دکتۆرا لە دبلۆماسیەتی نێودەوڵەتی بەریتانیی.
زۆر پرسیاری دۆستانی بەڕێزم بۆ هاتوە، بەخێرایی وەڵامی سیانیان دەدەمەوە، بەهیوام تۆزقاڵێک خزمەت بە نەتەوە داگیرکراوەکەم بکات:
دۆستێک پرسیویەتی: "دکتۆر فڵان و فیساری یەکگرتو دەڵێن: کوردی جو بونی نەبوە"، بۆچی کەسانی وەک تۆ کە بەڵگەنامەت لەلایەو شارەزایت وەڵام نادەیتەوە؟
وەڵام: برای بەڕێز، ئەمەی کە بەشێکی یەکگرتو دەستیان پێکردوەو، ئەڵێن: "کوردی جو نەبوەو نییە". ئەمە ساڵانی پێشتریش کەسانی وەکو ئەبوبەکر کاروانیی و هتدیش دەیانوت. بەڵام کە ئەوانە لە پارتیی نزیکبونەوە، دەربڕینەکانیشیان گۆڕا؛ ئیدی لە ترسان بێ، یاخود بەهۆی بەرژەوەندی خودیان.
ئەوانەی ئەڵێن: "کوردی جو بونی نەبوەو نییە"، وەک ئەوە وایە بڵێن: "کوردی مسوڵمان بونی نەبوەو نییە، کوردی زەردەشتیی بونی نەبوەو نییە، کوردی مەسیحی بونی نەبوەو نییەو، هتد". چونکە کوردانی جو هەڵگری کلتوری کوردستان بون و هەن.
کوردانی جو چەند جارێک پاشای شانشینی ئەدیابینی کوردی بون کە باشور و بەشێکی خۆرهەڵات-خۆراوا-باکوری کوردستانی دەگرتەوەو، ئەربێلا (هەولێر) پایتەختەکەیان بو.
سەدان بەڵگەو بەڵگەنامە هەیە کە لە زۆرینەی قۆناغەکانی مێژوی کورد دا؛ شوێن و پێگەی کوردانی جو بەڕونی دیارە، بەتایبەت ئەوان لەناو کورددا لەپێشینەو نوخبەو داهێنەربون لە دروستکردنی قوتابخانە، بنیادنانی بازاڕ، کاری زێڕینگەریی و خشڵسازی، بازرگانیی و، پیشەسازییە دەستییەکان دا.
کەوابو، ڕونە ئەوەی ئەو بەشەی یەکگرتو و ئیسلامییە سیاسییە کوردەکان دەیکەن؛ نۆکەرایەتییە بۆ ئیمپریالیزمی تورک-فارس-عەرەب بەسەر خاکی کوردستانەوە. چونکە لەم تەوقیتەدا ئیسرائیل دژی ڕژێمەکانی تورک-فارس و بەشێکی عەرەبە، ئەوانە دەیانەوێت وەک شێخ مەحمود چۆن بە فەرمانی تورک هەستا کوردی کردە دوژمنی ئینگلیز؛ ئەوانیش هەستن کورد بکەنە دوژمنی ئیسرائیل. بەداخەوە، ناهوشیاری بەشێکی کۆمەڵگاکەمان وادەکات ئەوانە بیانقۆزنەوە. چونکە ئەوەی ئاوان دەیکەن بەرگریکردن نییە لە دینی پیرۆزی ئیسلام. ئیسلام نەیوتوە: "دژی کوردی جو و یارسان و هتد بەو، دان بە ناسنامەیان مەنێ!".
ئەم بەشەی یەکگرتو کە تائێستا بەڕاستەوخۆ نەڕۆشتونەتە ناو پارتیی و یەکێتییەوەو بە ئامۆژگاری داگیرکەران دەڵێن: "کوردی جو بونی نەبوەو نییە!"، ئەمانیش وەک ئیسلامییە سیاسییە کوردەکان بەگشتیی و کۆمۆنیستە کوردەکان کەسانێکی ئۆپۆرتۆنیستن و هەر زو کە پارەیان لە پارتیی و یەکێتییەوە دی؛ دژی بۆچونی خۆیان دەوەستنەوە. واتە: پارتیی و یەکێتییش پڕبون لەم کەرەستانەی داگیرکەران.
