رووبەری دونیای ئێمە پڕیەتی لەو بکەرو سیستەم و فۆڕمی کۆمەڵایەتی و دامەزراوانەی لێبڕاوانە سەرقاڵی بەرهەم هێنانی وەهم و دونیاو حیکایەتی درۆیینن. وەهمی “ منی پیرۆزو رەسەن” و ئەوانی “ نەیارو نارەسەن” و وەهمی “ دونیای منی جوان “ و “ ناشرینی” ئەوو “ منی ئیماندار” و “ ئەوی بێ باوەڕ” و بەڵێنی رۆژانی باشترو دۆخی گونجاوتر و پاشەرۆژی پڕشنگدارتر و دەسکەوتی ترو منی باشترو ئەمەی ترو ئەوەی تر.
دیوێکی وەهم بە خۆشباوەری و دروست کردنی دونیایەکی خەیاڵاوی و پڕلە خەیاڵ پڵاوو بێ ماف کردن و گەوجاندنەوە سواق دراوە. لێرەدا وەهم پێدراوێکی سرووشتی یا دەسکەوتێکی زانستی و ئەکادێمی نیە. بەڵکو دروستکراوێکی سایکۆلۆژیە بۆ زاڵبوون و ئاراستەکردنی جەمسەرەکانی کۆمەڵگا.
وەهمی بەرهەمهێنراو، لە دەرەنجامی پرۆسەیەکی چڕوپڕی گەوجاندن و خەواندن و ناهۆشیاری و نائاگایی و چەواشەکاری و لە خشتەبردندا بەرهەم دێت.
وەهم دروستکراوی خودی مرۆڤ خۆیەتی. ئەشێت کاراکتەر یا سیستەم یا دامەزراوەیەکی دیاریکراوی کۆمەڵگا لە دروستکردنیدا رۆڵێکی گەورە بگێڕێ، سەرمایەگوزاری لەسەر بکات و بەشێوەیەکی سیستەماتیک ئاراستەی بکات و لە دەسکەوت و بەرهەمەکانیەوە بخوات و بەهەردوو دەست دەستی پێوەبگرێ.
لێرەوە وەهم وێنای ئەو دونیایەیە تاک و ئەندامانی ناوەوەی ئەبن بە کۆمەڵێک بکەری ئاراستەکراوو تاکرەهەند لە بیرکردنەوە و داماڵدراو لە فکرو تازەگەری و داهێنان و داخراو بەرەو کرانەوەدا.
وەهم هەڵگری هەموو ئەو تایبەتمەندیە زاتیانەیە مرۆڤی خۆشباوەڕ لە سیاقێکی تەسک و تاک رەهەندو تەوق دراودا، بۆ ماوەیەکی درێژخایەن، تیایدا لە شوناس و فکرو داهێنان و جیاکردنەوەی هێڵەکان دادەماڵدرێ و مرۆڤێکی وەهماوی و تەسکبین و دەمارگیری لێ بەرهەم دێت. لە دوورمەودادا مرۆڤ لە دەرەنجامی کارلێکی بکەرو میکانیزمەکانی ناو ئەم کارگەیە، دواجار رۆبۆت ئاسا لە فۆڕمی بوونەوەرێکی دەستەمۆکراوو گوێرایەڵ و بێ دیدگای رەخنەیی دەردەکەوێ و هەوڵی دەست بەسەراگرتنی سەرجەمی کایەکانی ژیان و دارشتنی فۆڕمێکی تر لە کۆمەڵگاو ڕای گشتی دەکا بە ئەولەویەت و ستراتیژی کارکردنی.
وەهم لە رووی سایکۆلۆجیاوە لە تەونێکی جاڵجاڵۆکەی پڕپێچ و پەناو ئاڵۆزو پڕ درۆو بەڵێنی شێرەبەفرینەی خەڵەتێنەری بێ مانا دەچێت، هزری ئازادی مرۆڤ لە خاچ دەدات و دەیکا بە بوونەوەرێکی بەتاڵ کراو لە سیحری دیدگاو روانگەو گۆشەنیگا هەموڕەنگ و رەخنەییەکانەوە.
