دکتۆرا لە دبلۆماسیەتی نێودەوڵەتی بەریتانیی
زۆرینەی کورد بەهۆی حزبە سیاسییەکان و، شیکارییەکانی کۆنە ئیخوانیی و کۆنە کۆمۆنیستەکانەوە، وەک ڕۆژنامەنوس بیردەکەنەوە. واتە: بیرکردنەوەیان لە چاویان دایە، نەک لە مێشکیان!
تۆ کاتێک بیرکردنەوەت لە چاوت دایە؛ بەپێی ڕوداوی [ڕۆژ!] بۆچونەکانت دەگۆڕی و، شیکارییەکانت ئاڕاستە دەکەیت. بۆیەشە [بەناو!] شیکەرەوە سیاسییەکانی کەناڵەکانی (ڕوداو، ئاڤا، کەناڵ هەشت، پەیام، سپێدە، کوردسات و، ئێن-ئاڕ-تیی)، هەم لە هەڵسەنگاندنەکانیان بۆ حەوتی ئۆکتۆبەر و، هەمیش لە شیکارییەکانیان بۆ ئۆپەراسیۆنی ئەمریکا-ئیسرائیل دژی ئێران هەڵەیان کردو دەکەن؛ چونکە ستراتیژ و تاکتیکەکان دیاری ناکەن و، لێک جیاناکەنەوە.
لە شیکاری سیاسیی دا، ئەگەر ستراتیژ و تاکتیکەکان دیارینەکەیت و لێکجیانەکەیتەوە؛ بێتوانایی سیاسەتزانیت دەسەلمێ و، ڕێڕەوی ئاڕاستەی شیکردنەوەکانت بەپێی ڕۆژ و شەو گۆڕانکاری بەسەردا دێت! بەوە هەم کۆمەڵگا توانجت لێدەدەن کە هەر ساتەو شتێک دەڵێیت و، هەمیش شیکردنەوەکانت لە ڕۆژەوە بۆ شەوی داهاتو دژ بە یەک دەبن.
لە زانستی سیاسیی و دبلۆماسیی دا، ستراتیژ: ئامانجێکی دورمەودایە کە دەبێت بەدەستی بێنیت، ئەگینا تێکدەشکێیت. هەر ستراتیژێکی سیاسیی؛ فرە پلانەو لە چەندین تاکتیک پێکدێت و، قۆناغ بە قۆناغ تاکتیکەکان دەبرێنە پێشەوە تا قۆناغی پێکان و بەدەستهێنانی ستراتیژەکە [ئامانجە دورمەوداکە].
بەڵام لە کایەکانی پەروەردەو بازرگانیی دا، هەر ستراتیژێک؛ پێناس و شوناسێکی کەمێک جیاوازتری هەیەو، ئەوەیان پەیوەندی بەم بابەتەوە نییە، بۆیە وازی لێدێنین. چونکە زۆرینەی بوارەکانی زانستەکانی تر [ستراتیژ] لەخۆدەگرن، وەک: ستراتیژی توێژینەوە، ستراتیژی یانە وەرزشییەکە، ستراتیژی چارەسەر بۆ نەخۆشە درێژخایەنەکە، ستراتیژی سەربازی دەوڵەتەکە، ستراتیژی پەروەردەکردنی مناڵانی فڵان دایەنگاو، هتد.
وەک وترا، لە زانستی سیاسیی و دبلۆماسیی دا، ستراتیژ ئامانجێکی [دور]مەودایە کە کۆمەڵێک تاکتیک و، پلانی سیاسیی و سەربازیی درێژخایەن و پیلان لەخۆدەگرێت بۆ چنگخستنی ئامانجە ستراتیژییەکەت.
تاکتیکیش بریتییە لە پلان و پیلانی [ماوە کورت] کە چەندین هۆکار دەبنە هۆی بردنە پێشی تاکتیکەکانت. مەبەست لە جێبەجێکردنی یەک بە یەکی تاکتیکەکانت بۆ ئەوەیە کە زەمینەی هێنانەدی ئامانجە ستراتیژییەکەت بخولقێنیت.
[کات] بۆ جێبەجێکردنی هەر تاکتیکێکیش جیاوازی هەیە. هەیانە بە چەند ڕۆژێک بەدەست دێت و، هەشیانە چەندین مانگ و، بگرە زیاتریش دەخایەنێت.