من کوردێکی مسوڵمانی نەتەوەیی بێلایەنم. بەڵام، ئیخوانییەکان بەتایبەت و ئیسلامییە سیاسییە کوردییەکان بەگشتیی لە هەر کوێ بن هەر وابەستەییان بۆ داگیرکەران لە دڵەوە وەکو مەبدەئی نەگۆڕیان بۆ دەمێنێتەوە. ڕێک وەک کۆمۆنیستە کوردەکان نۆکەری داگیرکەرانن، وەک پەکەکە (پەیەدە و هەسەدە) و کۆمەڵەکانی خۆرهەڵاتیی کوردستان.
لە ڕاستیش دا، ئیسلامییە سیاسییە کوردەکان و کۆمۆنیستە کوردەکان لە ڕوی وابەستەییان بۆ داگیرکەران و بەکارهێنانیشیان لەلایەن داگیرکەرانەوە لە مێژوەوە بیگرە تائێستا؛ هیچ جیاوازییەکیان نییە.
لە بارەی بە پرسیاری دۆستێک سەبارەت بە پرسی خۆراوای کوردستان!
وەڵام: دۆستی بەڕێز، پێویست ناکات قسەی لەسەر بکەم.من لە ساڵانی ڕابردوەوە دەیان بابەتم هەیە لە سایتی ئاوێنە هەیە کە میت هەڵدەستێ بە تاکتیک دوای تاکتیک؛ ئۆجەلان- عەبدی بەکاردێنن. بەشێکی خەڵک دژی تێفکرینەکانم بون. منیش نەفەس درێژم لە خوێندنەوە ستراتیژییەکانم دا. بۆیە ئەوەی ئێستا لە فرۆشتنی خۆراوای کوردستان دەیبینن؛ دەرئەنجامە!
کاتێک گیسکەکە گورگ بردی و خواردی؛ قسەی لەسەر ناکەم! هاوارەکانی ساڵانی ڕابردوم کە خەڵک پەی پێنەدەبرد بۆ ئەوەبو گیسکەکە بپارێزین!
پرسیار کراوە: "دکتۆر شەریف ئێمە دەزانین شێخەکانی سلێمانیی لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە سەپێنرابون دژی میرە کوردەکان، بەڵام ئایا پێویست دەکات تۆ هێندە بەڵگەنامەی لەسەر دابنێیت؟ توانای تۆ بۆ ئەوە خولقاوە بابەتی سیاسیی لەسەر دۆخی ناوچەکە بنوسیت".
وەڵام: هاوڕێی بەڕێز، بەڵێ زۆرپێویستە ئەو بەڵگەنامانەم بڵاوکردەوە، چونکە تۆ وردبویتەتەوە کە بزانیت ستراتیژی تورکیا دژ بە زۆنی سلێمانیی و خۆرهەڵاتیی کوردستان چییە!؟
لە ڕابردوادا، لە دەیان بابەت دا، بە تێفکرینی ستراتیژی ڕونمکردەوە، کە: "ستراتیژی تورکیا لە بەکارهێنانی عەبدوڵا ئۆجەلان (لەڕێی ئۆجەلانیشەوە بەکارهێنانی مەزڵوم عەبدی) وادەکەن لەم تەوقیتە گرنگەی گۆڕانکارییەکانی خۆرهەڵاتیی ناوەڕەست دا؛ باکور و خۆراوای کوردستان بەناوی "برایەتیی گەلانەوە" کە هەمان "برایەتییە ئیسلامییەکەی سوڵتانی عوسمانیی و، ئینجا ئۆزدەمیر و، پاشانیش ئەتاتورک و شێخ مەحمود"ە بۆ فریودانی کورد لە نەقۆزتنەوەی دەرفەتەکان لە ئانوساتی گۆڕانکارییەکاندا، بگرنەبەر.
