چەک لە کۆمەڵگای پڕ چەک شوناسە

شۆرش خالید ئاژگەیی
  2024-06-15   

هەمیشە لەو کۆمەڵگایانەی فکر لە پانتای ژیان و کایەی کۆمەڵایەتی و سیاسیدا بە خراپترین شێوە خراوەتە پەراوێزی سەرجەم حیسابات و خەون و خەم و خەیاڵ و دانانی ستراتیژی کارکردن و مامەڵەی رۆژانەوە، هەرگیز پەنا بۆ ئارگۆمێنت گۆڕینەوەو زمانی گفتوگۆو دانوستان و نەرمی و نیانی نابردرێت. لەم جۆرە کۆمەڵگایانەدا هەمیشە جۆرێک لە هەستی رقاوی و بوغزو حەماس و تووڕەیی و هەڵچوون و تەقینەوە زاڵە بەسەر جۆری مامەڵەی تاکەکان لەگەڵ یەکتر و کایەی ژیان و پێکهێنەرەکانیدا. 

 

کۆمەڵگای پڕ چەک بەوە دەناسرێتەوە بەردەام وەک بەرمیلێک و چەندین بەرمیلی بارۆتی تر و چەک و جبەخانەی جۆراوجۆری وێرانکەر،  ئامادەیی دروست کردنی رووداوگەلی دڵتەزێن و نانەوەی گرژی و ئاڵۆزی  و تراژێدیای هەیە و ئەشێ لە چرکەساتێکی چاوەروان نەکراودا دۆخێکی پڕلە گرژی و  کارەسات و  خوێن رشتن و شڵەژان و قەرەبوونەکراوی ناجۆر دروست بکات، چارەسەری مەحاڵ بێت.  

 

ئامادەیی چەک بە هەموو جۆرەکانیەوە لەم کۆمەڵگایانەدا  تەنیا ئامرازێک نیە بۆ بەرگری کردن لە خود و خێزان و ئارامی و سەروماڵ و سەروەت و سامان، بەڵکو ئامرازێکی کاریگەرە بۆ سەپاندنی بیروڕای بەرتەسک و هەژمونی گرووپ  و بەرژەوەندی و  دروست کردنی دۆخێکی نائەمنی تایبەت بە بیانووی پاراستنی ئاسایشەوە. بە واتایەکی تر سوکایەتی کردن بە چەمکی“ ئاسایش و هێمنی” بە ناوی خودی ئاسایشەوە. 

 

لەو کۆمەڵگایانەی دیاردەی چەک هەڵگرتن لە دیاردەوە بووە بە حاڵەت و لە حاڵەتیشەوە بووە بو کولتورێکی زاڵ و هێمای شانازی کردن و خۆبادان، زۆر ئەستەمە فکر بتوانێ لە مەیدانی زۆرانبازێدا لەگەڵ تەوژمی  بەرفراوانی کولتوری زاڵی “ چەکداری” بکەوێتە گفتوگۆوەو دۆخێک بێنێتە ئاراوە کۆمەڵگا قەناعەت بەوە بکات، کۆمەڵگا بە بێ چەک جوانتر و باڵاترو شارستانیترو بەنرخترو بەهادارترە . 

 

بەکارهێنانی چەک لە بری ئارگۆمێنت هێنانەوەو گۆڕینەوەی بیروڕاو گفتوگۆی نەرم بە ئاڕاستەی چارەسەر کردن یا نزیک کردنەوەی بیروڕاو ئایدیاکان،  یەکسانە بە لە جوانی خستنی مرۆڤ و کۆمەڵگاو درێژەدان بە پرۆسەی بێنرخ کردنی سەرجەم ئەو شتانەی مرۆڤ بە “ مرۆڤایەتیەوە” دەبەستنەوەو مایەی شانازیکردنن. 

 

ماهیەتی خودی چەک لە کۆمەڵگای پڕ چەک، گرێدراوی ئەو پێشینە کولتوری و سیاسی و ڕێبازو واقع و نەریتەیە تاکەکانی لەسەری ڕاهاتوون و پەروەردەکراون و دیاردەی بێ چەکی لە خەیاڵدانی تاکەکان بەرامبەرە بە داماڵینی کەسایەتیان لە هێزو دەسەڵات و گەورەیی و جوانی و باڵادەستی و خۆبەدەستەوەدانێکی فیزیکی و سازش و مل دان بۆ خواستێکی نەخوازراوەوە. 