ستراتیژ؛ [بە نزیکەی لێکچواندن!] وەک دارچنارێک وایە، کە؛ سەر تۆپکی چنارەکە کە بەرزترین خاڵیەتی، دەبێتە ئامانجە ستراتیژییەکە. بەڵام لە قەدەوە هەتا سەرتۆپکی دارەکە؛ هەرچی لقی لێبوەتەوەو بەملاولادا ڕۆشتون دەبنە تاکتیکەکان کە سەرتۆپکیان ڕاگرتوە!
بۆ زانستی سیاسیی و دبلۆماسیی، کە خۆم و پڕۆفیسۆرێکی جوی ئەمریکی لە توێژینەوەیەکمان دا؛ دەستەواژەی [پرۆسێس]مان خستۆتەپاڵ ئامانجی [ستراتیژی]یەوە.
واتە: ستراتیژ [پرۆسە]یەکی دورمەودایە تا پێکانی ئامانجەکەت، کە ئەو [پرۆسە]یە چەندان کردار و هەنگاو لەخۆدەگرێت تا ئامانجەکە بنیاددەنێیت و پێی ئەگەیت.
کەواته؛ ستراتیژ به [پرۆسێس] دێتەدی!
لە سیاسەت و مێژوی سیاسیی دا، نمونەمان لەسەر [ئامانجی ستراتیژی] زۆرە، وەک:
ئامانجی ستراتیژی ئەمریکا دژی ڕژێمی عێراق لە ١٩٩١ەوە؛ ڕوخاندنی ڕژێمەکە بوە.
لە ١٩٩١ هەتا ٢٠٠٣، هەرچی پلان و پیلانی سیاسیی و سەربازییە کە ئەمریکا لە دژی ڕژێمی عێراق گرتبویەبەر، هەر یەکەیان دەچنە چوارچێوەی تاکتیکەکانەوە. واتە؛ پرۆسەی ڕوخاندنەکە لە ١٩٩١ تا ٢٠٠٣ ی خایاندوە.
ئامانجی ستراتیژی ئەمریکا دژی ڕژێمی بەشار ئەسەد لە ٢٠١١ەوە؛ ڕوخاندنی ڕژێمەکە بوە. لە ٢٠١١ەوە هەتا ٨ ی ١٢ی ٢٠٢٤ هەرچی پلان و پیلانی لە دژ گرتۆتەبەر [بە سیاسیی و سەربازییەوه] دەچنە چوارچێوەی تاکتیکەکانەوە.
ئامانجی ستراتیژی ئەمریکا-ئیسرائیل لە ٧ ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ ەوە دژی [ئیمپراتۆریەتی ئێران لە خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست]؛ ڕوخاندنی خودی ڕژێمی ئێرانە لە تاران.
لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ ەوە هەرچی پلان و پیلانی [سیاسیی و سەربازی]ی ئەمریکا-ئیسرائیلە دژی حەماس، حوسییەکان، حەشدی شەعبیی، حیزبوڵای لوبنان، هێنانی محەمەد جۆلانیی، لێدان لە جەنەراڵەکانی ئێران لە سوریا-لوبنان-عێراق لە نێویشیان دا؛ لەناوبردنی قاسمی سلێمانیی، لێدانی ساڵی پار لە ئێران، ئۆپەراسیۆنی ئەمساڵ لە دژی ئێران، گەمارۆی ئەمریکا لەسەر تەنگەبەری ئاویی هورمز و، ئەوانەی لە دواتریش دەگیردرێنەبەر؛ هەر هەمو ئەمانە تاکتیکەکانن بۆ زەمینەسازی پێکانی ئامانجە ستراتیژەکەیە، کە؛ ڕوخاندنی ڕژێمیی ئێرانە!
جا زۆرینەی کورد لەبەر ئەوەی نەفەس کورتن و، شیکەرەوەکانیی کورد کە پاشخانی ئایدۆلۆژیای ئیخوانیی و چەپیان هەیەو، هەڵگری بڕوانامەکانی زانکۆکانی پارتیی-یەکێتیین؛ بەبێ دیاریکردنی ستراتیژ و تاکتیکەکان، شەوانەو ڕۆژانە بەپێی [ڕوداوەکان و بەیاننامە جیاوازەکانی سیاسییەکان] ڕاڤە دەکەن و، مێشکی خەڵک تێکدەدەن و، خۆشیان لای خەڵکەکە؛ بێ سیقە دەکەن. ئەمەش وا دەکات بەردەوام خەڵک لێمان بپرسن: ئەرێ دکتۆر بۆ فڵان کەس دوێنێ شەو وایوت، بۆ فیساریان ئەمڕۆ لە فڵان کەناڵ ئاوا دەڵێت!؟
وەک وترا؛ چونکە شیکەرەوەکانی کورد بەپێی ڕۆژ شیکاری سیاسیی دەکەن، نەک ئەوەی هێندە دوربین بن کە بەپێی خوێندنەوەی زانستیی بتوانن؛ ستراتیژ و تاکتیکەکان سەرهەڵبماڵن.
