دکتۆرا لە دبلۆماسیەتی نێودەوڵەتی بەریتانیی
ئەمڕۆ ساڵیادی تیرۆرکردنی ڕێبەری بێهاوتای کورد؛ شەهید قاسملوە!
قاسملو، لە ڕۆژی جەژنی قوربان، لە ڕۆژی هەینیی، لە ناو دانوستانی ئاشتیی، بەدەست بەرانبەرەکانی کە (فەرخە ئاخوند) بون؛ تیرۆر کرا!
بەپێی کام دەقی قورئانیی پیرۆز، ڕێگا بە تۆ دەدات لە ناو دانوستانی ئاشتیی، لە ڕۆژی جەژنی قوربان، لە ڕۆژی هەینیی؛ بەرانبەرەکەت شەهید بکەیت! ئەمە سەدانجار دەیسلمێنێتەوە: داگیرکەران ئەگەر تەنانەت مەلا، ئاخوند و، شێخیش بن؛ بەدەرن لە هەمو ڕەوشتێک لە مامەڵەکردنیان لەگەڵ کورد!
تۆڵەی خودایی؛ بینیمان چۆن لە دانوستان دا، لە مانگی ڕەمەزان، ترەمپ و نەتەنیاهۆ هەستان خامنەییان لە پێناو بەرژەوەندییەکانی خۆیان کوشت!
تا کورد بمێنێ؛ تا کورد شۆڕش و، سیاسەت و، حوکمڕانیی بکات، زیاتر و زۆرتر بێهاوتایی قاسملوی بۆ دەسەلمێ کە "تێز، تێفرکرین و، بیرۆکەکانیی قاسملو" بۆ هەمو سەردەمەکان دەوای دەردی شۆڕش و، سیاسەت و، حوکمڕانین لە کوردستان.
لە ڕوی دبلۆماسییەوە؛ قاسملو دەوڵەتێک بو لە کایەی دبلۆماسیی دا و، قوتابخانەیەکی سیاسیی بو لە پرەنسیپ و ئەتەکێت دا.
لە ناو بەڵگەنامە نهێنییەکانی بەریتانیا، هامشی وەزیری دەرەوەی ئەوکاتەی بەریتانیام بەرچاو کەوت کە ڕۆژێک دوای تیرۆرکردنەکەی قاسملو نوسیویەتیی:
"لە پێناو بەرژەوەندییەکانمان لەگەڵ ئێران، ئاگاداری هەمو جۆرە به میدیاییکردنێک بن لەسەر تیرۆری قاسملو. قاسملو بە ئەتەکێترین و بە پرەنسیپترین سەرکردە بو لە خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست. ئێمە بۆ زۆر پرسی ناوچەکە پەنامان بۆ لێکدانەوەکانی قاسملو دەبرد. ئێمە ناچار بوین پەنا بۆ قاسملو ببەین کە چۆن ئەو ئەندازیار و کرێکارە ئەوروپیانە ئازاد بکەین کە لەلایەن باندەکانی تاڵەبانیی و حسکەوە دەڕفێنران و داوای سەرانەیان دەکرد. قاسملو سیاسەتزانێکی زۆر نهێنییکار بو. زۆر بەڕەوشتەوە نهێنیی کۆبونەوە دبلۆماسییەکانی ئێمەی لەگەڵ خۆی دەپاراست. قاسملو لە ناو سەرکردەکانی کورد و خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست، بێوێنە بو! قاسملو ڕوناکبیرترین سەرکردەی مێژوی خۆرهەڵاتیی ناوەڕاست بو".
من کە لەسەر فایلی بەڵگەنامەکانی ساڵی ١٩٨٩ ئەو هامشەم خوێندەوە. ئینجا بۆ هەر فایلێک؛ یەک بە یەکی بەڵگەنامە دوای بەڵگەنامە، بە وردی بەڵگەنامە نهێنییەکانی بەریتانیام لەسەر کورد هی ساڵی ١٩٨٩ هەڵدەدایەوەو، دەخوێندەوە. بۆم سەلما؛ دەستەی پسپۆڕی سیاسیی ئاشکراکردنی بەڵگەنامە نهێنییەکانی بەریتانیا ڕێگایان نەداوە هیچ بەڵگەنامەیەکی کەیسی تیرۆری قاسملو بخرێتە ناو ئەرشیفخانەکانیانەوە تەنیا لە پێناو بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ ڕژێمی ئێران. لەکاتێکا هەمان دەستە ڕێگایان داوە هەتا بەڵگەنامەکانی ساڵی ٢٠٠٧ یشیان بخرێتە ئەرشیفخانەکەیانەوە. ئیتر قیزم لە "لیبراڵییەت و دیموکراسییەتی ئەوروپیی!" کردەوە.