 

فکر لێرەدا تا ئاستێکی یەجگار نزم  دابەزیوەو بە هیچ شێوەیەک دەرفەتی ئەوەی پێ نابەخشرێت لە گۆڕەپانی ململانێکاندا رۆڵ بگێڕێ و بکرێ بە ئامرازێکی چارەسەرو بەلادادانی ناکۆکیەکان و هێنانە ئارای دۆخی دڵنیایی و دڵنەوایی گشتی و پاراستنی بەهاکانی کۆمەڵگا. 

 

لە کۆمەڵگای پڕ چەکدا، چەک و دیاردەی چەکداری لە چەشنی شوناس و پێناسی پێگەی کۆمەڵایەتی و هێزەدەسەڵات و باڵادەستی و هەژمونگەراییەوە، وێنای بۆ دەکرێ. چەک یەکسانە بە “ هێز “و بێ چەکیش یەکسان کراوە بە “بی هێزی“ و  هێمایەکی  خراپی سایکۆلۆجیە بۆ پەراوێز کەوتن و حیساب بۆ نەکردن و کرچ وکاڵ بوونەوەی  پێگەو دەسەڵاتی تاکی بێ چەک لە کۆمەڵگای پڕ چەکدا. 

 

لەمجۆرە کۆمەڵگایانەدا هەموو  جۆرە دەرفەتەکانی گفتوگۆ و ڕاگۆڕینەوەو دانوستان،  نەک هەر لە رەوتی ژیان و پرۆسەی سیاسی و کۆمەڵاتیدا ژێر پێ دەخرێن، تەنانەت  مێدیاش بە هەموو باڵەکانی و پەروەردەوئایینیش بە گشت تەوژمەکانیەوە دەکەونە  ژێر کاریگەریە فرە رەهەندو بەهێزەکەی زاڵبونی عەقڵیەتی گشتی و بڵاوکردنەوەی کولتوری چەکداری. 

بەم شێوەیە بەها جوانە کۆمەڵایەتی و نەریتە کۆپەسەندە گشتیەکان هیچ رۆڵ و کاریگەری و نرخێکیان بۆ ناهێڵرێتەوە. 

دواجار واقعێک دێتە کایەوە،  ڕای گشتی زیاتر بەلای زاڵکردن و پەرەپێدانی کولتوری “ چەک هەڵگرتنە” تا پاراستنی ئاسایشی کۆمەڵگاو خێزان و گەشەو پێشکەوتن و نەهێشتنی دیاردەی چەکداری و داماڵینی کۆمەڵگا لە چەک، لەرێگەی گفتوگۆو فکرو ڕاگۆڕینەوەوە.

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
لە سلێمانی دەست بەسەر کێڵگەیەکی برنجدا گیرا
تا کارلەکار نەترازاوە ناوی خوا بهێنن و ئارامبگرن...
عەگید کەلاری: گەلی کورد دوو ئیدارەیی قبوڵ ناکات و پارچەبوون پارتی و یەکێتیش دەڕوخێنێت
چوارچێوه‌ی هه‌ماهه‌نگی: میوانداری وه‌فدێكی سلێمانیمان كرد كه‌ پێكهاتبون له‌ نزار ئامێدی، بافڵ تاڵه‌بانی و شاسوار عه‌بدولواحید
حکومەتی عێراق: مۆڵەت دراوە کەتیبەکانی حزبوڵڵا جورف سەخر چۆڵ بکەن و ئەگەری هەیە سوپا بچێتە هەرێمی کوردستان
عێراق بڕیاریدا به‌ راگرتنی ته‌له‌گرام و هه‌رێم ده‌ڵێت: هیچ نوسراوێكی ره‌سمیمان پێنه‌گه‌یشتوه‌
نوسینگەی سەرۆکی کۆمەڵ: عەلی باپیر ڕەتینەکردوەتەوە پێشوازی لە شاسوار عەبدولواحید بکات
رۆیته‌رز: بۆرییه‌كه‌ی جورف سه‌خر كون كراوه‌و له‌ 2021ه‌وه‌ به‌ به‌های سه‌دان ملیۆن دۆلار نه‌وتی لێبراوه‌
عه‌لی حه‌مه‌ساڵح: ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێم له‌ ترسی عێراق، باری قاچاخ و تانكه‌ریان راگرت
سەعدی پیرە لەبارەی دووئیدارەیی: ئەوە هەوڵێکی کەمی بافڵ تاڵەبانییە بۆ ئەو کردە نادروستە
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×