گەر ئەم ڕژێمەی ئێران تەسلیمی ئەمریکاش ببێت، هەر ئەمریکا-ئیسرائیل دەیڕوخێنن، چونکە ئامانجە ستراتیژییەکە؛ ڕوخاندنە.
بەچی دا دەردەکەوێت کە ئامانجەکە ڕوخاندنە؟
هەر لە لەناوبردنی پرۆکسییەکانی ئێران، بۆ شێوازی هەمەچەشن لە لێدان لە بنکەو ناوەندەکانی پاسداران لە سەرتاسەری ئێران، تا کردنە ئامانجی بەردەوامیی سەرکردە هەرە باڵاکانیی ئێران و، ڕازیبونی ئێران بە وەستاندنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی بەمەرجێ ئەمریکا گەرەنتیی پێ بدات، هەتاکو گەمارۆی تەنگەی هورمزو دەستهەڵنەگرتن لە ئێران، هەر هەمو ئەمانە دەیسەلمێنن: ئامانجەکە پرۆسێسێکی ستراتیژییەو [تاکتیکیی نییە؛ چونکە هەریەک لەمانە تاکتیکێکن!] و، ستراتیژەکەش؛ خنکاندن و لەناوبردنی ئەم ڕژێمەیە.
جەمسەربەندییە جیهانییەکەش؛ قۆناغێکە کە بۆ ئەمریکا-ئیسرائیل وا دەخوازێت هەم نەوت و گازی ئێرانیان هەبێ و، هەمیش لە ڕوی جیۆپۆلەتیکییەوە ئێرانیان هەبێت کە هێندەی نیوەی قاڕەیەک بەرفراوانە. ئەم ستراتیژەش بۆ گەمارۆدانی ئابوریی و تەگەرەخستنە بەردەم پێشکەوتنەکانیی چین و، گەمارۆی جیۆستراتیژیشە بۆ سەر ڕوسیا!
وەک وترا، ئەمە، کە لە دورمەودا دا، گەمارۆیە دژی ڕوسیا، گەمارۆی ئابورییە دژی چین، لەگەڵیشی دا؛ داڕشتنەوەی سنورەکانی خۆرهەڵاتیی ناوەڕاستە دژی ئەو سنورانەی کە ئەوروپییەکان سەدەیەکە کێشاویانه!
خۆ ئەگەر پرسەکە تەنیا ڕوخاندنی ڕژێمی ئێران ببوایەو ئەوروپییەکان هەمان پشک و ڕۆڵی سەدەی ڕابردویان لە خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست پێ بدرابایە؛ ئەوروپییەکان بەمشێوەیە پشتیان لە ئەمریکا نەدەکرد!
بەڵام، پرسە ستراتیژییەکە ئەوەیە: ئەمریکا هەڵدەستێت ئیسرائیلی کوڕی دەکاتە شێری خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست لە جێگای ئەوروپییەکان! بۆیەشە، وڵاتانی ئەوروپا بەتایبەت (بەریتانیا، فەرەنساو، ئەڵمانیا) کە خوێندنەوەی باشیان بۆ ئەم ستراتیژەی ئەمریکا-ئیسرائیل هەیە، دژی لاوازکردنی پشک و ڕۆڵی خۆیانن لە ئایندەی خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست دا! چونکە دەزانن زۆرینەی پشک و ڕۆڵیان لە ستراتیژ دا بە ئیسرائیل دەدرێ و ئیسرائیل ئەو ڕۆڵە دەگێڕێ لە شوێنیان.
ئەمریکا-ئیسرائیل و کارتەکانیان!
گرنگە ئاماژەی بۆ بکرێ؛ ئەمریکا-ئیسرائیل زۆر کارت و بژاردەیان بۆ پێکانی ستراتیژەکەیان لە دژی ئێران هەیە.
تەنانەت هەفتەی ڕابردو، ئەمریکا-ئیسرائیل جوڵەیەکی کودەتاخولقێنی نهێنیشیان لە ئێران هەبو. ئەمەش نیشانەیەکی تری کاریگەی مۆساد و سی-ئای-ئەیە لە ناو دەسەڵاتدارانیی ئێران دا.
