بەشی چوارەم
چەن نموونەیەک لە هۆنراوەکانی هۆنەر
لێرەدا هەوڵدەدەم، بەپێی بابەتە جیاوازەکانی هۆنراوەکانی هۆنەر، چەن هۆنراوەیەکی جیاواز، بە نموونە بێنمەوە.
یەکەم: ئایین و خواپەرستی
گومانی تێدا نییە، «قانع» موسوڵمانێکی خاوەن باوەڕ بووە، لە خواناسی و ستایشی پەیامبەردا، بە تەواوی توابووەوە. بۆیە لە هەستێکی خاوێنەوە دواوە، لە کانگەی دڵێکی بێ گەردەوە، هاواری کردووە، لە ناخی دەروونێکی گەرموگووڕەوە پاڕاوەتەوە، بە کەفوکوڵێکی بێ هاوتای پڕ لە خۆشەویستی و سۆزی دەروێشانەوە، دەستی بۆ ئاسمان بەرزکردووەتەوە، ئەوەی بە ڕاستی زانیوە، لە ستایشی یەزدان و پایامبەردا دەریبڕیوە.
هەرچەندە هۆنراوە ئایینییەکانی، لە ڕووی هونەرییەوە لاوازن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا توانیوێتی، هەستی پیرۆزی خواپەرستی خۆی، بە شێوەیەکی ساکار و ئاسان دەربڕێ. بۆ نموونە: لە هۆنراوەی «وەصفی وەهاب»دا، بە «7» دێڕە هۆنراوە، باسی پەروەردگاری مەزنی کردووە و گووتوویەتی:
ئەی خالقی سەماوات، سوڵتانی ڕەبی ئەرباب
بێ ئیحتیاجی وەصفی، موستەغنی لە ئەلقاب
گەر مەیلتبێ بە عاصى، فیردەوسی پێ ئەبەخشی
یاخو ئیرادە فەرمووی، دۆزەخ ئەدەی بە ئەحباب
لە کۆتایشدا گووتوویەتی:
«قانع» بە زمانی کوردی، مەدحی خوای ئەنووسێ
تا کەس نەڵێ، بە کوردی نەکراوە وەصفی وەهاب «2، 168»
هەروەها لە هۆنراوەی «موناجات»یشدا، بە شێوەیەکی زۆر جوان، ستایشی پەیامبەری کردووە و بە «6» پێنجینە گوتوویەتی:
یا «موحەممەد!» لێو بە بار و دڵ بە بوریانم مەکە
ئەی ڕەئیسی هەردوو دنیا! دیدە گریانم مەکە
دەستەئەژنۆ و چاوەڕێگەی، دەستی یارانم مەکە
من کە ئالی تۆم، زەلیلی باری عوصیانم مەکە
غەیری قاپی ڕەئفەتت، بۆ کەس ثەناخوانم مەکە «2، 169»
دووەم: خۆشەویستی و ئەڤین
لە ڕاستیدا هێندەی «قانع»، خولیای کێشەی کورد و سەوداسەری خاکی نیشتمانەکەی بووە، هێندە کوژراوی دوو چاوی کاڵ و پرچی درێژ نەبووە. لەبەرئەوە هێندەی هۆنراوەی نەتەوەیی و نیشتمانی هۆنیوەتەوە، هێندە بایەخی بە هۆنراوەی خۆشەویستی و ئەڤین نەداوە. لەگەڵ ئەوەشدا، هێندێ هۆنراوەی ناسک و جوانی، سەبارەت سرووشت و جوانی، ئەڤین و دڵداری داناوە. گەر هەر یەکێکیشیان بگرین، لە ئەوی دیکەیان جوانتر و ڕەوانترن، گەرچی هێندێکیان لە ڕووی داڕشتنی هونەریی و زمانەوە لاوازن، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێ، نێوەڕۆکی هۆنراوەکانی، بەهێز و پێز نەبن!
هۆنەر چەن هۆنراوەیەکی ڕۆمانسی هۆنیوەتەوە، وەک هۆنەرە دەستەبراکانی پێش خۆشی، ڕێبازی کۆنی باسکردن و پێداهەڵادانی گرتووەتەبەر، تەنیا هەر باسی زوڵف و پەرچەم، چاو و برۆ، دەم و لێو، شان و مل، قەد و باڵای نازدارانی کردووە. بۆ نموونە: لە هۆنراوەی «سەری زوڵفت»دا، بە «7» دێڕە هۆنراوە، باسی بسکی ئاڵۆزی یاری کردووە و گوتوویەتی:
زوڵفت وەکوو مار و سەری زوڵفت، چزی عەقرەب
پەرچەم وەکوو ساڵداتی عروسن بە مورەتەب * «4، 394»
* ساڵداتی عروس: سەربازی رووس.
لە هۆنراوەیەکی دیکەدا، بەسەر یاری نازەنیندا هەڵیداوە و بە «6» دێڕ گوتوویەتی:
یاری من جیلوە فرۆشە، دڵی غەداری هەیە
سەری: سەرپۆشی کەتانە و چاوی بە خوماری هەیە
قۆڵی: قۆڵبەندی تەڵا، چاوی: کلە، لێوی شەکر
دەم سەدەف، شیری برۆی، جەوهەری خونخواری هەیە
ژێرچەنەی لەعل و عەقیق و ملەوانەی زێڕین
گۆ لە مل، دیدە بە کل، پەرچەمی ئاوداری هەیە
پاشان گوتوویەتی:
قەرە زوڵفی، وەکوو ڕەشمار و سەری زوڵفی حەفی
لێو چ لێو، بەرگی گوڵ و دوو پەڕی گوڵناری هەیە
(قانعا!) قوڕبەسەرت، بۆ غەزەل و ئەوسافت
عشقبازی بۆ کەسێ چاکە، کە دڵداری هەیە «4، 394-395»
لە هۆنراوەی «کوڵمی سوور»دا، هەڵبەتە بە چاولێکەری لە «ئەحمەد موختار جاف»، بە «14» دێڕە هۆنراوە و لە دوو دێڕی سەرەتا گوتوویەتی:
تا شوعاعی کوڵمی سوورت دەرکەوێ، شەسپەڕ چییە؟
یا لەبەینی دوگمەوە، سینەت ببێ، مەڕمەڕ چییە؟
غەمزەبازی ئاسکەکەی دەرگانەکەت، گەر ڕووبدا
تازە ئەسپی هاڵەدار و یا ئوڵاخی لەڕ چییە؟ «4، 395»