بۆیە، خستنەڕوی بەڵگەنامەکان هەم وەڵامێکە بۆ ئەو هەمو تڕۆفیسۆرە دەروێشبیرانە کە شێخەکان کڕیونیان و بەهۆی پاشخانی ئیخوانیی و وابەستەییان بە داگیرکەرانەوە؛ ئەو مێژوە ساختە دەکەن و، هەمیش وەڵامەکانم بەستنەوەیەتی بەم قۆناغە چارەنوسازەی نەتەوەکەمان کە تورک دەیەوێ ئیسلامییە سیاسییەکان و شێخەکان و سەرۆک هۆزەکان بۆ دژایەتیی بیری نەتەوەیی کوردی بەکاربێنێت لەژێر ناوی: "برایەتیی" دا.
وەک ئاماژەی بۆ کرا و، بۆ ئەو خوێنەرانەشی بێئاگان؛ دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ دەیان بابەتم لە سایتی ئاوێنە کە چۆن بەوردەکارییەوە ئەم ڕۆژگارەم خوێندۆتەوە، لە بەکارهێنانی پەکەکە-شێخ ئۆجەلان بە دروشمی برایەتیی گەلانی [میت]ەوە.
لە یادتانە لە دو ساڵی ڕابردو کەناڵی ڕوداو کۆنە یەکگرتوەکانی مامۆستای زانکۆی سلێمانیی دەهێنایە سەر شاشەو دەیانوت: "ڕێکەوتنی محمد جۆلانی-عەبدی عاقیبەت فیدراڵیی بۆ خۆراوای کوردستانی لێدەکەوێتەوە!". منیش بەوردی شیمدەکردەوە ئەوە هەڵخەڵەتاندنەو لە ڕێی ئەو کۆنە یەکگرتوانەشەوە خەڵک بەلاڕێدا دەبرێن!
تێفکرینم ئەوەیە: سیاسەتداڕێژەرانی تورک باش دەزانن، کە: لە ڕوی ستراتیژییەوە ڕژێمی ئێران دەڕوخێت! بەهۆی پێگەی هەرە گرنگی جیۆپۆلەتیکیی کرماشانەوە، گەر کورد، کرماشان و ئیلام ڕزگاربکەن؛ هەژمونیان بەسەر کەرکوک، خانەقین، موسڵ و، لوڕستانی کوردەواریی، درێژدەبێتەوە.
لەم خاڵەدا، سیاسەتداڕێژەرانی تورک دەگونجێ دەستیان کردبێ بە ئۆرگەنایزکردنی چەندین ڕێکخراوی ڕوناکبیری لە سلێمانیی دا کە زۆرینەیان لە مامۆستایانی کۆنە یەکگرتو پێکدێن کە هەندێکیان لە کەناڵەکانی پارتیی-یەکێتیی دان. ئەوەی بۆ ئەمانە دیاریکراوە: وەسفکردنی مێژوی شێخانی سەر بە تورکە لە سلێمانیی و، باسکردنی "برایەتیی ئیسلامی"یە کە هەمان دەستەواژەکەی "برایەتیی گەلان"ی ئۆجەلان و عەبدییە!
واتە: لەم تەوقیتەدا جارێ تەنیا لە ڕوی گوتار و پڕوپاگەندەوە ئەمانە ئاڕاستە دەکرێن، لە ژێر ناوی: "ڕێکخراوی مەدەنیی و ڕوناکبیریی دا". بەڵام، ڕژێمی تورک ئەمانەی بۆ قۆناغی تر و بۆ شتی تری دەوێت، بەپێی پێویستییە تاکتیکییەکان.
ئەمانە، خۆیان وا دەردەخەن کە قازی محەمەدیان خۆشەوێ و، جار جاریش باسی قاسملوش دەکەن. بەڵام، ئەمە تەنیا بۆ ئەوەیە کە متمانەی بەشێکی سلێمانیی و هێزەکانی خۆرهەڵاتیی کوردستان بەدەستبێنن. بەڵام ئەم کۆنە یەکگرتوانە لەلایەن تورکەکانەوە بەپێی تاکتیک بۆ شتی تر ئاڕاستە دەکرێن! تورکەکان پیلانیان بۆ باکوری خۆرهەڵاتیی کوردستانیش هەیه، بەتایبەت لەوێش لەڕێی ئاغاوات و سەرۆک هۆز و هتدەوە!