وەهم دروستکراوی سیستەم و دامەزراوە باڵادەستەکانی کۆمەڵگایە بۆ لغاوکردنی کۆمەڵگاو تاک و سەپاندنی هەژمون و گرتنە دەستی هەموو جووڵەو ئاڕاستەیەکی کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابوری و پەروەردەیی و لە مرۆڤ خستنی تاکەکان و کۆنترۆڵی کۆمەڵگا بۆ بەردەوامیدان بە باڵادەستی و هەژمون و یاریکردن بە عەقڵ و ژیان و ئاوەزی تاکەکانەوە.
مێشکی مرۆڤی وەهمگەرا لە چەشنی مێشکێکی هاک کراوو فۆڕمات کراو، وەک رۆبۆتێکی قوڕمیشکراوی بارگاویکراو بە تاکە ئایدیۆلۆژیاو مەعریفەو رێساویاساوە، یەکەیەکی بێ رۆح و بێ روئیاو بێ جیهانبینی و کەنارکەوتووە. تاکی وەهمگەرای دابڕاو لە واقیع و نقوم بوو لە نێو خەیاڵ پڵاوو دروشم و بەڵێنی درۆیین و چەواشەکارانە، هەست بە دڵخۆشیەکی بێ وێنەو بێ سنوور و شانازیەکی ساختەی پیرۆزەوە دەکات. ئەمی وەهمگەرا پێی وایە خۆشبەختی و کامەرانی رەهای دۆزیوەتەوەو هەموو خواستەکانی دوای تێکۆشانێکی بێوچان بەرکەماڵ بوونە. ئەو ئامادەیە تا دوا هەناسە لە ناو دونیای وەهمگەرای خۆیدا جینگڵ بدات و هیچ گۆڕانکاریەک بەسەر فۆڕمی بیرکردنەوەو بۆچوونەکانیدا نەیەت و وەک خۆی بە دەست لێنەدراوی و خاوی بمێنێتەوەو تا دواهەناسە لە خزمەت بەرهەمهێنەرانی ورهمدا درێژە بە ژیان و جموجۆڵەکانیەوە بدات. هەر بۆیەش ئامادەیە تا سەر ئێسقان بەرگری لە یەکەی وەهم و سەرلەبەری نۆڕم و بکەرو کاراکتەرە بەرهەم هێنەرەکانی ناو خودی وەهم بکات و فۆڕمێکی “ بە پیرۆزبوون” یان پێ ببەخشێت و تا ئەبەد لە دۆخێکی سایکۆلۆژتای کوشندەو داخراوی فکرو مەعریفەی گشتیدا بمێنێتەوە.
لە رووبەری دونیای تەسک و سنوورداری وەهمدا، ئامانج لە هەموو ستراتیژو کارو کردارو جووڵەو چالاکی و گشت کۆگیریەکان، دروست کردنی دونیایەکی یەکرەنگ و یەکدەنگ و تاک دیدگا و یەک ئاراستەی بیرکردنەوەو نووسینەوەی یەک مێژووە. حەقیقەت لە ناو دونیای وەهمی دروستکراودا یەک حەقیقەتە، ئەوانیتر گشتیان درۆیین و دوژمنکارانەو ژەهراوی و ناڕاست و بۆگەن و چەواشەکارانەن. لێرەدا زیهن و فکرو بیرکردنەوە هەڵگری یەک رەهەندو یەک وەزیفەن. ئەویش پیرۆزی بەخشینە بە وەهم و بەرگری سەرسەختانەیە لە ماهیەتی وەهم و پێدراوەکانی ناویەوە.
