بەشی سێیەم

گەشتێ بەناو باخە ڕەنگینەکەی هۆنراوەکانی هۆنەردا

ئاشکرایە، هەر لە سەرەتای ساڵانی سییەکانی سەدەی بیستەمەوە، دیاردەی نیشتماپەروەرانە و نەتەوییانەی ئازا و جەسورانە، بە ڕەنگ و ڕووی هۆنراوەکانی هۆنەرەوە، زۆر بە ئاشکرا دیارە، بە تەواوی جێی تایبەتی خۆی، لە دید و بۆچوون، بیر و باوەڕەکانی هۆنەردا کردووەتەوە. واتە خۆشەویستی خاک و گەلەکەی، لە زۆربەی هۆنراوەکانی ئەو سەردەمەی هۆنەردا دەردەکەوێ. لەبەرئەوە زۆربەی هۆنراوەکانی ئەم قۆناغەی ژیانی هۆنەر، ڕواڵەتی چەرخێکی وێژەیی نوێی، پڕ لە واتای ڕامیاری پێوە دیارە.   

ئاشکرایە، لە ئەو سەردەمەی هۆنەری تیدا ژیاوە، کۆمەڵی کوردەواری پتر، کۆمەڵگەیەکی ئایینی و دەرەبەگایەتی بووە، واتە سرووشتی کۆمەڵگەکەمان، وێنەی وڵاتێکی پیشەرسازی پێوە دیار نەبووە، تا دەسەڵاتدارانی سەرمایەداران، کۆمەڵانی خەڵک بچەوسێننەوە. بۆیە هۆنەر لە زۆربەی هۆنراوەکانیدا، ڕووی دەمی لە جووتیاران کردووە، دژی کردەوە و ڕەفتاری پۆخڵی دەرەبەگەکان دواوە.

پاشان لە سەرەتای چلەکان بەگشتی و ڕۆژگاری دووەمین جەنگی جیهان بە تایبەتی، ڕێبازی سۆسیالیزم وەک دیاردەیەکی ڕامیاری زیندوو، بە ئاشکرا لە هۆنراوەکانی هۆنەردا دەردەکەوی. لە ئەم ڕووەوە، زۆربەی هۆنراوەکانی ئەو سەردەمەی هۆنەر، لە باری ژیان و گرفتی جوتیاران، کرێکاران، شوانکارە و هەموو گوندنشینەکان دەدوێ، کە پێوەندییەکی گرنگی، بە ژیان و باری کۆمەڵایەتی، ئەو سەردەمەی گەلی کوردەوە هەیە. بۆیە لە هۆنراوەیەکدا، داوای یەکێتی و یەکگرتنی لێ کردوون و گوتوویەتی:

یەکگرن ئەی چینی جووتیار یەکگرن

یەکگرن ڕۆڵەی کرێکار یەکگرن    «9،12»  

هەڵبەتە، هەست و هۆش و بیری تیژی هۆنەر، لەگەڵ هونەری هۆنراوە هۆنینەوە و ناوەڕۆکی هۆنراوەکانی، بەگوێری باری ژیانی خۆی، گۆڕانی باری کۆمەڵایەتی، ڕەوشی ڕامیاری، نیشتمان و نێوچەکە گۆڕاوە. بۆ نموونە، سەرەتا هۆنراوەی ئایینی و خواپەرستی گوتووە. بەڵام پاشان وردەوردە، بەپێی گۆڕانکارییەکان، ڕێبازێکی نوێی بەخۆیەوە بینیوە.

«قانع» هێندە داکۆکی لە مافە ڕەواکانی هەژاران، جووتیاران و کرێکاران کردووە، تەنەنات وای لێهاتووە، پتر بە هۆنەرێکی دژی سیستەمی دەرەبەگایەتی ناوی دەرکردووە. ڕێبازی سۆسیالیستیشی، بە بنچینەی چارەسەرکردنی، هەموو ئەو گرفتە نەتەوەیی، چینایەتی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان زانیوە. بۆیە زۆر بە ڕاشکاوی گوتوویەتی:

هەڵگرن پاچ و بێڵ و قەڵەم

هەر لە ڕۆشنبیر هەتا شوان و سەپان

هەڵتەکێنن ئەم نیزامە بۆگەنە

دابڕێژن کۆشکی یەکسانی ژیان

ئەو دەمەش ڕۆڵەی پڕۆلیتاری کورد

دەبنە ڕابەر بۆ وڵاتی «کوردستان»   «9،16»

هەروەها باری سەرنجی هۆنەر، سەبارەت بە مافی ئافرەتان هێندەی توانیبێتی، داکۆکی لێ کردوون، تا لە هەموو بوارەکانی ژیاندا ئازادبن و مافی سەربەستییان هەبێ.