لەگەڵ ئەوەی پارتیی ئاگاداری ئەم پیلانەیە. بەڵام هەروەک چۆن لایەکی سەرکردەکانی شۆڕشی ئەیلول لەلایەن ڕژێمی حەمە ڕەزاشاوە کرانە ساواکیی و، چەندینجار قاسملو هەستا مەلا مستەفای لەوە ئاگادارکردەوه، بەڵام گوێ بە بۆچونەکانی قاسملو نەدرا؛ هەتا ئێران و عێراق ڕێکەوتن. ئاوهاش، ئێستا پارتیی بێباکە بەرانبەر پیلانەکانی ڕژێمی تورک و وا دەزانیت لە پشتییەوە لەلایەن ڕژێمی تورکەوە پارێزراوە. بەڵام، کاتێک پارتیی بە خەبەر دێتەوە کە تورک دوژمنی دەسەڵاتیی ئەویشە، کە؛ گیسکەکەی ئەملاش گورگ خواردویەتیی! چونکە تورک هێواش-هێواش کاری لەسەر دەکاو باش دەزانێت؛ هەولێر بکەوێت، قەوارەی هەرێم دادەڕوخێت!
کەوایە، ئەوەی دەمێنێتەوە یەکێتیی و هێزەکانی خۆرهەڵاتیی کوردستانە کە دەبێت بەوردی ئاگاداری ئەم پیلانە بن!
دەتوانم زۆر بەوردی ئەم پیلانە شیبکەمەوە. بەڵام ڕونە من ئەکادیمییەکی نەتەوەیی بێلایەنم و، هیچ حیزبێک نیم. بۆیە لە ڕوی خودییەوە ناتوانم وردتری بکەمەوە؛ چونکە من لە پێگەو دامەزراوەی داڕشتنی سیاسەت دا نیم. تەنیا وەک دڵسۆزییەک بۆ خاکی پیرۆزی کوردستان و خوێنی شەهیدان ئەم تێفکرینەشم خستەڕو.
بەمپێیە، زۆر گرنگە ئاگاداری ئەو مامۆستایانەی زانکۆ بن کە کۆنە یەکگرتو و کۆنە ئیسلامیی سیاسیین و ئێستا بە ناوی ڕێکخراوی بەرگریکردن لە پەیوەندی شێخەکان و تورک و، هەندێ ڕێکخراوی تری بەناو [ڕوناکبیری!!!]یەوە خراونەتەکار. بەڵام، وەک وترا، ئەمەش پیلانێکی تری تورکەکانە، بەهەمان شێوەی برایەتیی گەلانەکەی ئۆجەلان، بۆ ئەوەی کورد لە گۆڕانکارییەکانی داهاتودا بەلاڕێدا ببەن، وەکو چۆن لە جەنگی یەکەمیی جیهانیی دا سەرکەوتو بون لەو پیلانەیان دا!
کە ئەم تێفکرینانە دەخەمەڕو و چوار ساڵی تر کە لەدەستان دەرچو و تێفکرینەکانم هاتنەدی؛ ئیتر من باسی ناکەمەوە، چونکە گرنگترین ئەوەیە: پێش ئەوەی داگیرکەران پیلانەکەیان بهێننەدی، من وتومە ئەمانە لوغمی چێنراون بۆ ئەوەی کورد لەم گۆڕانکارییانەدا دەرفەتەکان بەباشیی نەقۆزێتەوە!
لە هەرکوێ بم: تا هەتایە (گەر بە تەنیاوتاقیش بم) هەر لە بەرەی نەتەوەکەم و یەکسانیخوازان دام و، بۆ هەمیشە دژی داگیرکەران و پرۆکسییەکانیان و، دژی کۆنەپەرستانی پارێزەری چینایەتیی کۆمەڵگای کوردستانم!