سەرنج ڕاكێشتر ئەو پێغەمەرانەش هەموویان لە حیجازو فەلەستین دەركەوتون .

ئێستا دەیان پرسیارو گومان تەنها لەسەر ئەمە هەیە  : ئەگەر خوا بۆ هەموو قەومێك پێغەمەرێكی ناردبێت ، ئەی باشە نابێ پێمان بڵێن : پێغەمەری ئینگلیز ، ڕوسی ، ئەمەرێكی ، ئۆسترالی ، تایلەندی چینی ،  كورد ، تورك ،  فارس و بەسەدان میللەتیتر ، كێبون ، ناویان چیی بوو ، مێژویان هەیە ، یان نیانە ، ئەگەر هەیانە یان نیانە بۆچی ؟. پرسیارێكیتر ئەوەیە : بۆچی ئەو چوار پێغەمەرەی  كە كیتابیشیان هەیە ، هەر لە ڕۆژهەڵاتی ناوین دەركەوتون ، بۆچی ئەوكاتە وڵاتانی ئێستای دونیا نەبوون ؟. بەپێی عەقڵ ومەنتق لێكدانەوە بۆ ئەمە بكەین ،دەبێ خوا نەیزانیبیت ، كە ئەو وڵاتانەش هەن .  ئەگەر هەبوون بۆچی خوا پێغەمەری بۆ نەناردون . پرسیارێكیتر ئەوەیە : ئەگەر خوا لەبەر پێداویستی پێغەمەرانی ناردووە بۆناو میللەتان ، بۆچی هەر لەسەرەتاوە بۆ هەموو میللەتێك پێغەمەرێكی نەناردووە  بۆ ڕێنمایی و ئەگەر ناردنی ئایینیش گرنگەو پێویستە بۆ هەموو میللەتان ، بۆچی دوای پێغەمەر محمد نە هیچ ئایینێك و هیچ پێغەمەرێكی تری نەناردووەو  گوایە محمد كۆتا پێغەمەرەو  قورئانیش كۆتا كیتابی خوایە .

 باشە خۆ دنیا هەر بەردەوامەو كۆتایی نەهاتووەو ئەگەر سەرنج بدەن ، ئێستا لە سەر كۆی زەوی كێشەو ناكۆكی و شەڕو ئاژاوەو خوێنڕشتن هەیە ، لە ئێستادا لە هەموو كات كۆمەڵگای ئادەمیزاد  پێویستی زیاتری  بە پێغەمەر هەیە بۆ ئەوەی ئاشتەوایی دروست بكەن .ئەم پرسیارە وەڵامی ئەوێت و ئایا كەس هەیە وەڵامی بداتەوە ؟. ئەگەر خوا بۆ هەموو میللەتێك پێغەمبەڕێكی ناردبێت ،ئەی كوا پێغەمەرەكەی كورد  كە  بەزمانی كوردی قسە بكات ، لە كاتێكدا ، كورد پێش عەرەب بوونی هەبووەو پێش ئەوەی ئایینی ئیسلام دروست ببێت ، عەرەب تەنها لە یەمەن و حیجازو ئەردەن  هەبووە .پرسارێكیتر ئەوەیە : ئەگەر خوا پێغەمەرەكانی ناردووە بۆ ئەوەی ئاشتەوایی كۆمەڵگا دروست بكەن ، پەیوەندی نێوان مرۆڤەكان باش بكەن و خە ڵكی وا لێبكەن بڕوا بەخوای تاكو تەنها بهێنن ، جیاوازی نێوان میللەتان چارەسەر بكەن ، بۆچی خوا ئەو هەموو پێغەمەرو ئەو هەمووئایینانەی ناردووە بۆ سەر گۆی زەوی ؟. باشە باشتر نەبوو یەك ئایین بۆ هەموو ئادەمیزادەكان بنیڕیت و هەرچی ڕینمایی هەیە دیاری بكات و یەك پێغەمەریش وەكو نوێنەرو نێردەی خۆی بنێرێتە ناو كۆمەڵگەی ئدەمیزاد بۆ ئەوەی بە یەك شێواز ڕینامایەكانی بە هەموو خەڵكی بگات ، ئەی باشتر نەبوو ئەو هەموو پیغەمەرانە بە بەرنامەی جیاوازەوە بنێرێتە سەرزەوی لە بڕی ئەوەی ئاشتەوایی گشتی بەرهەمبێت ئەو هەموو جیاوازیانە دروست بێت و خەڵكی دژی یەكتری بوەستنەوەو شەڕی یەكتری بكەن و ڕقیان لە یەكتری بێت ، باشە خوا چ پێویستی بە دروست كردنی ئاژاوە هەبوو لەناو بەندەكانی خۆیدا . 