کێشەی ترەمپ؛ دیموکراتەکانی ناوخۆ و وڵاتانی ئەوروپان. ئەمانە زۆر توند دژی ترەمپن. ئەڵبەتە، پێشتر هۆکارەکانیم ڕونکردۆتەوە کە ئەوروپییەکان نایانەوێ ئیسرائیل ببێتە شێری خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست و نەخشەی خۆرهەڵاتیی ناوەڕاستی [یەک سەدەیی ئەوان!] بگۆڕێ و دابڕێژێتەوە.
لەمڕوەوە، بە تێفکرینی ستراتیژی چەند جارێک شیمکردۆتەوە؛ ئیسرائیل هەر ستراتیژی خۆی جێبەجێ دەکات، بەڵام [کات] نەفەس درێژی پێویستە!
لەم خاڵەدا، فارسەکان کە زۆر فێڵزانن، دەیانەوێ لە ڕێی دیموکراتەکان-ئەوروپییەکانەوە فشار لەسەر ترەمپ بکەن. لەلایەکی دیکەش، دۆخی ناوخۆی ئەمریکا بۆ هەڵبژاردنەکانی مید-تێرمیش خوێندنەوەی وردی گەرەکە!
لێرەدا، پرسیارێک سەر هەڵ دەدات؛ ئایا [کات] لە بەرژەوەندی ئەمریکا-ئیسرائیلە یان ئێران؟
وەک دەوڵەت؛ کات لە بەرژەوەندی ئەمریکا-ئیسرائیلە کە دەستیان خستۆتە بیناقاقای ئێرانەوە لە هورمز. بەڵام [کات] بۆ خودی ترەمپ [وەکو شەخس!] لەبەر دۆخی ناوخۆ کەمێک هەستیارە!
گرنگە ئاماژە بەوە بدرێ؛ پرسی ستراتیژی ئەمریکا-ئیسرائیل تەنیا گرێنەدراوە بە ترەمپەوە. ڕاستە ئێستا دیموکراتەکان لە پێناو بەرژەوەندی خۆیان پڕوپاگەندەی زەبەلاح لە ئاستی جیهان دژی ترەمپ دەکەن. بەڵام ستراتیژی ئەمریکا-ئیسرائیل نەگۆڕەو، هەر دەیهێننەدی و، هەر دەبێت دەست بگرن بەسەر نەوت و جیۆپۆلەتیکی ئێران بۆ ئەوەی چین و ڕوسیا لە دورمەودا گەمارۆ بدەن.
مێژو دەیسەلمێنێ: کۆمارییەکانی ئەمریکا لە کردەوەدا زیاتر لە هەمبەر پرسە ستراتیژییە جیهانییەکان کاریگەترو کردارەکیترن. بەڵام دیموکراتەکان زیاتر تەرکیزیان لەسەر کاروبارەکانی ناوخۆی وڵات؛ فیمینیزم، جێندەربازیی و، ڕەگەزگۆڕینە.
چین کە پشتی بە نەوتی فەنزوێلاو ئێران بەستبو، بۆیە لەم بیست ساڵەی ڕابردودا ئەم هەموە پێشکەوتنەی بەخۆوە دیوە. ڕونە، فەنزوێلای لەدەست دا.
ئەمریکا-ئیسرائیل لە ڕوی ستراتیژیشەوە؛ ئێرانیش لەژێر هەژمونی دەردێنن. ئەڵبەتە، جیۆپۆلەتیکی ئێران و ئایدۆلۆژیای ڕژێمەکەی پێکەوە دەبنەهۆی ئەوەی؛ ئامانجەکەی ئەمریکا-ئیسرائیل کەمێک قورستر بێ و، نەفەسی درێژی بوێ. وەلی هەر ستراتیژەکەیان بەدیدێنن!
ئەمریکا-ئیسرائیل ئێستا زیاتر ئاگاداری فەرماندەکانی پاسداران و، هاتوچۆکانی هورمز و قەزوینن!
ئەوەش زیاد دەکەم، لەگەڵ ئەوەی ڕژێمی ئێران سازشی گەورەی بۆ ئەمریکا پێشنیار کردوە، لە بەرانبەر لابردنی گەمارۆی ئەمریکا بەسەر هورمز دا. بەڵام [خواست و ویست!]ی ئەمریکا بریتییە لە بەدیهێنانی ستراتیژەکەی ئەمریکا-ئیسرائیل.
واتە: ڕژێمی ئێران ئامادەی سازشی گەورەیە بەمەرجێ تاڵەمویەکی تێدا هێڵرابێتەوە کە بیسەلمێنێ ئەم ڕژێمەی ئێران لە دورمەودا دا دەمێنێتەوە!