هەرچەندە هۆنەر کۆمۆنیست نەبووە، بەڵام هێندێ کەس ناهەقیان نەبووە، بە کۆمۆنیستیان زانیوە، چونکە زۆر داکۆکی لە مافی چەوساوەکانی کورد کردووە و ئەو جۆرە هۆنراوانەشی گوتووە. لەبەرئەوە چەن جارێ، لەسەر کاری دەوڵەت لابراوە. هەروەها پشتگیری کۆماری «مهاباد»ی کردووە و بەشداریشی تێدا کردووە.

(لە سەرەتای سییەکان بەدواوە، هۆنراوەکانی هۆنەر، وەکوو پێشڕەوێکی وێژەیی، شانبەشانی ڕیزی پێشەوەی بزووتنەوەی نیشتمانی کورد ڕۆیشتووە. لە ناوەڕاستی چلەکاندا، لە نووسین و هۆنراوەدانان ساردبووەتەوە. لە کۆتایی پەنجاکاندا، چەن جارێ تووشی ئاڵۆزی و نارەحەتی بووە ... بە گیراوی بردوویانە بۆ بەندیخانەی بەسرە و لە ئەوێشەوە بۆ عەمارە و هێناوێناتەوە بۆ بەغداد.) «9،18»

لە سەرەتای ساڵی «1963»دا، ڕەوشی نێوچەکە تێکچووە، لەبەرئەوە ناچاربووە، لەگەڵ «وریا»ی کوڕیدا، بەرەو ڕۆژهەڵاتی «کوردستان» بڕۆن. ئیدی هەر ئەو شەوە گرتوویانن، ڕەوانەی «تاران»یان کردوون و لە گرتووخانەی «قەجەر» بەندکراون. لە گرتووخانەش نەخۆشکەوتووە و هیوای بە ژیان نەماوە.

هەر لە ئەوێش هۆنراوەی «لە بەندیخانەدا»ی هۆنیوەتەوە، بە شێوەیەکی زۆر جوان و بە «10» دێرە هۆنراوە، دەردی دڵی خۆی هەڵڕشتووە. لێرەدا هۆنەر، لە ترۆپکی هۆنراوەی ڕامیاری هاوچەرخی کوردی تێپەڕاندووە، بە ورەیەکی زۆر بەرزەوە، ڕووی لە دوژمنی داگیرکەر کردووە و گوتوویەتی:

ئاخرین ماڵی ژیانم، کونجی بەندیخانەیە

ئەم کەلەپچە، مەرهەمی زامی دڵی دێوانەیە

زۆر دەمێکە، چاوەڕوانی زڕزڕەی زنجیر ئەکەم

سەیری ئەم زنجیرە کەن، وەک زێوەری شاهانەیە

بووکی ئازادیم ئەوێ، خوێنم خەنەس، بۆ دەست و پێی

حەڵقەحەڵقەی پێوەنم، بۆ پڵپڵە و لەرزانەیە

گەرچی دوژمن وا ئەزانێ، من بە دیلی لاڵ ئەبم

باش بزانێ، کونجی زیندانم قوتابیخانەیە!

بیری ئازادیم لە زیندانا، فراوانتر ئەبێ

قووڕبەسەر ئەو دوژمنە، هیوای بە بەندیخانەیە!

گرتن و لێدان و کوشتن، عامیلی ئازادییە

تۆپ و شەستیر و کەلەپچە، لام وەکوو ئەفسانەیە

چاوەڕوانی شۆڕشێکم، عالەمێ ڕزگاربکا

میللەتم بۆ ئەو مەبەستە، کردەوەی شێرانەیە

چەکی شۆڕشگێڕی من، نووسین و بیروباوەڕە

ڕاپەڕینە، هەڵمەتە، پڕ نەعرەتەی کوردانەیە

گەر بە ئازادی نەژیم، مردن خەڵاتە بۆ لەشم

نۆکەری و سەردانەواندن، کاری نامەردانەیە

«قانع»م ئەمڕۆ لە زیندانا، بە ئازادی ئەژیم

سەد هەزار لەحنەت، لەوە وا نۆکەری بێگانەیە     «5، 676»         

کاتێ بەریشبووە، جارێکی دیکە بۆ ناوچەی «پێنجوێن» گەڕاوەتەوە. لە سەرەتای بەهاری ساڵی «1965»یشدا، لەگەڵ خێزانەکەی لە گوندی «لەنگەدێ»، تا دوا ساتەکانی ژیانی، لە ناوچەی «شلێر» نیشتەجێبوون. 

لە ئەم بەشەدا، هەر هێندە ماوە، بڵێم: ناوەڕکی هۆنراوەکانی «قانع»، ئاوێنەیەکی ڕیالیزمانەی تاڵی ژیان خۆی و کۆمەڵی کوردەواری هاوچەرخی خۆی پیشاندەدا. بەڵام ڕوخساری تەکنیکی هۆنراوەکانی، هەر لە ناو چوارچێوەی هۆنراوەی کلاسیکی و کێشی عەروزدا داڕشتووە.