قاسملو، لە ڕوی ناسیۆنالیزمەوە؛ ڕێنیسانسی ناسیۆنالیزمی کورد بو، داهێنەری ناسیۆنالیزمی مۆدێرنی کورد بو. تێز و تێفکرینەکانی قاسملو هەمیشە لە پێناو [گشت!] کورد دا بو، نەک لە پێناو خود، بنەماڵە، خێڵ و، ناوچە!
لە ڕوی کۆمەڵایەتییشەوە؛ هەمیشە قاسملو لە ڕەوشت و کردەوەدا وەک کوڕە هەژارێکی کورد وابو، لەکاتێکا کوڕی یەکێک لە گەورەترین دەرەبەگەکانی کورد بو. دژی دەرەبەگایەتیی، ئاغاوەتیی، ناوچەپەرستیی، خێڵپەرستیی و، بنەماڵەیی بو. جەمال نەبەز وتەنی: "لە ساڵی ١٩٥٦ لە بەردەم قوتابخانەی موسەڵای شاری کەرکوک قاسملوم دی. بۆ ئەوەی نەناسرێتەوە لە ناو خەڵک ناوی لە خۆی نابو: (عەباسی ئەنوەری). بە جلێکی دڕاو و جوتێ کڵاشی شڕەوە لە کەرکوک کرێکاری دەکرد و وەک خێرکۆکەرەوە دەگەڕا پارەی کۆدەکردەوە کە توانی بەو بڕە پارەیە چەند ژمارەیەک لە (ڕۆژنامەی کوردستان) لە کەرکوک دەربکاتەوەو، منیش لە نوسینی چەند بابەتێک لەگەڵیی دا بەشدار بوم. قاسملو پاکترین کورد بو و، زانایەکی جیهانیی بو کە کوڕی هەمو ماڵێکی کوردپەروەر بو. ئەم زانا ڕێزلێگیراوە نێودەوڵەتییە، ئەم زانا ئەزموندارە سیاسییە جیهانییە، ڕێک پەندێکی کوردی بەسەردا جێبەجێ دەبێ: نە شێرێ کوشتی نە شێرەوانێ- خوێڕییەک کوشتی لە لا کۆڵانێ!".
قاسملو تەنیا ڕێبەرە لە هەر چوار پارچەکەدا کە لە ١٩٧٢ بۆ ١٩٨٩ ڕێبەرایەتیی بزافی ناسیۆنالیزمی کوردی کردبێ، بەتایبەت لە دەورانی ئاگربارانی جەنگی ئێران-عێراق دا، کە هیچ خیانەتێکی نەتەوەیی نەکردبێ. بەپێچەوانەی هاوتەمەن و هاوسەردەمەکانیی لە حیزبەکانی تردا کە بە چەندین خیانەتی نەتەوەییەوە گلاون.
قاسملو لە دیموکراسیخوازی دا؛ قوتابخانەیەکی دیموکراسیی بو. پێموایە: یەکێک لە کەماسییەکانی قاسملو، ئەوەبو: زۆر دیموکراسیخواز بو!
قاسملو، یەکەم و تەنیا بیرمەندی سیاسیی بو لە ئاستی جیهان دا کە (شۆڕشی چەکداریی) و (پرەنسیپ و دیسپلینەکانی دیموکراسیی) هەم لە ڕوی تیۆریی و، هەم لە پراکتیکیش دا، جێبەجێ کرد.
زۆر نانوسم، تەنیا کۆپی دێڕێکم دەکەمەوە:
تا کورد بمێنێ؛ تا کورد شۆڕش و، سیاسەت و، حوکمڕانیی بکات، زیاتر و زۆرتر بێهاوتایی قاسملوی بۆ دەسەلمێ کە "تێز، تێفرکرین و، بیرۆکەکانیی قاسملو" بۆ هەمو سەردەمەکان دەوای دەردی شۆڕش و، سیاسەت و، حوکمڕانین لە کوردستان.
تێبینی: لە بەڵگەنامەکان لەسەر ئەم وێنەیە نوسراوە؛ قاسملو لە ساڵی ١٩٥٣.