بەڵام، ئەمریکا-ئیسرائیل زۆرباش دەزانن چۆن بۆی دەڕۆن!
ئێستا ئێران دەڵێت: "تەنیا گەمارۆی هورمز هەڵگرن!". چونکە دەزانێ ئەگەر گەمارۆی هورمز بەردەوام بێ؛ دەبێتەهۆی ئەوەی لە ناوخۆدا پشتی ڕژێمی ئێران بشکێنێ و، واش دەکات کە چین و ئەوروپاش سازش بۆ ئەمریکا بکەن!
کەوایە: ئەمریکا-ئیسرائیل بژاردەکانی دەستیان زۆرن و، تا دێت زیاتر و زۆرتر ڕژێمی ئێران تەنگەتاوتر دەکەن! بەڵام دۆخی ناوخۆی ئەمریکا وا لە ترەمپ دەکات؛ به ئاڕاستەی دانوستانیش دا بڕوات. بێگومان، ئاڕاستە سەربازییەکەش وەلانانێت.
پرسێکی تر ئەوەیە: ڕوسیا-چین-دیموکراتەکان-ئەوروپییەکان-ئیخوانەکان، دەستیانداوەتە پڕوپاگەندەیەکی گەورە؛ گوایە ئێران ئێستا زۆر بەهێزەو بۆمبارانەکانی ئەمریکا-ئیسرائیل کاریگەرییەکی ئەوتۆی نەبوەو، ترەمپ-نەتەنیاهۆ شکستیان هێناوەو، ئێران لە ٪٦٥ ی موشەک و سەکۆی موشەک و درۆنەکانی ماوە. بەمە، لەلایەک قوڕەکە بۆ ئێران خەستتر دەکەنەوەو، لەلایەکی تریشەوە؛ ئەمریکا-ئیسرائیل و هەمو دونیاش دەزانن چی ماوە بەسەر ئێران نەهێنرێ!
دیسانەوە، بۆ دەیەمینجار دەڕۆمەوە سەر یەکێک لە ئارگیومێنتە بنەڕەتیەکانم، کە؛ گەورەترین کێشەی ئەمریکا-ئیسرائیل ئەوەیە ئۆپۆزسیۆنیی ئێرانیی یەکگرتو و کاریگەر نین!
ئەگەر ڕژێمی ئێران سازشی گەورەتر بۆ ئەمریکا نەکات، چارەنوسی ئێران؛ وەک چارەنوسی ئەو مریشکە وایە کە سەری بڕدراوەو بە پەلەقاژێ دوایین هەڵفڕینی خۆی دەکات بۆ ئەوەی لە دەست سەربڕەکەی ڕزگاری ببێت! بێگومان، بۆ ئەو بەڕێزانەی کە ستراتیژزانن، دەزانن کە: دە ساڵ کاتێکی هێندە دورودرێژ نییە بۆ پێکانی ئامانجێکی ستراتیژی وەکو ڕوخاندنی ڕژێمی ئێران. بۆیە دەبێت وەک ستراتیژ لە پرسەکە بڕوانین، نەک نەفەس کورتانە وەک هەڵچون و داچونی ڕۆژانەی دەریاکان! هەر ئەوەی کە فارسەکان پێشنیاری هەڵگرتنی گەمارۆی سەر هورمز دەکەن و ئەمریکا-ئیسرائیل قبوڵی ناکەن و، گەرەنتی مانەوەی دورمەوداش بەم ڕژێمە نادەن، نیشانەی ئەوەیە: فارسەکان فێڵزانن و دەزانن ئەم ماستە بێ مو نییەو، پرۆسێسێکی ستراتیژیی ئەمریکا-ئیسرائیلە کە قۆناغ بە قۆناغ دەیبەنە پێشەوە! لەبەر ئەوەی شیکەرەوەکانی کوردیش نەفەس کورتن؛ لە جامۆڵکەیەک ئاودا کەوتونەتە مەلەوەو، هەمویان لاسایی تیۆرسێن حەمەی گوڵەخانەو مەلا عەلی باپیر دەکەنەوە کە گوایە؛ ئەمریکا لوتی شکاوە!
نەفەس درێژ بن و، بۆچونتان مەگۆڕن، ئەو کات بۆتان دەسەلمێ؛ ئەم تێفکرینە ستراتیژییانەم بە [کۆنکرێتی]ی فاکتەکانیم پێتان وتوە یاخود نا!؟