پانتای بیرکردنەوە لە ناو دونیای وەهم، رووبەرێکی تەسک و لە قالبدراوو کۆنترۆڵکراوو چاودێری کراوە. دیدگاو جیهانبینیەکان لە ناو دونیای وەهم بەرامبەر بە کایەی ژیان و سیاسەت و داهاتوو، سنوور و مەودایەکی دیاریکراوو کورتەو زۆر بڕ ناکەن. هزرو بیری ئازاد زۆر بێرەحمانە لە مەنگەنەدراون و تواناو هێزی هەر جۆرە جووڵەو داهێنان و تازەبینین و دروست کردنی هۆشیاری دەستەجەمعی، بەردەوام لە ژێر کارتێکردن و کارلێک و کاریگەری کوشندەی میکانیزمی بکەران و دامەزراوە بەرهەمهێنەرەکانی ناو خودی یەکەی وەهمدان و لە هەرجۆرە روانگەو دیدگای و فکری نوێ و ئاراستەی تازەوە کەوتوون.
ماهیەتی مرۆڤی وەهمگەرا بە جۆرێکە، جیاوازی بینین و دیدگاو بیروبۆچوونی جیاواز بە گەورەترین هەڕەشەی بونیادی و مەزنترین ئاڵنگاری و مەترسی بۆ سەر ماهیەتی بوونی خۆی و بەرژەوەندیەکانیەوە وێنا دەکات و لای ئەم، ئەو جۆرە لە ئاڵنگاریە یەکسانە بە هەڕەشەیەکی جیددی و بونیادی و گەورە بۆ سەر دونیا دروستکراوەکەی وەهم و مێژووی ئەوو دامەزراوەکانی ناوەکیەوە .
بە گشتی مرۆڤی وەهمگەرای تاک رەهەندی دەستەمۆکراو بۆ هەر پەیامێکی ناو دونیای وەهم ئەرکی سەرلەقاندن و بەڵێ وتنە. ئەم، هەڵگری یەک شوناسە و یەک پێناسەی گشتیە و تەنیا بروای بەیەک مێژوو و حیکایەت و گێڕانەوە هەیە.
تاکەکانی سەر رووبەری وەهم لە رووی فکرەوە هەموویان لە یەک ئەچن. مرۆڤی وەهمگەرا بەردەوام مێژوو و گێڕانەوەو حیکایەت و حەقیقەتەکانی تری دەرەوەی وەهم، بە تووندی رەت دەکاتەوە و ئەشێت تا سنووری بە “ پیرۆزکردنی” فۆڕمی وەهم و دونیاو سەرلەبەری پێدراوو حەقیقەت و بکەرو کاراکتەرانی ناویەوە بڕوات و بەرگێکی پیرۆزی “ بە پیرۆز کردنی”یان پێ ببەخشێت.
زیاد لەمەش ئەم جۆرە لە مرۆڤانە بەهیچ شێوەیەک بەرامبەر بە دونیای دەرەوەی وەهم نەرمی لە خۆیان پیشان نادەن و دیدگاو بۆچوونی جیاواز بە کفرێکی گەورەو ژەهری کوشندەو هەڕەشەیەکی جیددی وێنادەکەن و لە پێناو بەرەنگاربوونەوەی دونیاو جوانیەکانی واقعی دەرەوەی وەهم، سڵ لە هیچ کردەیەکی ناعەقڵانی ناکەنەوەو بە تووندترین شێوە ڕووبەڕوویان دەبنەوەو بەگژیاندا دەچنەوەو تەنگیان پێ هەڵدەچنن.
دواجار و لە خرابترین حاڵەت و وەرچەرخاندا، وەهم و دۆخی وەهمگەرایی و مرۆڤی وەهمگەرا سەردەکێشێ بۆ جۆرێک لە “ فاشیزمی داخراوو” یا جۆرێک لە “ دەبەنگی “ یا “ داوەشاوەیی فکر” و بە شەیتانی کردن و دێوەزمە کردن و ناشرین کردنی کۆی گشتی نۆڕم و حەقیقەت و حیکایەت و مێژوو و پێدراوەکانی دونیای دەرەوەی وەهمەوە.