تەنز ژانرێکی ئەدەبییە و تێکەڵ بە ناوزراندنی مەکەن 

دانا مه‌نمی‌
  2022-12-24   

لە ئەدەبیاتی کوردیدا تەنز لقێک وەیان ژانرێکی ئەدەبی و هونەرییە، خاوەن مێژوویەکی دورو درێژە بە جۆرێک مێژووی ئەدەبی کوردی لە سەدەی بیستەم دا زۆرترین تەنزی لە خۆگرتووە ، زۆرینەی شاعیرانی کورد لە هەلومەرجێکی زۆرئەستەم لە ڕووی سیاسی کۆمەڵایەتی و ئابورییەوە لە دۆخێکی دژوارو نەدارو چەرمەسەرییدا ژیاون وهۆنراوەیان هۆنیوەتەوەو  زۆرینەی هۆنراوەکانی ( بێکەس، قانع ،شێخ رەزا تاڵەبانی و شوکری فەزڵی و هێمن و مەلا مارف کۆکەیی چەندینی تر) پڕیەتی لە تەنزو هەجوو . 

 

لەناو ئەدەبیاتی جیهانیشدا گرنگی و بایەخی زۆر بە تەنز دراوە ، مەسەلەن “بۆکۆڤسکی” لە ڕێگەی چیرۆک و ڕۆمانە تەنزئامێزەکانی ، یان “دۆستۆڤسکی و ئەنتۆنیۆ چیخۆف و  مراڤیاو عەزیز نەسین “هەر یەکێک لەمانە هەم کۆمەڵگاو هەمیش حکومەتەکانیان خستووەتە ژێر پرسیارەوە ، مەجلیسی شاعیرانی کوردیش بە گشتی پڕ بووە لە  قسەی خۆش و نوکتەباز و تەنز و باشتر توانیویانە پەیوەندی لەگەڵ چین توێژە جیاجیاکاندا بگرن ، هۆنراوەکانی ئەو سەردەمە لە دڵ دەنیشن و مەفاهیمی نوێیان بە زمانی تەنز ئامێز خستووەتە ڕوو لەپاڵ ئەوەشدا ڕەچەشکێن بوون و بە توندی رەخنەی تەنزیان لە بێ ئاگایی خەڵک و لە زوڵم و ستەمکاران گرتووە . 

 

تەنز لەپاڵ ئەوەی کە ژانرێکی ئەدەبی رەخنەگرتنە   بەرپرسیارەتیەکی ئەدەبی ئەخلاقیشە کە بابەتیانە بە ئامانجی  بونیادنان رەخنەکانی دەخاتەڕوو ، رەخنەگرتنیش مافێکی یاسایی‌و رێپێدراوی هەموو کەس‌و رۆژنامەنوس و ئەدیب و شاعیرێکە دەبێ ڕێزی لێبگرین و کوێرانە تیکەڵی نەکەین بە ناوزراندن ، بەڵام ئەوەی لێرەدا کێشەیە ئەو تێگەیشتنە سیاسییەیە کە هەندێک حیزب بۆ تەنز هەیانە و لەپاڵ ئامانج و خەونێکی سیاسی دا تێکەڵی ناوزراندن ( تشهیر) دەکەن ! دوایەمین تەنزی د.شێرکۆ عەبدوڵا لە بارەی قۆنتەراتەکەی شاری سلێمانیەوە پارتی تەنگەتاو دەکات ، تەنگەتاوی ئەم حیزبە بەڵگەی ئەوەیە کە هیچ سیستەمێکی فیکری و ئەخلاقی لە پشتیەوە نییە وە هیچ لە دونیای فیکرو ئەدەبیات نازانێت و هیچ تەفسیرێکیشی بۆ ئەو شتانە نییە کە دەیڵێت ! 

 

د.شێرکۆ عەبدوڵا لە دوای ڕاپەرینەوە زۆرترین خزمەتی ئەم لقە ئەدەبیەی کردووە ، بێ گوێدانە تیروتوانجی خەڵک و هیچکات باکی بە چاوسورکردنەوەی بەرپرسان نەبووە و لە قەفەزی هیچ حیزبێکیشدا هەتا بە یەکێتیشەوە گیری نەخواردووە ، هیچ گۆشەو سوچ و کەلێنێک نییە لەو کوردستانە زمانی تەنزە شیعرییەکانی  د. شیرکۆ عەبدوڵای پێ نەگەیشت بێت ، هەموو ئاشنای گۆڤاری سیخورمە بووین کە بەتەمەنترین و دەوڵەمەندترین گۆڤاری تەنز ئامێزە لە كوردستاندا دەرچووبێ و  باشکاتبەکەی د.شێرکۆ عەبدوڵا بوو،  سەرباری ئەوەی ڕۆڵێکی بەرچاوو گەورەی هەبووە لە دەوڵەمەندکردنی چەندین ماستەرنامەداو هاندەرو ڕێنیشاندەری خویندکاران بووە .

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
توركیا كوژرانی سه‌ربازێكی وڵاته‌كه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستان راگه‌یاند
محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود: ئێوه‌ ئه‌وه‌نده‌ موهیمن ئه‌مریكاو ئێران رێكده‌خه‌ن، ئه‌ی بێزه‌حمه‌ت بۆ خۆتان رێكناكه‌ون
سەبارەت بەبڕیارەکەی دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق بە "نادەستووریبوون"ـی یاسای ژمارە 21ـی ساڵی ‏‏2003ـی پەرلەمانی كوردستان
حكومه‌تی عێراق: له‌ماوه‌یه‌كی نزیكدا نرخی 100 دۆلار له‌ بازاڕی ره‌شدا بۆ 155 هه‌زار دینار داده‌به‌زێنین
نه‌تانیاهو: له‌ماوه‌ی دو ساڵی داهاتودا رژێمی ئێران ده‌ڕوخێنین
شەپۆلێکی نوێی هێرشی مووشەکی و درۆنی بۆ سەر سعودیە؛ ٤ بریندار لە ڕیاز و زیان بەر دامەزراوەیەکی ئارامکۆ کەوت
رێكخراوی یه‌كڕیزیی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان داوای رونكردنه‌وه‌ له‌ سه‌رۆكی هه‌رێم ده‌كات
لە ناو زیندانەوە بۆ ڕیزبەندی پێنج گەورەترین نووسەری مێژووی تورکیا؛ تیراژی کتێبەکانی دەمیرتاش یەک ملیۆنی تێپەڕاند
دڵشاد شه‌هاب: هه‌ندێك له‌ هێزه‌كانی رۆژهه‌ڵات له‌ كاتی جه‌نگدا خه‌ریكی نمایشی سه‌ربازی بون
بەها ئەعرەجی: نەوتی عێراق بە پارێزگاریی ئەمریکا لە ڕێگەی عومانەوە هەناردە دەکرێت و ئێران هاوکارمان نەبووە
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×