لە هەموو ئەمانە سەرنجڕاكێشتر ئەوەیە : چۆن  دەبێ ئەو خوایەی خالقی ئەم گەردونەیە پێغەمەرێك بە پەیامێكی خۆیەوە بنیڕێتە سەر زەوی بۆ ڕێنمایی و ڕیكخستنی كارو باری خەڵك. دوای ماوەیەك پێغەمەرێكی تر بنێرێت و بڵیت ، لێرە بەدواوە ، دەستبەرداری ئەم پێغەمەرە ببن و ئەوەتا پێغەمەرێكیترم بۆناردوون  دوای ئەو بكەون . دوایی شەڕلە نێوان شوێن كەوتانی  پێغەمەری كۆن و تازە دروست ببێت و یەكتری بكوژن . باشە پێتان وایە خالقی ئەم گەردوونە شتی ئاوا بكات ؟.بیر بكەنەوە محمد پێغەمەری ئیسلام چ كارەساتێكی بەسەر جولەكەكانی مەدینەدا هێناو چۆن لەناوی بردن . باشە پێتان وایە خوای ئەم گەردوونە ، خوایەكی شەڕانگیزو فیتنە بێت ؟.  باشە كەس وەڵامی ئەم پرسیارەی هەیە ؟.  لە ڕاستیدا زۆرینەی موسڵمانان زۆر بە هەڵە لە ئایەتەكانی قورئان گەیشتون و بەو هۆیەوە توشی كێشەو ناكۆكی زۆر بوونەوە . خوای گورە لە سوڕەتی ال عمران ئایەتی 20 دەفەرموێت ( أن الدین عندالله الأسلام ). پێ دەچی زوربەی موسوڵمانان بەهەڵە لەم ئایەتە گەیشتبن بۆیە ئەوەی موسوڵمان نەبێت بەكافری ئەزانن و  فەتوای كوشتنی بۆ ئەدرێت .  ئەم ئایەتە بە مانای تەسلیمبون ڕازیبون بە هەموو پێغەمەرەكان و ئایینەكان نەك تەنها بە محمد (د.خ) و ئاینی ئیسلام   . ئەگەر وانەبێت : مانای وایە خوا هەموو دینەكانی تری پوچەڵ كردۆتەوەوڕۆڵیان تەواو بووە بە پێغەمەرانی خاوەن ئایینەكانیشەوە و هەربە ئەوەشەوە  نەوەستاوە كێشەوئاژاوەو كوشتن لەنێوان شوێن كەوتوانی ئەوپێغەمەرانە دروست بووە كە خوا خۆی بۆ ڕێنمایی مرۆڤەكان ناردونی .  ئەگەر سەرنج بدەن گۆڕانی سیستەمی حوكمڕانی بە تایبەتی  لە وڵاتانی ئەوروپا  ،  بەردەوام هەنگاوی باشتر بەرەو پێشە وە دەنێت ، عەدالەتی كۆمەڵایەتی باشتر دەبێت ، یەكسانی باشتر دەبێت ، ئاشتەوایی و پێكەوە ژیان باشتر دەبێت ،  ڕێزی ئافرەت زیاتر دەگێرێت . پرسینەوە لە تاوان باران دەكرێت و سزادەدرێن . ئایا خوای گەورە كە خالقی ئەم گەردونە بێت ،چۆن دەبێ نەیتوانیبێت  بەرنامەیەكی وا دانێت كە ئەو بەندانەی كەخۆی دروستی كردوون  بەئاشتەوایی بەیەكەوە بژین وخۆی كێشەیان بۆ دروست بكات . سەیركەن لە ژێر سیستەمی ئیسلامی و قورئاندا  خەڵكی ئەفغانسان چۆن دەژێن ، خەڵكی غەزە حاڵیان چۆنە . دەركەوتنی داعش و ڕێكخراوە تێرۆریستە ئیسلامیەكان و وێرانكردنی وڵاتانی ئیسلامی  بەرهەمی خودی ئیسلام خۆیەتی . كەواتە دەكرێ و ئومێد هەیە مرۆڤایەتی هەنگاوی باش بننێت  بۆ ژیانێكی خۆشتر لە ژێر سیبەری پەرچەمی ئیسلامدا وەكو بەم شێوەیەیی ئێستا دەبینرێت؟

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
دوای گەمارۆ نوێیەکانی واشنتۆن؛ ئێران هەڕەشەی وەڵامدانەوەی "وێرانکەر" لە ئەمریکا دەکات
باخچەلی حەوت خاڵ دژی ئیسرائیل پێشنیاز دەکات
ده‌سته‌ی ده‌ستپاكیی عێراق: زیاتر له‌ 16 هه‌زار خانه‌نشین دوای مردنیان موچه‌كانیان رانه‌گیراوه‌
لاهور شێخ جەنگی، لەیادی هێرشکردنە سەر "لالەزار"دا شیعرێک بڵاودەکاتەوە
وه‌زاره‌تی دارایی هه‌رێم: ئاماده‌كردنی پشكی هه‌رێم له‌ بودجه‌ی عێراق كۆتایی هات و بۆ به‌غدا نێردرا
چین له‌ وه‌ڵامی ئه‌مریكادا: سزا و گوشاره‌ ئابورییه‌كان چارەسەری قەیرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناكه‌ن
قەرەیلان: بەبێ بەشداریکردنی ئۆجەلان چەکدانان ئەستەمە و یاساکەی تورکیا ناتوانێت کێشەی ١٠٠ ساڵە چارەسەر بکات
تره‌مپ: ئه‌گه‌ر پێویست بوایه‌‌، سه‌د جاری دیكه‌ هێرشم ده‌كرده‌ سه‌ر ئێران
حکومەتی عێراق: ٣٠ی ئەیلول کۆتا وادەی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانانە نەک چەکداماڵینی گروپەکان
فەرهاد ئەتروشی: پێشمەرگە جیاوازە و بنەمایەكی دەستوری هەیە
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×